Ayıplı mal uyuşmazlıklarında tüketicinin haklılığı çoğu zaman tartışmalı değildir; tartışmalı olan, ayıbın ne zaman doğduğunun kim tarafından ispatlanacağıdır. İspat yükünün hangi tarafta olduğu ise büyük ölçüde takvime bağlıdır.
İlk Altı Ay Kuralı
TKHK, teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim anında var olduğunun kabul edileceğini düzenler. Bu dönemde ispat yükü satıcıdadır: malın ayıpsız olduğunu veya ayıbın tüketicinin kullanımından kaynaklandığını satıcı göstermek zorundadır. Altı ay geçtikten sonra denklem tersine döner ve ayıbın teslim anında mevcut olduğunu tüketici ortaya koymak durumunda kalır. Bu nedenle arızanın ilk fark edildiği tarihin belgelenmesi, tek başına dosyanın yönünü değiştirebilir.
Delil Tespiti Neden Beklemez
Ayıplı ürün onarıma bırakıldığında, değiştirildiğinde veya kullanılmaya devam edildiğinde mevcut durum bozulur. Yargılama sırasında yapılacak bilirkişi incelemesi, aradan geçen sürede oluşan yıpranmayı ayıptan ayırmakta zorlanabilir. Dava açılmadan önce mahkemeden delil tespiti istenmesi, ürünün o günkü hâlini kayda geçirir ve sonraki aşamada tartışmayı daraltır.
Hakem Heyeti ile Mahkeme Arasındaki İspat Farkı
Tüketici hakem heyeti dosya üzerinden inceleme yapar; tanık dinlenmez, keşif yapılmaz ve bilirkişi imkânı sınırlıdır. Karmaşık teknik ayıp iddialarında bu yapı tüketici aleyhine sonuç doğurabilir. Uyuşmazlık parasal sınır nedeniyle heyette görülmek zorundaysa, dosyaya sunulacak teknik raporun ve fotoğraflı kayıtların baştan eksiksiz hazırlanması gerekir. Mahkeme aşamasında ise deliller genişler, ancak bu kez yargılama süresi uzar.
Süre Nasıl İşler
- Kanun, ayıplı maldan doğan talepler için iki yıllık zamanaşımı öngörür; konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda bu süre daha uzundur.
- Satıcı ayıbı ağır kusuruyla veya hile ile gizlemişse süreden yararlanamaz.
- Gizli ayıplarda başlangıç, ayıbın ortaya çıktığı an bakımından ayrıca değerlendirilir.
- Hakem heyeti kararına itiraz süresi ayrıdır ve kaçırıldığında karar kesinleşir.
Kısa Not
Fatura, garanti belgesi, servis fişi ve satıcıyla yapılan yazışmalar tek klasörde tarih sırasına göre tutulduğunda, ispat tartışması büyük ölçüde sadeleşir. Bu içerik genel bilgilendirme sağlar; ürün türüne ve teslim tarihine göre farklı bir strateji gerekebileceğinden hukuki görüş alınması önerilir.