Ticari bir sözleşmenin ihlali gündeme geldiğinde, çoğu zaman esas davadan önce cevaplanması gereken soru şudur: karşı tarafın malvarlığı veya sözleşme konusu edim, dava sonuçlanana kadar nasıl korunacak? İhtiyati tedbir bu noktada devreye girer ve TTK ile TBK'nin çizdiği çerçevede, 6102 sayılı Kanun kapsamındaki ticari ilişkilerde sıkça başvurulan bir güvence yoludur.
Tedbir mi, İhtiyati Haciz mi?
Uygulamada en sık karışan ayrım budur. Para alacağının güvenceye alınması amaçlanıyorsa ihtiyati haciz, bir edimin yerine getirilmesi ya da mevcut durumun korunması (örneğin devir yasağı, ortaklık payının rehnedilmesinin önlenmesi) hedefleniyorsa ihtiyati tedbir söz konusu olur. Yanlış müessesenin seçilmesi, talebin doğrudan reddine yol açabilir.
Yetkili ve Görevli Mahkeme
Ticari nitelikteki uyuşmazlıklarda kural olarak asliye ticaret mahkemesi görevlidir. Sözleşmede geçerli bir yetki şartı varsa taraflar belirli bir yer mahkemesini kararlaştırmış olabilir; böyle bir kayıt yoksa genel yetki kuralları ile sözleşmenin ifa yerine ilişkin kurallar birlikte değerlendirilir. Tedbir talebi, esas dava açılmadan önce de esas hakkında görevli mahkemeden istenebilir.
Talebi Neyin Güçlendirdiği
- Yaklaşık ispat: Hakkın varlığı kesin değil, kuvvetle muhtemel gösterilmelidir; sözleşme, e-posta yazışmaları ve fatura akışı bu noktada belirleyicidir.
- Gecikmede tehlike: Beklenmesi halinde ciddi zarar veya hakkın elde edilmesinin güçleşeceği somut olarak anlatılmalıdır.
- Teminat: Mahkeme çoğunlukla teminat karşılığında tedbire hükmeder; teminat oranı ve türü baştan öngörülmelidir.
Karardan Sonrası: Süreye Dikkat
Dava açılmadan alınan tedbir kararının ardından, kanunun öngördüğü kısa süre içinde esas dava açılmazsa tedbir kendiliğinden kalkar. Bu nedenle tedbir kararı ile esas dava dilekçesi eş zamanlı hazırlanmalı, tebligat ve icra aşamaları takvime bağlanmalıdır. Karşı taraf, tedbire itiraz veya teminat karşılığı kaldırma yoluna gidebilir; buna karşı savunma da önceden kurgulanmalıdır.
Bu metin ticari uyuşmazlıklarda ihtiyati tedbir mantığını genel hatlarıyla anlatır. Sözleşmenizin özel hükümleri, yetki şartının geçerliliği ve teminat hesabı somut dosyaya göre değişir; adım atmadan önce dosyanızın bir hukukçu tarafından değerlendirilmesi yerinde olur.