Tenkis talebi, mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmaların saklı payı zedelemesi hâlinde gündeme gelir ve çoğu zaman terekenin bütününe ilişkin bir paylaşım tartışmasının içinde yer alır. TMK ve HMK ekseninde hazırlanan bu kontrol listesi, tenkis hesabına girmeden önce yapılması gereken tereke çalışmasını ve mirasçılar arasında anlaşma ile dava arasındaki tercihi konu alır.
Terekenin Fotoğrafını Çekmek
Tenkis hesabı, terekenin ölüm anındaki durumu üzerine kurulur. Bu nedenle ilk adım, aktif ve pasifin ayrı ayrı listelenmesidir: taşınmazlar, banka hesapları, şirket payları, araçlar, alacaklar ve buna karşılık borçlar, cenaze giderleri ve varsa vergi yükümlülükleri. Mirasçılık belgesi çıkarılmadan yapılan hesaplamalar çoğu zaman eksik kalır.
Sağlararası Kazandırmaların Tespiti
- Tapu devirlerinin tarih ve bedel bilgisiyle çıkarılması
- Satış görünümlü devirlerde bedelin fiilen ödenip ödenmediğinin banka kayıtlarıyla incelenmesi
- Bağış ve ölünceye kadar bakma sözleşmesi gibi işlemlerin ayrı değerlendirilmesi
- Şirket pay devirleri ile ortaklık kayıtlarındaki değişikliklerin izlenmesi
- Vasiyetname veya miras sözleşmesi varsa açılış ve tebliğ tarihlerinin not edilmesi
Denkleştirme ile Tenkis Ayrımı
Uygulamada en sık karıştırılan iki kurum budur. Mirasçılara yapılan bazı kazandırmalar denkleştirme kapsamında değerlendirilirken, saklı payı zedeleyen kazandırmalar tenkis konusudur. Talebin yanlış adlandırılması, hesabın baştan farklı kurulmasına yol açar. Bu nedenle her kazandırma için kimin lehine yapıldığı, karşılık içerip içermediği ve hangi tarihte gerçekleştiği ayrı ayrı kaydedilmelidir.
Süre ve Sıra Bakımından Dikkat Edilecekler
Tenkis talebi belirli sürelere tabidir ve bu süreler, saklı pay sahibinin zedelenmeyi öğrendiği ana bağlı olarak işlemeye başlayabilir. Öğrenme anını gösteren belge, yazışma veya tapu sorgu kaydı dosyada saklanmalıdır. Ayrıca tenkisin hangi kazandırmadan başlayarak uygulanacağı da kanunda belirli bir sıraya bağlandığından, talep bu sıra gözetilerek kurulmalıdır.
Aile İçi Anlaşma ile Dava Arasındaki Tercih
Miras uyuşmazlıklarında anlaşma, hem maliyet hem de aile ilişkileri bakımından çoğu zaman tercih edilir. Ancak anlaşma metninde şu başlıklar açık olmalıdır: hangi malın kime kalacağı, denkleştirme bedellerinin ödeme takvimi, taşınmazların hangi tarihte devredileceği, kullanımdan doğan geçmiş dönem alacaklarının kapsanıp kapsanmadığı ve henüz ortaya çıkmamış tereke unsurları bulunursa nasıl davranılacağı. Paylaştırma ve ortaklığın giderilmesi taleplerinde dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulmasının gerekip gerekmediği, talep türüne göre ayrıca teyit edilmelidir. Bu kontrol yapılmadığında dosya esasa girilmeden sonuçlanabilir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Tereke kapsamı ve kazandırmaların niteliği her dosyada değiştiğinden, hesap ve usul planının kayıtlar incelenerek oluşturulması gerekir.