Saklı payı zedelenen mirasçı, çoğu zaman önce aile içinde konuşarak çözüm arar. Görüşmeler uzadıkça tenkis hakkı sessizce erimeye başlar; masada geçen aylar, TMK kapsamındaki dava hakkının sonunu getirebilir. Bu rehber, tenkis dosyasında süre kaybını önlemek ve uzlaşma ile dava arasında bilinçli seçim yapmak isteyen mirasçılar için hazırlanmıştır.
Önce Sürenin Başlangıç Anını Sabitleyin
En sık yapılan hata, sürenin yalnızca mirasbırakanın ölümüyle işlemeye başladığını varsaymaktır. TMK, saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği anı da hesaba katar. Bu nedenle dosyanın ilk gününde öğrenme anını belgeleyen kayıtlar toplanmalıdır:
- Tapu kayıtlarının ve takyidat listesinin talep edildiği tarih
- Veraset ilamının alındığı gün
- Vasiyetnamenin açılıp okunduğuna dair tutanağın tebliğ edildiği tarih
- Devir, bağış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesinin öğrenildiği yazışmalar
Bu dört kalem tek bir tabloda toplandığında, karşı tarafın ileri süreceği süre itirazına hangi tarihle cevap verileceği baştan bellidir.
Uzlaşma Masasına Oturmadan Önce Hesaplanması Gerekenler
Uzlaşma kararı duygusal değil, sayısal bir karardır. Masaya oturmadan önce terekenin denkleştirmeye tabi kazandırmalar dahil edilerek hesaplanması, saklı pay oranının kendi mirasçılık sıfatınıza göre belirlenmesi ve karşı tarafın elindeki malın bugünkü değerinin tespiti gerekir. Bu üç veri olmadan yapılan pazarlıkta, teklif edilen rakamın gerçek hakkın altında mı üstünde mi olduğu bilinemez.
Görüşme Sürerken Hakkı Diri Tutmanın Yolları
- Görüşme takvimine kesin bir bitiş tarihi koyun ve bu tarihi süre hesabınızın gerisinde tutun.
- Karşı tarafın borcu kabul ettiğini gösteren yazılı beyanları saklayın; sözlü kabul ispat edilemez.
- Taşınmaz üzerinde devir riski varsa, görüşme devam ederken bile teminat ve tedbir seçeneklerini gündemde tutun.
- Anlaşma sağlanırsa metni ödeme takvimi, gecikme sonucu ve tapu devri şartıyla birlikte yazın; niyet beyanıyla yetinmeyin.
- Anlaşma sağlanamazsa dava dilekçesini beklemeden hazırlayın; hazırlık süresi ile kalan süre çakışmamalıdır.
Dava Yolunu Seçtiren Somut Göstergeler
Bazı dosyalarda uzlaşma yolu baştan verimsizdir. Mirasbırakanın tasarrufunun görünürde satış ama gerçekte bağış niteliği taşıdığı, karşı tarafın taşınmazı üçüncü kişiye devretmeye hazırlandığı, tereke hakkında bilgi ve belge paylaşımının reddedildiği veya mirasçılar arasında birden fazla ihtilaflı tasarrufun bulunduğu hallerde, süre riskini büyütmemek için yargı yoluna geçmek daha güvenlidir. HMK uyarınca delillerin dilekçe aşamasında gösterilmesi gerektiğinden, bu geçişin plansız yapılmaması önem taşır.
Kapanış
Tenkis, hem hesap hem de zamanlama işidir; doğru rakam yanlış tarihte talep edildiğinde sonuç doğurmaz. Buradaki açıklamalar genel bilgi amaçlıdır ve her terekenin kendi özellikleri farklı bir yol haritası gerektirir. Kendi dosyanızdaki tarihleri ve tasarrufları bir hukukçuyla birlikte değerlendirmeniz yerinde olur.