Miras bırakanın ölümünden sonra mirasçıların önünde birbirini kesen iki ayrı takvim vardır: mirasın reddi için işleyen kısa süre ve saklı payı zedeleyen tasarruflara karşı açılacak tenkis davasının süresi. Bu iki takvim birlikte planlanmadığında, borçtan kurtulmak isterken saklı pay talebini kaybetmek ya da tersi mümkündür. Aşağıda her iki yol ayrı ayrı ele alınıyor.
Mirasın reddinde sürenin başlangıcı
Türk Medeni Kanunu, yasal mirasçılar için sürenin miras bırakanın ölümünü ve mirasçı olduklarını öğrendikleri tarihten; atanmış mirasçılar için ise tasarrufun kendilerine bildirildiği tarihten işlemeye başladığını öngörür. Uygulamada asıl tartışma bu öğrenme tarihinde çıkar. Yurt dışında yaşayan, miras bırakanla bağı kopmuş veya nüfus kaydına geç işlenmiş mirasçılarda öğrenmenin ne zaman gerçekleştiği belgelenmelidir: nüfus kayıt örneği, mirasçılık belgesi başvuru tarihi ve bankadan gelen bildirimler bu noktada işlevsel olur.
Süre kaçırıldığında hükmen ret
Terekenin borca batık olduğu açıksa, süresinde ret beyanında bulunulmamış olsa dahi mirasın hükmen reddedildiğinin tespiti istenebilir. Bu yol süreye bağlı bir ret beyanı değil, mevcut durumun tespitine yönelik bir davadır. Ancak mirasçının tereke malları üzerinde mirası benimsediğini gösteren işlemler yapması bu imkânı ortadan kaldırabilir; bu nedenle ölümden sonra yapılan her tasarruf dikkatle değerlendirilmelidir.
Saklı pay ve tenkis
- Saklı paylı mirasçıların kimler olduğu ve payların oranı önce belirlenir.
- Miras bırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalar ve ölüme bağlı tasarruflar listelenir.
- Denkleştirmeye tabi kazandırmalar ile tenkise tabi olanlar ayrıştırılır.
- Tenkis davası, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren işleyen hak düşürücü süreye tabidir.
- Muvazaa iddiası varsa bunun ayrı bir hukuki temel oluşturduğu gözden kaçırılmamalıdır.
Tebligat ve bildirim gecikmesi
Vasiyetnamenin açılması, mirasçılara yapılan bildirimler ve sulh hukuk mahkemesinin tebligatları sürelerin başlangıcını doğrudan etkiler. Adres kaydı güncel olmayan mirasçılara yapılan tebligatların usulüne uygunluğu, sonradan sürenin işlemediği savunmasının temelini oluşturur. Bu nedenle tebligat evrakının tamamı dosyadan çıkarılıp tarih sırasına konulmalıdır.
Uygulama sırası
- Mirasçılık belgesi alınır ve mirasçı çevresi netleştirilir.
- Tereke aktif ve pasifi, banka ile tapu kayıtları üzerinden çıkarılır.
- Ret mi, kabul mü, hükmen ret tespiti mi tercih edileceğine karar verilir.
- Saklı pay hesabı yapılır ve tenkis talebinin süresi ayrıca not edilir.
- Gerekiyorsa terekenin korunmasına yönelik tedbir talep edilir.
Not
Miras dosyalarında verilen kararlar çoğu zaman geri alınamaz niteliktedir. Bu metin genel bilgi sunar; tereke yapısı, yapılan kazandırmalar ve mirasçıların sıfatı sonucu tamamen değiştirebilir. Ölüm tarihini takip eden ilk haftalarda bir hukukçuyla tereke tablosunu birlikte çıkarmanız isabetli olur.