Miras dosyalarında iki ayrı zemin vardır: mirasçı sıfatının belgelenmesi ve mirasçıya kanunen bırakılması gereken payın korunması. Bu rehber TMK ve HMK ekseninde veraset ilamından tenkis talebine uzanan yolu, süre riski merkezinde ele alır.
Mirasçılık Belgesi Nereden Alınır
Mirasçılık belgesi kural olarak noterden ya da sulh hukuk mahkemesinden alınabilir. Ancak mirasçılık ilişkisinin nüfus kayıtlarından doğrudan anlaşılamadığı, yabancılık unsuru taşıyan veya mirasçılar arasında çekişme bulunan hallerde noter belge düzenleyemez; başvurunun mahkemeye yapılması gerekir. Bu belge terekedeki taşınmaz ve banka hesaplarına ilişkin işlemlerde ilk aranan evraktır.
Tereke Envanteri Kurulmadan Hesap Yapılamaz
- Tapu kayıtları ve varsa üzerindeki takyidatlar
- Banka hesapları, katılım hesapları ve kiralık kasa kayıtları
- Şirket payları ve ortaklık kayıtları
- Murisin sağlığında yaptığı devirler ve bağışlamalar
- Terekeye ait borçlar ve cenaze giderleri
Saklı pay hesabı, yalnızca ölüm anındaki mal varlığı üzerinden değil; kanunun eklemeyi öngördüğü kazandırmalar da dikkate alınarak yapılır. Bu nedenle envanter, murisin sağlığındaki işlemleri de kapsayacak şekilde geriye dönük kurulmalıdır.
Tenkiste Süre Riski
Saklı payı zedelenen mirasçının tenkis talebi, saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten itibaren bir yıllık ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinden itibaren on yıllık süreye tabidir. Bu süreler hak düşürücü niteliktedir; kaçırıldığında talep esasa girilmeden reddedilir. Vasiyetnamenin mirasçılara tebliğ edilmesindeki gecikmeler bu takvimi doğrudan etkilediğinden, tebliğ tarihi mahkeme dosyasından teyit edilmelidir.
Tenkis mi, Muvazaa mı?
Murisin mirasçıdan mal kaçırmak amacıyla yaptığı satış görünümlü devirler, tenkisten farklı bir zeminde tartışılır. Muris muvazaasına dayanan tapu iptal ve tescil talebi, tenkis için öngörülen sürelere bağlı değildir. İki talebin şartları ve ispat yükü farklı olduğundan, hangi hukuki sebebe dayanılacağı dilekçe hazırlanmadan önce netleştirilmelidir. Gerektiğinde talepler kademeli olarak ileri sürülür.
Dosya Hazırlığında Sıra
- Mirasçılık belgesi alınır ve mirasçılar tespit edilir.
- Tapu ve banka kayıtları için gerekli müzekkere talepleri listelenir.
- Vasiyetname varsa açılma ve tebliğ tarihleri belgelenir.
- Talep türü ve tenkis oranı hesaplaması ayrıca kurgulanır.
Miras hesapları terekenin bileşimine göre önemli ölçüde farklılaşır. Buradaki genel çerçeveyi kendi dosyanıza uygulamadan önce, özellikle süre başlangıcı bakımından bir hukukçudan destek almanız isabetli olacaktır.