Satın alınan üründe sorun çıktığında iki farklı hak sıklıkla birbirine karıştırılır: mesafeli sözleşmelerde tanınan on dört günlük cayma hakkı ile ayıplı mal nedeniyle doğan seçimlik haklar. Bu rehber, TKHK ve mesafeli satış düzenlemeleri çerçevesinde bu ayrımı ve başvurunun hangi mercie yapılacağını ele alır.
Cayma Hakkı ile Ayıp İhbarı Aynı Şey Değildir
Cayma hakkı, üründe hiçbir sorun olmasa dahi kullanılabilen ve gerekçe gösterilmesi gerekmeyen bir haktır; mesafeli sözleşmelerde teslim tarihinden itibaren on dört gün içinde kullanılır. Ayıplı mal iddiası ise ürünün sözleşmede kararlaştırılan nitelikleri taşımaması hâlinde gündeme gelir ve bu on dört günlük süreyle sınırlı değildir. Bu nedenle süre geçtiği için hakkın kaybedildiği düşüncesiyle geri çekilmek, çoğu olayda hatalıdır.
Ayıplı Malda Seçimlik Haklar
- Sözleşmeden dönerek ödenen bedelin iadesini istemek.
- Malın ayıpsız misliyle değiştirilmesini istemek.
- Ayıp oranında bedelden indirim talep etmek.
- Ücretsiz onarım istemek.
Bu haklardan hangisinin kullanıldığı yazılı başvuruda açıkça belirtilmelidir. Ayrıca bazı ürünlerde onarım süresi ve aynı arızanın tekrarlanması, tüketiciye yeniden seçim imkânı verir; bu nedenle her servis kaydı ve teslim-alma belgesi saklanmalıdır.
Başvuru Sırası ve Yetkili Merci
- Önce satıcıya yazılı başvuru yapılır; talep, tarih ve iletişim bilgisi net biçimde yazılır.
- Sonuç alınamazsa, parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklar için tüketici hakem heyetine başvurulur. Bu sınır her yıl güncellendiğinden, başvuru öncesinde güncel tutar kontrol edilmelidir.
- Parasal sınırın üzerindeki uyuşmazlıklarda tüketici mahkemesinde dava açılır.
- Hakem heyeti kararına karşı, kararın tebliğinden itibaren işleyen süre içinde tüketici mahkemesine itiraz edilebilir.
Yetki: Tüketicinin Yerleşim Yeri Korunur
Tüketici işlemlerinde tüketicinin yerleşim yeri mahkemesi ve hakem heyeti yetkilidir. Satıcının genel işlem koşullarına koyduğu ve uyuşmazlığı başka bir ildeki mahkemeye bağlayan kayıtlar, tüketici aleyhine sonuç doğuracak biçimde uygulanamaz. Bu kural, özellikle çevrim içi alışverişlerde satıcının farklı ilde bulunması hâlinde önemli bir kolaylık sağlar.
Zamanaşımı ve Gizli Ayıp
Ayıplı maldan doğan talepler için kanunda genel bir zamanaşımı süresi öngörülmüştür; ayıbın sonradan ortaya çıkması bu süreyi kendiliğinden uzatmaz. Buna karşılık ayıbın satıcı tarafından ağır kusurla ya da hile ile gizlenmiş olması hâlinde zamanaşımı savunmasından yararlanılamaz. Bu ihtimalde tanıtım metinleri, ürün açıklamaları ve satış öncesi yazışmalar belirleyici delil hâline gelir.
Dosyaya Eklenmesi Gereken Belgeler
- Fatura veya satış belgesi ile teslim tarihini gösteren kayıt.
- Ürün ilanının ve tanıtım metninin ekran kaydı.
- Servis fişleri, arıza raporları ve varsa teknik inceleme belgesi.
- Satıcıyla yapılan tüm yazışmaların tarih sıralı dökümü.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Ürünün niteliği ve satış biçimi hakları değiştirebileceğinden, başvurudan önce belgelerinizle birlikte hukuki değerlendirme almanız yerinde olur.