Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/12150 K.2023/11508

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın taraf vekilleri ve fer'i müdahil SGK vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince, istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, taraf vekilleri ve fer'i müdahil SGK vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlenildikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının, 1998 yılında davalı apartmanda kapıcı olarak işe başladığını, 01.08.2016 tarihine kadar kesintisiz çalıştığını, bu apartmana yakın bir başka apartmanda daha kapıcılık yaptığını, bu iş dolayısıyla 01.11.2014 tarihinde emekli olduğunu, davalı apartmanda düzenli çalıştığı halde asgari ücret dahi verilmediğini, sabah 07.00-10.00 akşam 20.00-21.00 saatleri ağırlıklı olmak üzere günün her saati çalıştığını, günde iki kez servise çıktığını, çöpleri topladığını, her gün gazete ve ekmek dağıttığını, haftada en az bir kez bahçe ve bina temizliği yaptığını,

sık sık apartman sakinlerinin market alışverişleri gibi kapıcılık hizmetini gerçekleştirdiğini ileri sürerek, 01.03.1998 – 01.08.2016 tarihleri arasındaki hizmetlerinin tespitini istemiş. 02.01.2017 tarihli beyan dilekçesi ile; davacının çalışmalarından, 01.08.2016 tarihinden geriye dönük 5 yıllık hizmet süresinin tespitine karar verilmesini istemiştir.

II.CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının, davalı apartmanda 1999 yılı Haziran ayından 15 Temmuz 2016 tarihine kadar kapıcılık yaptığını, 11.11.1995 - 03.11.2014 tarihleri arasında başka bir iş yerinde sigortalı olarak çalıştığını, 01.12.2014 tarihinde emekli olduğunu, emekli olduğu tarihten 15.07.2016 tarihine kadar davalı apartmanda çalıştığını, davacının günlük 15 dk'yı geçmeyen çöp toplama, ayda 1 saat genel temizlik hizmetlerini kısmi süreli çalışma gerektirdiğini, yemek arası ve çay saati molalarını gerektirmeyeceğini, davacının ileri sürdüğü taleplerin gerçek dışı olduğunu belirterek, davanın reddini istemiştir.

Fer'i müdahil SGK vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın reddini istemiştir.

III.İLK DERECE MAHKEME KARARI

Toplanan deliller, dosya kapsamı, tanık beyanları ve bilirkişi raporu birlikte değerlendirildiğinde; davalı apartmanın 4 katlı ve 12 daireden oluştuğu, kat kaloriferli olarak ısınmasının sağlandığı, davacının davalıya ait iş yerinde çalıştığını iddia ettiği dönemdeki çalışmasının tam gün olmadığı, bu konuda alınan bilirkişi raporunun denetime elverişli ve hüküm kurmaya yeterli bulunduğu gerekçesiyle,

Davanın kısmen kabulüne, -Davacının davalı ... yönetimine ait iş yerinde 01.06.1999 - 01.08.2016 tarihleri arasında brüt asgari ücret üzerinden 506 ve 5510 sayılı Kanunlara tabi olarak ayda 7 gün kısmi süreli olarak hizmet akdi ile çalıştığının tespitine,

-1999/6-2016/7 ayları arasında ayda 7 gün ve 2016/8.ayında 1 gün olmak üzere toplam 1443 gün çalışması olduğunun tespitine,

-Fazlaya ilişkin isteminin reddine, karar verilmiştir.

IV.İSTİNAF

A.İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri ve fer'i müdahil SGK vekili tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur.

B.İstinaf Sebepleri:

1.Davacı Vekilinin İstinaf Sebepleri

Davacı vekili istinaf dilekçesinde; bilirkişi raporunun hatalı tespitler içerdiğinden hükme esas alınamayacağını, rapora itirazlarının dikkate alınmadığını, ek rapor taleplerinin nazara alınmadığını, davanın kabulüne karar verilmesi gerektiğini belirterek, usul ve yasa hükümlerine aykırı şekilde kısmen kabul kararının kaldırılmasını istemiştir.

