Miras bırakanın ardından kalan mal varlığı, mirasçılar arasında elbirliği mülkiyeti doğurur. Bu ortaklığın sona erdirilmesinde yapılan en maliyetli hata, hukuken yanlış dava türünün seçilmesidir. TMK ve HMK ekseninde ilerleyen bu süreçte açılacak davanın adı, terekenin yapısına ve mirasçıların talebine göre değişir. Aşağıdaki kontrol listesi, dilekçe yazılmadan önce cevaplanması gereken soruları sıralar.
Dava Türünü Belirleyen Ön Sorular
- Mirasçılık sıfatı belgeye bağlanmış mı; mirasçılık belgesi alınmış mı
- Terekede yalnızca taşınmaz mı var, yoksa banka hesabı, araç, şirket payı gibi kalemler de mi bulunuyor
- Miras bırakan bir vasiyetname ya da miras sözleşmesi bırakmış mı
- Mirasçılardan biri sağlığında kazandırma almış ve denkleştirme tartışması doğuyor mu
- Elbirliği mülkiyeti paylı mülkiyete çevrilmiş mi
Miras Taksimi ile Ortaklığın Giderilmesi Arasındaki Fark
Terekenin bütün olarak paylaştırılması, tenkis ya da denkleştirme gibi taleplerle birlikte yürütülüyorsa miras hukukuna özgü paylaşma davası gündeme gelir. Buna karşılık talep, yalnızca belirli bir taşınmaz üzerindeki ortaklığa son verilmesine yönelikse ortaklığın giderilmesi davası uygun araçtır. İki yol farklı görevli mahkeme, farklı taraf teşkili ve farklı ispat programı gerektirir. Yanlış seçim, aylar süren bir yargılamanın esasa girilmeden sonuçlanmasına yol açabilir.
Taraf Teşkili ve Tebligat Riski
Ortaklığın giderilmesi davalarında tüm mirasçıların davada yer alması zorunludur. Yurt dışında yaşayan, adresi bilinmeyen ya da kendisi de vefat etmiş bir mirasçının bulunması, dosyanın en uzun ayağını oluşturur. Vefat eden mirasçının kendi mirasçılarının belirlenmesi gerekir. Bu nedenle dava açılmadan önce nüfus kayıtları üzerinden tam bir soybağı şeması çıkarmak, sonradan ortaya çıkan taraf eksikliklerinin doğuracağı gecikmeyi önler.
Aile İçi Anlaşma ile Yargılama Arasındaki Tercih
Mirasçılar arasındaki paylaşımda anlaşma yolu, yargılamanın veremeyeceği bir esnekliği sunar: kalemlerin niteliğine göre değişim, bir mirasçının belirli bir taşınmazı alıp diğerlerine bedel ödemesi ya da satışın zamanlamasının belirlenmesi mümkün olur. Anlaşma zemininin kalmadığı, iletişimin koptuğu ya da terekeden mal kaçırıldığı yönünde ciddi emare bulunan hâllerde ise dava, hem tespit hem koruma işlevi görür. Karar verilirken taşınmazın satış koşullarında getireceği muhtemel bedel ile mirasçılar arasındaki ilişkinin sürdürülebilirliği birlikte tartılmalıdır.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir. Terekenin içeriği, vasiyetnamenin varlığı ve mirasçı sayısı doğru dava türünü doğrudan etkilediğinden, dilekçe hazırlanmadan önce dosyanın bütün olarak değerlendirilmesinde yarar vardır.