Saklı paylı mirasçı, murisin sağlığında yaptığı kazandırmalar veya ölüme bağlı tasarruflar nedeniyle yasal payının altına düşürülmüşse başvurulacak yol tenkistir. Tenkis, tasarrufun tümünü geçersiz kılmaz; yalnızca saklı payı zedeleyen kısmı hesaplanarak indirilir. Bu ayrım, dava dilekçesinin kurulmasından delil toplamaya kadar bütün planlamayı belirler.
Tenkis Talebi Kimin İçin Doğar
Saklı pay, altsoy, ana baba ve eş bakımından TMK kapsamında belirlenmiştir. Tenkis talep edebilmek için mirasçılık sıfatının ve saklı payın zedelendiğinin birlikte ortaya konması gerekir. Mirası reddeden kişi mirasçı sıfatını kaybettiğinden tenkis talebinde bulunamaz; bu nedenle ret kararı verilmeden önce terekenin gerçek büyüklüğü araştırılmalıdır.
Tereke Hesabı Kurulmadan Dava Kurulamaz
Tenkiste esas alınan değer, ölüm anındaki tereke değil; ölüm anındaki malvarlığına, tenkise tabi kazandırmaların eklenmesiyle bulunan farazi terekedir. Bu nedenle şu kalemler tek bir tabloda toplanmalıdır:
- Ölüm tarihindeki taşınmaz, banka ve şirket payı mevcudu
- Muristen sağlığında yapılan devirler, bağışlar ve muvazaalı görünen satışlar
- Ödenmemiş borçlar, cenaze giderleri ve terekeden çıkacak kalemler
- Kazandırmaların ölüm tarihindeki gerçek değerine göre yapılacak güncelleme
Hak Düşürücü Sürede En Sık Yapılan Hata
Tenkis, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren işleyen kısa süreye ve tasarrufun türüne göre başlayan uzun süreye tabidir. Uygulamadaki en yaygın yanılgı, mirasın reddi için tanınan üç aylık süre ile tenkis süresinin karıştırılmasıdır. Bunlar birbirinden bağımsız sürelerdir; ret süresi geçmiş olsa da tenkis hakkı ayrıca değerlendirilmelidir. Sürenin başlangıcı çoğu dosyada tartışmalı olduğundan, vasiyetnamenin okunma tutanağı, tapu kayıt tarihleri ve bilgi edinme yazışmaları tarih sırasıyla saklanmalıdır.
Tenkis mi, Muris Muvazaası mı
Mirasçıdan mal kaçırma amaçlı görünürde satışlarda talebin hukuki niteliği farklıdır. Muvazaa iddiası tapu iptali ve tescile, tenkis ise saklı payla sınırlı indirime yöneliktir. İkisi birlikte veya kademeli olarak ileri sürülebilir; ancak talep sonucu bölümünün kademeli kurulmaması, dosyanın esasa girilmeden sonuçlanmasına yol açabilir.
Dosya Kurarken Somut Kontroller
- Nüfus kayıt örneği ve mirasçılık belgesi ile saklı pay oranı çıkarılır.
- Tapu, banka ve ticaret sicil kayıtları için erken aşamada müzekkere talep edilir.
- Kazandırmaların değeri için keşif ve bilirkişi incelemesi öngörülerek delil listesi hazırlanır.
- Faiz ve harç yönünden talep, belirsiz alacak veya kısmi dava tercihine göre kurgulanır.
Buradaki açıklamalar genel nitelikli bilgilendirmedir. Terekenin yapısı, kazandırmaların tarihi ve mirasçılar arasındaki ilişki her dosyada farklı sonuç doğurabileceğinden, dava yolu seçilmeden önce dosyaya özgü hukuki değerlendirme yapılmasında yarar vardır.