Miras bırakanın sağlığında yaptığı devirler ve düzenlediği vasiyetname, çoğu zaman ölümünden sonra fark edilir. Bu noktada mirasçının önündeki iki temel araç, mirasçılık sıfatını gösteren veraset ilamı ile saklı payının zedelendiğini ileri sürerek açacağı tenkis talebidir. TMK ve HMK çerçevesinde yürüyen bu süreçte hem belge zinciri hem de sürelerin işleyişi belirleyicidir.
Veraset İlamının İşlevi ve Sınırı
Mirasçılık belgesi, kimin mirasçı olduğunu ve pay oranlarını gösterir; ancak terekede hangi malvarlığının bulunduğunu göstermez. Bu belge noterden veya sulh hukuk mahkemesinden alınabilir; yabancılık unsuru bulunan hâllerde mahkemeye başvurulması gerekir. Belgedeki pay oranlarına itiraz edilebileceği gibi, sonradan ortaya çıkan bir mirasçı nedeniyle belgenin iptali de istenebilir. Bu nedenle veraset ilamı bir sonuç değil, sürecin başlangıç belgesidir.
Terekeyi Görünür Kılmak
- Tapu kayıtlarının, murisin adına kayıtlı taşınmazlar bakımından geriye dönük olarak istenmesi.
- Banka hesapları, kiralık kasa ve menkul kıymet kayıtlarının araştırılması.
- Araç ve şirket pay kayıtlarının sorgulanması.
- Ölümden önceki dönemde yapılan devirlerin ve bedellerinin incelenmesi.
- Gerekiyorsa terekenin tespiti talebiyle mahkemeden kayıt istenmesi.
Devir mi, Bağış mı: Muvazaa Tartışması
Miras bırakanın bir taşınmazı satış gösterip aslında karşılıksız devrettiği ileri sürülüyorsa, bu iddianın somut verilerle desteklenmesi gerekir. Devir bedelinin ödendiğine dair banka kaydı bulunmaması, devralanın ödeme gücünün olmaması, devrin ölüme yakın bir tarihte yapılması ve taşınmazın kullanımının murisde kalmaya devam etmesi gibi olgular birlikte değerlendirilir. Tek başına "düşük bedelle satılmış" iddiası çoğunlukla yeterli görülmez.
Tenkiste Süreyi Kaçırmamak
- Saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarih belgeyle sabitlenir.
- Öğrenmeden itibaren işleyen bir yıllık süre takvime işlenir.
- Vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren işleyen uzun süre ayrıca not edilir.
- Birden fazla tasarruf varsa her biri için ayrı bir süre satırı açılır.
- Süreler hak düşürücü nitelikte olduğundan, belge toplama işlemi başvuruyu geciktirmemelidir.
Talebin Kapsamını Doğru Kurmak
Tenkis talebi ile tapu iptali ve tescil talebi farklı hukuki temellere dayanır ve sonuçları da farklıdır. Aynı olayda her ikisinin de gündeme geldiği hâllerde, taleplerin dilekçede ayrı ayrı ve kademeli biçimde ileri sürülmesi gerekir. Ayrıca mirasçılardan birinin sağlığında murisden aldığı değerlerin denkleştirmeye tabi olup olmadığı ayrıca değerlendirilmeli; bu değerlendirme yapılmadan hesaplanan pay oranları eksik kalır.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; miras dosyalarında sonuç, tereke yapısına ve yapılan tasarrufların niteliğine göre değişir. Saklı payınızın zedelendiğinden kuşkulanıyorsanız, süreler hak düşürücü olduğu için beklemeden hukuki değerlendirme almanız gerekir.