Mobbing (işyerinde psikolojik taciz), çalışana sistematik olarak yönelen, onur, kişilik ve mesleki yetkinliğine zarar veren davranışlar bütünüdür. Türk hukukunda doğrudan tanımı olmamakla birlikte, içtihatla şekillenmiş yerleşik bir kavramdır.
Mobbingin Unsurları
- Sistematiklik: Tek seferlik değil, süreklilik gösteren davranışlar.
- Süre: En az 6 ay (genel ölçüt; somut olayda esnek).
- Yoğunluk: Haftada en az 1 kez (genel ölçüt).
- Hedefli: Belirli bir çalışana yönelik.
- Onur ve kişilik haklarına saldırı niteliği.
Tipik Mobbing Davranışları
- Görevden uzaklaştırma, anlamsız iş yaptırma.
- Sürekli eleştiri ve aşağılama.
- İletişim kesilmesi (toplantı, e-posta dışlama).
- Hak edilen terfinin verilmemesi.
- Diğer çalışanların önünde küçük düşürme.
- Yıllık izin/rapor haklarının engellenmesi.
Hukuki Sonuçlar
- İş Kanunu m.24/II: İşçinin haklı nedenle fesih hakkı.
- Kıdem tazminatı hakkı doğar.
- Manevi tazminat (TBK m.49, TMK m.25).
- Maddi tazminat (kazanç kaybı).
- İdari para cezası (6331 sayılı Kanun).
İspat Yükü ve Yöntemleri
Mobbing iddiası işçi tarafından ispatlanır; ancak Yargıtay "olağan yaşam deneyimi"ne dayalı yorumla ispat standardını esnetir:
- E-posta, mesaj kayıtları.
- Tanık beyanları (özellikle eski çalışan).
- Sağlık raporu (anksiyete, depresyon).
- Performans raporlarındaki ani değişim.
- Özlük kaydındaki düzenleme/kalıplar.
AYM Bireysel Başvuru Kararları
Anayasa Mahkemesi, kamu görevlisine yönelik mobbing iddialarında kişinin maddi-manevi varlığını koruma hakkı (AY m.17) ve çalışma hakkı (AY m.49) kapsamında ihlal kararları vermiştir; idarenin gerekli soruşturma yapma yükümlülüğü vurgulanmıştır.
Yargıtay 9. ve 22. HD — Yerleşik Yaklaşım
9. ve 22. HD, mobbing değerlendirmesinde "süreklilik, yoğunluk, hedefli olma" üçlüsünü arar; tek bir olay yetersiz, ancak sistematiğe işaret eden başlangıç noktası kabul edilebilir. Manevi tazminatta tarafların sosyo-ekonomik durumu, yapılan davranışın ağırlığı, sürenin uzunluğu gözetilir.
Pratik Adımlar
- Mobbing davranışlarını günlük olarak yazılı kayıt altına alın (tarih, saat, tanık).
- Şirket içi prosedür (insan kaynakları, etik komisyon) varsa bildirimde bulunun.
- Sağlık raporu alın (psikiyatri).
- İş feshini "haklı nedenle" yaparken yazılı gerekçe.
- Manevi-maddi tazminat davası (5 yıl zamanaşımı).
Mobbing dosyaları detaylı belgelendirme ister. İş hukuku avukatı ile süreç planlanmalıdır.