Satın alınan malın sözleşmede kararlaştırılan niteliklere sahip olmaması ya da beklenen faydayı sağlamaması, ayıplı ifa anlamına gelir. Tüketicinin bu durumdaki hakları Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (TKHK) ile güvence altına alınmıştır; internetten yapılan alışverişlerde ayrıca Mesafeli Satış Yönetmeliği devreye girer. Rehber, ayıplı malda hangi hakların hangi mercie taşınacağına odaklanır.
Ayıp Türleri ve Bildirim
Ayıp açık olabileceği gibi (gözle görülür kusur) gizli de olabilir (kullanımla ortaya çıkan kusur). Tüketici, ayıbı fark ettiğinde makul sürede satıcıya bildirmelidir. Bildirimi belgeye bağlamak, sonradan doğacak tartışmalarda tüketicinin lehinedir. Malın teslim tarihiyle ayıbın fark edildiği tarih ayrı ayrı not edilmelidir.
Dört Seçimlik Hak
TKHK, ayıplı malda tüketiciye kural olarak seçimlik haklar tanır:
- Sözleşmeden dönerek ödediği bedeli geri isteme
- Malı alıkoyup ayıp oranında bedelde indirim isteme
- Ücretsiz onarım isteme
- Ayıpsız misliyle değiştirilmesini isteme
Bu haklardan hangisinin kullanılacağı tüketicinin tercihindedir; ancak seçilen hakkın satıcıya orantısız güçlük yüklemesi durumunda sınırlamalar gündeme gelebilir.
Başvuru Merciinin Doğru Seçimi
Uyuşmazlığın hangi mercie taşınacağı, talep edilen tutara göre belirlenir. Belirli parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklar tüketici hakem heyetine, bu sınırın üzerindekiler tüketici mahkemesine götürülür. Bu parasal sınırlar dönemsel olarak güncellendiğinden, başvuru öncesinde güncel eşiğin teyit edilmesi gerekir. Yanlış mercie yapılan başvuru, süreci baştan başlatarak zaman kaybettirir.
Mesafeli Satışta Cayma Hakkı
İnternetten alınan ürünlerde tüketici, ayıptan bağımsız olarak da belirli bir süre içinde gerekçe göstermeksizin cayma hakkına sahip olabilir. Ayıp iddiasıyla cayma hakkı farklı hukuki temellere dayandığından, hangisinin ileri sürüleceği duruma göre belirlenmelidir.
Kanıtların Toplanması
Fatura veya satış belgesi, ürün fotoğrafları, satıcı yazışmaları ve varsa yetkili servis raporu, başvurunun temel dayanağıdır. Gerekli hallerde ayıbın niteliğini ortaya koyan teknik inceleme talep edilebilir.
Anlatılanlar genel bilgilendirme niteliğindedir; ürünün türü, ayıbın niteliği ve tutar sınırları sonucu değiştirebileceğinden, dosyanızı bir profesyonelle değerlendirmeniz yerinde olur.