Miras bırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalara karşı mirasçıların başvurabileceği yollar aynı değildir. TMK bakımından tenkis davası ile mirastan mal kaçırma iddiasına dayalı tapu iptali talebi farklı şartlara, farklı sürelere ve farklı sonuçlara bağlıdır. Yanlış dava türü seçimi, esasta haklı olan mirasçının talebini sonuçsuz bırakabilir. Bu rehber, seçimi yapmadan önce yapılması gereken denetimi anlatıyor.
İki yolun ayrıldığı nokta
Tenkis, saklı paya yapılan tecavüzün giderilmesini amaçlar ve ancak saklı paylı mirasçılar tarafından ileri sürülebilir. Muvazaa iddiası ise işlemin görünürdeki hâliyle gerçek iradenin örtüşmediği savına dayanır. Birinde kazandırmanın geçerliliği kabul edilip sınırlandırma istenirken, diğerinde işlemin baştan geçersizliği tartışılır. Bu ayrım, toplanacak delilin türünü de değiştirir.
Dosya kurarken bakılacaklar
- Miras bırakanın devir tarihindeki malvarlığının tamamı ve devirden sonra elinde kalanlar
- Devir bedelinin gerçekten ödenip ödenmediğine dair banka ve muhasebe kayıtları
- Taşınmazın devir tarihindeki değeri ile bedel arasındaki fark
- Devralanın ödeme gücü ve taraflar arasındaki yakınlık ilişkisi
- Miras bırakanın sağlık durumu ve iradesini etkileyebilecek koşullara ilişkin kayıtlar
Sıralı çalışma planı
- Veraset ilamını ve mirasçılık sıfatını netleştirin; saklı pay durumunu buna göre belirleyin.
- Tereke kapsamını çıkarın; banka, tapu ve araç kayıtlarını tek listede toplayın.
- Her kazandırmayı tarih sırasına dizin ve türünü ayrı ayrı sınıflandırın.
- Sürelerin işlemeye başladığı anı, öğrenme tarihini destekleyen belgeyle ilişkilendirin.
- Talep sonucunu terditli kurmayı, hukuki nitelendirme riskine karşı önceden değerlendirin.
Usul tarafında kritik başlıklar
HMK bakımından davanın hangi mahkemede ve hangi mirasçılara karşı açılacağı, sonucu doğrudan etkiler. Zorunlu dava arkadaşlığının bulunduğu hâllerde eksik taraf teşkili dosyayı esasa girmeden tıkar. Ayrıca terekeye ilişkin tespit ve defter tutma taleplerinin, esas davadan önce yapılması delil güvenliği açısından avantaj sağlar.
Değer tespiti sorunu
Tenkis hesabında değerin hangi tarihe göre belirleneceği tartışmalı olabilir; bu nedenle bilirkişi raporuna itiraz, değerleme tarihine ve yönteme yönelik kurulmalıdır. Rapordaki varsayım gösterilmeden yapılan genel itirazlar sonuç vermez.
Bu metin genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; her miras dosyasının kendi belge yapısı vardır. Dava türünü belirlemeden önce kayıtların bütün hâlinde incelenmesini bir hukukçudan istemeniz uygun olur.