Miras bırakanın ölümünden sonra açılan vasiyetname, mirasçılar açısından hem bir bilgilendirme hem de kısa bir hak arama penceresidir. Bu dönemde yapılması gerekenler yapılmadığında, terekedeki mal varlığı el değiştirir ve sonradan açılan davanın pratik değeri azalır. Aşağıdaki başlıklar, vasiyetnamenin okunmasından paylaşıma kadar olan süreçte gözden geçirilmesi gereken noktaları toplar.
Vasiyetnamenin Açılması ve Tebliğ
Vasiyetname sulh hukuk mahkemesinde açılıp okunur ve ilgililere tebliğ edilir. Bu tebliğ, itiraz sürelerinin işlemeye başlaması bakımından belirleyici olduğundan, tarih mutlaka kayda geçirilmelidir. Mirasçılık belgesi alınması ayrı bir işlemdir ve vasiyetnamenin geçerliliği hakkında bağlayıcı bir sonuç doğurmaz. Yurt dışında bulunan mirasçılar bakımından tebligatın ne zaman tamamlandığı ayrıca takip edilmelidir.
İptal mi, Tenkis mi
İki talep sıklıkla karıştırılır. İptal talebi, vasiyetnamenin şekil şartlarına aykırılığı, ehliyetsizlik, yanılma, aldatma veya hukuka aykırı içerik iddialarına dayanır ve vasiyetnamenin ortadan kalkmasını hedefler. Tenkis ise vasiyetnamenin geçerli olduğu kabul edilerek, saklı paylı mirasçının payının tamamlanmasını amaçlar. TMK bakımından her iki talebin şartları ve süresi farklıdır. Uygulamada güvenli yol, koşulları varsa iki talebi terditli olarak birlikte ileri sürmektir.
Terekeyi Koruyucu Adımlar
- Terekenin tespiti ve gerekiyorsa defter tutulması talebi
- Taşınmazlar için tapu kaydına ihtiyati tedbir şerhi konulması istemi
- Banka hesapları, kiralık kasa ve ortaklık paylarına ilişkin bilgi talebi
- Ölüme yakın tarihli devir, bağış ve satış işlemlerinin tespiti
- Miras bırakanın sağlık kayıtlarının, ehliyet tartışması ihtimaline karşı temini
- Mirasın reddi süresinin, borç ihtimali bulunan terekelerde ayrıca hesaplanması
Paylaşım Sözleşmesi ile Dava Arasındaki Tercih
- Mirasçılar arasında iletişim kurulup kurulamadığı ve fiili kullanım durumu değerlendirilir.
- Taşınmazın aynen bölünebilir olup olmadığı, aksi hâlde satış yoluyla paylaşım ihtimali hesaplanır.
- Paylaşma sözleşmesinin şekil şartına uyulup uyulmadığı kontrol edilir; taşınmazlar için yazılı şekil aranır.
- Sözleşmede hangi mal kalemlerinin kapsandığı ve sonradan ortaya çıkacak mallar açıkça düzenlenir.
- Anlaşma sağlanamazsa ortaklığın giderilmesi davası ile tenkis talebinin sırası planlanır.
Muris Muvazaası İddiasında Belge Düzeni
Mirastan mal kaçırma iddiasında, işlemin görünürdeki bedeli ile gerçek değeri arasındaki fark, ödeme kayıtlarının bulunmaması ve devralanın ödeme gücü gibi olgular birlikte değerlendirilir. Bu nedenle tapu işlem dosyası, banka hareketleri ve dönemin emlak değerleri baştan toplanmalı; HMK kapsamında bu belgelerin celbi ayrıca talep edilmelidir.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgi sunar; terekenin yapısı ve vasiyetnamenin türü sonucu değiştirebileceğinden, vasiyetname tebliğ edildikten sonra vakit kaybetmeden hukuki destek alınması yerinde olur.