Saklı payının zedelendiğini düşünen mirasçının önündeki en kritik karar, hangi dava türüyle yola çıkacağıdır. Tenkis, muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve denkleştirme talepleri aynı olaydan doğabilir; ancak şartları, süreleri ve sonuçları birbirinden ayrıdır. TMK ve HMK ekseninde hazırlanan bu liste, dilekçe yazılmadan önce yapılması gereken ayrımı somutlaştırır.
Üç Talep, Üç Farklı Mantık
Tenkis, murisin tasarruf edilebilir kısmı aşan kazandırmalarının saklı pay oranında indirilmesini sağlar; kazandırma geçerlidir, yalnızca fazlası geri alınır. Muris muvazaası iddiası ise işlemin baştan geçersiz olduğunu ileri sürer ve saklı pay şartı aranmaksızın tüm mirasçılara açık bir yol sunar. Denkleştirme ise mirasçılara sağlanan kazandırmaların paylaşımda hesaba katılmasına ilişkindir. Uygulamadaki hata, tapuda satış gösterilen ama bedelsiz olduğu düşünülen bir devir için doğrudan tenkis istemek ya da tersine, gerçek bir bağışlama için muvazaa iddiasında ısrar etmektir.
Talebi Belirleyen Somut Sorular
- Devir tapuda satış olarak mı, bağış olarak mı görünüyor?
- Bedel gerçekten ödenmiş mi; banka kaydı ya da makbuz var mı?
- Devralan mirasçı mı, üçüncü kişi mi?
- Murisin devir tarihindeki mal varlığı, saklı payı zedeleyecek ölçüde azalmış mı?
- Kazandırma ölüme bağlı bir tasarrufla mı, sağlararası bir işlemle mi yapılmış?
Süre Riski Nerede Doğar
Tenkis talebi, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren işleyen ve her hâlde belirli bir üst sınırla sınırlanan sürelere tabidir; bu süreler hak düşürücü niteliktedir ve mahkemece resen gözetilir. Muvazaa iddiasında ise böyle bir süre sınırı bulunmaz. Bu fark, gecikmiş dosyalarda talep türünün seçimini doğrudan etkiler. Öğrenme anının belgelenmesi, veraset ilamının alındığı tarih, tapu kaydının sorgulandığı tarih gibi verilerle desteklenmelidir.
Terekenin Paylaşımı ve Uzlaşma Seçeneği
- Tereke unsurlarının tam listesi çıkarıldı mı; banka, taşıt ve şirket payı sorguları yapıldı mı?
- Terekeye ilişkin bazı uyuşmazlıklarda arabuluculuk düzenlemesi bulunduğundan, talep bu yönden kontrol edildi mi?
- Paylaşım protokolü hazırlanıyorsa, henüz bilinmeyen tereke unsurları için saklı tutulan haklar yazıldı mı?
- Anlaşma tapuya intikal ettirilecekse, tescil sırası ve masraflar belirlendi mi?
Mirasçılar arasında yürüyen dosyalarda tam yargılama, çoğu zaman aile ilişkilerini onarılmaz biçimde zedeler. Buna karşılık her paylaşım teklifi kabule değer değildir; özellikle terekenin tamamı görülmeden imzalanan bir protokol, sonradan ortaya çıkan mal varlığı bakımından hak kaybı yaratır.
Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir. Devrin tarihi, tarafların sıfatı ve terekenin bileşimi doğru talep türünü değiştirebileceğinden, dava açmadan önce dosyanızı bir avukatla birlikte değerlendirmeniz yerinde olur.