Vasiyetnameye dayanan uyuşmazlıklarda tartışma çoğu kez vasiyetin içeriğinden çok, şeklinden ve açılma usulünden doğar. TMK'nın ölüme bağlı tasarruflara ilişkin hükümleri ile HMK'nın usul kuralları birlikte uygulandığında, mirasçının önünde birbirine benzeyen ama sonuçları farklı birkaç dava türü bulunur. Doğru yolu seçmemek, süre geçtikten sonra telafisi güç kayıplara yol açar.
Şekil Şartı: En Sık Rastlanan Geçersizlik Sebebi
Vasiyetname resmî, el yazılı veya sözlü biçimde yapılabilir. El yazılı vasiyetnamede metnin baştan sona miras bırakanın el yazısıyla yazılmış olması, tarih ve imza bulunması aranır; bilgisayarda yazılıp yalnızca imzalanan metinler bu şartı karşılamaz. Resmî vasiyetnamede ise memur ve tanıkların katılımına ilişkin usul kurallarına uyulmaması sakatlık doğurur. Sözlü vasiyet ise olağanüstü hâllere özgüdür ve kendine özgü kısa süreleri vardır.
Vasiyetin Açılmasından Sonraki Adımlar
- Vasiyetname sulh hukuk mahkemesine teslim edilir ve açılıp okunması istenir.
- Açılma tutanağı ile birlikte ilgililere yapılan tebligatların tarihleri kaydedilir.
- Tebliğ tarihinden itibaren işleyen itiraz ve dava süreleri takvime işlenir.
- Terekedeki mal varlığı, tapu, banka ve sicil kayıtlarından çıkarılır.
- Terekenin borca batık olma ihtimali varsa, mirasın reddi süresi öncelikli olarak değerlendirilir.
Hangi Dava Hangi Amaca Hizmet Eder?
- İptal davası: ehliyetsizlik, şekil eksikliği veya irade sakatlığı iddialarına dayanır ve süreye tabidir
- Tenkis davası: saklı pay ihlal edilmişse, tasarrufun saklı payı aşan kısmının indirilmesini sağlar
- Denkleştirme talebi: miras bırakanın sağlığında yaptığı kazandırmaların hesaba katılmasını amaçlar
- Muris muvazaası iddiası: satış görünümü altında yapılan bağışlamalara ilişkindir
- Ortaklığın giderilmesi: paylaşımın fiilen gerçekleştirilmesini sağlar
Ehliyet ve İrade Tartışmasında Delil Kurmak
Miras bırakanın tasarruf ehliyetine ilişkin iddialar sağlık kayıtlarıyla desteklenmediğinde sonuç vermez. Vasiyet tarihine yakın dönemdeki hastane kayıtları, ilaç raporları, varsa vesayet dosyası ve o dönemi bilen tanıkların beyanları birlikte sunulmalıdır. Sonradan toplanan genel nitelikli raporlar, vasiyet anındaki durumu göstermediği için sınırlı değer taşır.
Paylaşımı Fiilen Sonuçlandırmak
İptal veya tenkis kararı alınması, malların bölüşülmesini kendiliğinden sağlamaz. Terekedeki taşınmazlar bakımından elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete çevrilmesi ya da ortaklığın giderilmesi yoluna gidilmesi gerekir. Bu aşamada satış yoluyla paylaşımın mı yoksa aynen taksimin mi isteneceği, taşınmazın bölünebilirliğine göre belirlenmeli ve talep dilekçede açıkça gösterilmelidir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; mirasçı sayısı, tereke yapısı ve vasiyetin düzenlenme biçimi sonucu doğrudan etkiler. Adım atmadan önce belgelerinizle birlikte hukuki değerlendirme yaptırmanız önerilir.