Çek ve senet, ticari hayatta hızlı tahsil için tercih edilen kambiyo senetleridir; ancak uyuşmazlık çıktığında sürecin nasıl yürütüleceği önceden kurulmuş sözleşme yapısına da bağlıdır. Taraflar arasında bir tahkim şartı varsa, klasik dava yolundan farklı bir güzergah gündeme gelir. Bu rehber, çek-senet uyuşmazlıklarını tahkim ve icra ekseninde konu odağıyla ele alır.
Kambiyo Senedinin Gücü
TTK kapsamında çek ve bono, sahibine kambiyo senetlerine özgü takip yolunu açar; bu yol, alacaklıya hızlı bir tahsil imkanı sağlar. Ancak senedin bu güçlü niteliği, şekil şartlarının eksiksiz olmasına bağlıdır. Zorunlu unsurlardan biri eksikse senet kambiyo vasfını yitirebilir ve süreç sıradan bir alacak uyuşmazlığına dönüşebilir.
Tahkim Şartının Etkisi
Temel ilişkiyi düzenleyen sözleşmede tahkim şartı bulunması, uyuşmazlığın mahkeme yerine hakem önünde çözülmesini gerektirebilir. Yine de kambiyo senedine dayalı icra takibinin başlatılması ile temel ilişkiden doğan uyuşmazlığın esasının çözümü ayrı ayrı değerlendirilir. Tahkim şartının kapsamının ne olduğu, sözleşme metninin dikkatle okunmasını gerektirir.
- Senedin şekil şartları tek tek denetlenir.
- Temel sözleşmedeki tahkim şartının kapsamı belirlenir.
- İcra takibi ile esas uyuşmazlığın ayrımı netleştirilir.
- İtiraz ve def'i olanakları zamanaşımı yönünden kontrol edilir.
Borçlunun Savunması
Kendisine kambiyo takibi yöneltilen borçlu, TBK kapsamındaki temel ilişkiye dayanan def'ileri belirli koşullarda ileri sürebilir. Bedelsizlik, malın teslim edilmemesi ya da ödemenin yapılmış olması gibi savunmalar, senedin arkasındaki asıl ilişkiyi tartışmaya açar. Bu savunmaların icra mahkemesindeki dar çerçevede mi yoksa ayrı bir davada mı ileri sürüleceği önemlidir.
Şirketler Arası Boyut
6102 sayılı Kanun kapsamındaki ticari işletmeler arasındaki çek-senet uyuşmazlıklarında, temsil yetkisi ve şirketi bağlayıcı imza konuları da gündeme gelir. Senedi imzalayan kişinin şirketi temsile yetkili olup olmadığı, sorumluluğun kime ait olacağını etkileyebilir.
Her kambiyo uyuşmazlığının senet yapısı ve sözleşmesel zemini farklıdır; bu nedenle izlenecek yol olaya göre değişir. Buradaki açıklamalar genel niteliktedir. Bir çek veya senet uyuşmazlığında, tahkim ve icra seçenekleri arasında doğru tercihi yapmak için hukuki değerlendirme almak yerinde olur.