Yargıtay 1. Hukuk Dairesi E.2024/5543 K.2026/1625

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davacı vekili tarafından duruşma istekli olarak temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, 03.03.2026 Salı günü duruşma yapılmasına ve duruşma gününün taraflara davetiye ile bildirilmesine karar verilmiştir.

Belli edilen günde, temyiz eden davacı ... ve vekili Avukat ... ile temyiz edilen asli müdahiller ... ve ..., davalı ... ve vekili Avukat ... geldiler. Gelen vekillerin ve asillerin sözlü açıklamaları dinlendi, duruşmanın bittiği bildirildi. Temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

- KARAR -

Dava; tapu iptali ve tescil istemine ilişkindir.

... ili, ... ilçesi, ... köyü çalışma alanında bulunan 479 parsel sayılı taşınmaz 05.04.2010 tarihinde ihdasen ham toprak vasfıyla Hazine adına tapuya kayıt edildikten sonra 28.05.2010 tarihinde yapılan ihale sonucu satış suretiyle davalı adına tescil edilmiştir.

Davacı ve asli müdahiller; çekişmeli taşınmazın müşterek muris ... ’den intikal ettiği ve yasal miras paylarının bulunduğu iddiasıyla tapu iptali ve tescil isteğinde bulunmuştur.

Davalı, çekişmeli taşınmazın zilyedi olduğunu ve ihale yoluyla temlik aldığını beyan ederek davanın reddini savunmuştur.

Mahkemece davacı taraf ile asli müdahilin tescil öncesi zilyetlik nedenine dayanan talepleri yönüyle hak düşürücü sürenin dolduğu, Hazine tarafından davalıya temlike yönelik ise yapılan ihale işleminin yolsuzluğuna dair açılan dava olduğunun iddia ve ispat olunmadığı gerekçesiyle davanın reddine hükmedilmiş, kararın davacı vekili ile asli müdahiller tarafından istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesince, çekişmeli taşınmazın davalı adına tesciline esas olan ihalenin idari işlem mahiyetinde olduğu, taşınmazın hak sahiplerine satılmaması,

ilgililerine devredilmemesi veya iade edilmemesi gereken yerlerden olduğunun değerlendirilmesi halinde idari işlemin iptali ile satışın geri alınmasının mümkün olduğu, Hazinenin satışına dayanan idari işlem ortadan kaldırılmadıkça davanın dinlenemeyeceği gerekçesiyle davacı vekili ile asli müdahillerin istinaf başvurularının esastan reddine hükmedilmiştir.

Bilindiği üzere, 6100 sayılı Kanun'un 33. maddesi uyarınca; hâkim Türk hukukunu re'sen uygular. 04.06.1958 tarihli ve 15/6 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme kararında vurgulandığı gibi; bir davada dayanılan maddi vakıaları açıklamak tarafların, bu olguları hukuken nitelendirmek, uygulanacak yasa maddelerini arayıp bulmak ve uyuşmazlığı doğru olarak yorumlayıp uygulamak da hâkimin görevidir. Hakim aynı Kanun'un 31. maddesi uyarınca anlaşılamayan hususların belirlenmesi ve uyuşmazlığın çözümü için davayı aydınlatma yoluna başvuracaktır.

6100 sayılı Kanun'un 140. maddesi ile düzenleme altına alınan ön inceleme duruşması ise yargılamanın başında bazı hususların çözümlenmesine imkân tanıması nedeniyle özel bir öneme sahiptir.

Mahkeme ön inceleme aşamasında, dava şartlarını ve ilk itirazları inceler ve uyuşmazlık konularını tam olarak belirler, hazırlık işlemleri ile tarafların delillerini sunmaları ve delillerin toplanması için gereken işlemleri yapar, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği davalarda onları sulhe veya arabuluculuğa teşvik eder ve bu hususları tutanağa geçirir, 3. fıkranın son cümlesinde de düzenlendiği üzere “…Tahkikat (m.

143) bu tutanak esas alınmak suretiyle yürütülür,…” O hâlde, uyuşmazlık çözümlenmişse bu tutanak bir sulh belgesiyken, uyuşmazlığın devam etmesi hâlinde ise bu belge adeta yargılamanın seyrini gösteren bir yol haritası niteliğindedir.

Mahkeme, Kanun’un bu cümlesiyle davanın taraflarına; tutanakta yer almayan hususların tahkikatın konusu olamayacağı ve tahkikat aşamasında tereddüt edilen bir hâl oluştuğu takdirde neyin incelenip neyin incelenemeyeceği hususunun bu tutanak uyarınca belirleneceği yönünde söz vermiştir. Ön inceleme tutanağının bu önemi ve tarafları bağlaması sebebiyle altının oturumda hazır bulunanlarca imzalanması gerekmektedir.

Nitekim aynı ilkeler Hukuk Genel Kurulunun 30.04.2025 tarihli ve 2024/1-46 Esas, 2025/82 Karar sayılı kararında da benimsenmiştir.

Somut olaya gelince; dava konusu taşınmazın öncesi itibariyle tescil harici iken ihdas suretiyle Hazine adına tapuya kaydedildiği, bilahare ihale yoluyla kayden davalıya satıldığı anlaşılmaktadır. Davacılar ise dava konusu taşınmazın müşterek murisleri ... ’den intikal ettiği iddiasıyla miras yoluyla gelen hakka dayanmıştır.

Ne var ki, aşamalarda davacıların iddialarının taşınmazın tapuya ihdasından öncesine teşmil edip etmediği belirlenmemiş, iddia edilen zilyetliğin başlangıcı ve süresi hususunda iddianın kapsamı belirlenmeden sonuca gidilerek yazılı gerekçelerle hüküm kurulmuştur.

Hal böyle olunca; doğru sonuca varılabilmesi için davanın yöntemince nitelendirilmesi, davayı aydınlatma ödevi uyarınca davacıların iddialarının taşınmazın tapuya ihdasından öncesine ait olup olmadığının açıklığa kavuşturulması suretiyle uyuşmazlığın özünün belirlenmesi, bundan sonra toplanmış ve toplanacak tüm deliller bir arada değerlendirilerek hüküm kurulması gerekirken eksik inceleme sonucunda yazılı şekilde karar verilmiş olması doğru görülmemiştir.