Mobbing (işyerinde psikolojik taciz), çalışana sistematik olarak yönelen, onur, kişilik ve mesleki yetkinliğine zarar veren davranışlar bütünüdür. Türk hukukunda doğrudan tanımı olmamakla birlikte, içtihatla şekillenmiş yerleşik bir kavramdır.
Mobbingin Unsurları
- Sistematiklik: Tek seferlik değil, süreklilik gösteren davranışlar.
- Süre: En az 6 ay (genel ölçüt; somut olayda esnek).
- Yoğunluk: Haftada en az 1 kez (genel ölçüt).
- Hedefli: Belirli bir çalışana yönelik.
- Onur ve kişilik haklarına saldırı niteliği.
Tipik Mobbing Davranışları
- Görevden uzaklaştırma, anlamsız iş yaptırma.
- Sürekli eleştiri ve aşağılama.
- İletişim kesilmesi (toplantı, e-posta dışlama).
- Hak edilen terfinin verilmemesi.
- Diğer çalışanların önünde küçük düşürme.
- Yıllık izin/rapor haklarının engellenmesi.
Hukuki Sonuçlar
- İş Kanunu m.24/II: İşçinin haklı nedenle fesih hakkı.
- Kıdem tazminatı hakkı doğar.
- Manevi tazminat (TBK m.49, TMK m.25).
- Maddi tazminat (kazanç kaybı).
- İdari para cezası (6331 sayılı Kanun).
İspat Yükü ve Yöntemleri
Mobbing iddiası işçi tarafından ispatlanır; ancak Yargıtay "olağan yaşam deneyimi"ne dayalı yorumla ispat standardını esnetir:
- E-posta, mesaj kayıtları.
- Tanık beyanları (özellikle eski çalışan).
- Sağlık raporu (anksiyete, depresyon).
- Performans raporlarındaki ani değişim.
- Özlük kaydındaki düzenleme/kalıplar.
AYM Bireysel Başvuru Kararları
Anayasa Mahkemesi, kamu görevlisine yönelik mobbing iddialarında kişinin maddi-manevi varlığını koruma hakkı (AY m.17) ve çalışma hakkı (AY m.49) kapsamında ihlal kararları vermiştir; idarenin gerekli soruşturma yapma yükümlülüğü vurgulanmıştır.
Yargıtay 9. ve 22. HD — Yerleşik Yaklaşım
9. ve 22. HD, mobbing değerlendirmesinde "süreklilik, yoğunluk, hedefli olma" üçlüsünü arar; tek bir olay yetersiz, ancak sistematiğe işaret eden başlangıç noktası kabul edilebilir. Manevi tazminatta tarafların sosyo-ekonomik durumu, yapılan davranışın ağırlığı, sürenin uzunluğu gözetilir.
Kapsam notu: Yukarıdaki değerlendirme, belirli bir karara atıf yapmak yerine uygulamada yerleşik hâle gelmiş genel yaklaşımı özetlemektedir; bu nedenle esas ve karar numarası verilmemiştir. Somut bir dosyada emsal karara dayanılacaksa, ilgili kararın esas ve karar numarasıyla Yargıtay Karar Arama üzerinden teyit edilmesi ve tam metninin incelenmesi gerekir. Her dosyanın olgu örgüsü farklı olduğundan kararların somut olaya uygulanışı dosyaya özgüdür.
Pratik Adımlar
- Mobbing davranışlarını günlük olarak yazılı kayıt altına alın (tarih, saat, tanık).
- Şirket içi prosedür (insan kaynakları, etik komisyon) varsa bildirimde bulunun.
- Sağlık raporu alın (psikiyatri).
- İş feshini "haklı nedenle" yaparken yazılı gerekçe.
- Manevi-maddi tazminat davası (5 yıl zamanaşımı).
Mobbing dosyaları detaylı belgelendirme ister. İş hukuku avukatı ile süreç planlanmalıdır.