2.Davalı Vekilinin İstinaf Sebepleri

Davalı vekili istinaf dilekçesinde; taleple bağlılık ilkesinin ihlal edildiğini, davacının ayda 7 gün kısmi süreli olarak çalışmasının söz konusu olmadığını, bilirkişi raporunun hatalı olduğunu belirterek, usul ve kanuna aykırı verilen kararın kaldırılmasını istemiştir.

3.Fer'i Müdahil SGK Vekilinin İstinaf Sebepleri Fer'i müdahil SGK vekili istinaf dilekçesinde; eksik inceleme ve araştırma ile karar verildiğini, kamu tanıklarının dinlenmediğini belirterek, kararın kaldırılmasını istemiştir.

C.Gerekçe ve Sonuç Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dosya kapsamı, mevcut delil durumu ve ileri sürülen istinaf sebepleri dikkate alındığında mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden kanuna aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla, istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

V.TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri ve fer'i müdahil SGK vekili temyiz isteminde bulunmuşlardır.

B. Temyiz Sebepleri

1.Davacı Vekilinin Temyiz Sebepleri Davacı vekili; istinaf sebepleri doğrultusunda hükmün temyiz incelemesi sonucu bozulmasını istemiştir.

2.Davalı Vekilinin Temyiz Sebepleri Davalı vekili; istinaf sebepleri doğrultusunda hükmün temyiz incelemesi sonucu bozulmasını istemiştir.

3.Fer'i Müdahil SGK Vekilinin Temyiz Sebepleri Fer'i müdahil SGK vekili; istinaf sebepleri doğrultusunda hükmün temyizen bozulmasını istemiştir.

C.Gerekçe 1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, davacının, davalı nezdinde hizmet akdine dayalı olarak 01.08.2011 – 01.08.2016 tarihleri arasında Kuruma bildirilmeyen sürelerde çalıştığının tespitine ilişkindir.

2.İlgili Hukuk 1.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri,

2.5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun geçici 7 nci maddesi uyarınca, 01.10.2008 tarihi öncesi isteme ilişkin davanın yasal dayanağı mülga 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 79/10 uncu ve 01.10.2008 tarihi sonrası isteme ilişkin davanın yasal dayanağı 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddeleridir.

506 sayılı Kanun'un 6 ncı maddesinde ifade edildiği üzere, “sigortalı olmak hak ve yükümünden kaçınılamaz ve vazgeçilemez.” Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davaların, kamu düzenine ilişkin olması nedeni ile özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi zorunludur.

Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde resen araştırma yapılarak kanıt toplanması gerektiği özellikle göz önünde bulundurulmalıdır.

3.506 sayılı Kanunun 63/A bendi hükmüne göre yaşlılık aylığı almakta iken çalışmaya başlayanların yaşlılık aylıkları bu çalışma olgusuna dayalı ve onunla sınırlı olarak kesilmektedir. Ancak aynı Kanunun 63/B bendi kapsamında sigortalının istemi bulunması halinde sigortalı adına sosyal güvenlik destek primi ödenmesine devam olunur.

Öte yandan; davanın yasal dayanağı 5510 sayılı Kanun'un geçici 7/1 inci maddesi uyarınca uygulama alanı bulan mülga 506 sayılı Kanun'un 79 uncu maddesi olup; anılan Kanun'un 6 ncı maddesi gereği sigortalı olmak hak ve yükümünden kaçınılamaz ve vazgeçilemez.

Sigortalı ister sosyal güvenlik destek primi, isterse tüm sigorta kollarına tabi olarak çalışsın, Kanunun öngördüğü belli bir sosyal güvenlik kuruluşu sigortalısı olması, kamu düzenine ilişkin, kişiye bağlı, vazgeçilmez ve kaçınılmaz hak ve yükümlülük doğuran bir hukuksal statü yaratır.

Bu statüye Kurumun prim tahakkuk ettirmesi, sigortalının iş kazası geçirmesi veya meslek hastalığına yakalanması halinde kendisi ya da hak sahiplerine gelir bağlanması gibi çeşitli sonuçlar bağlanmıştır.

Bu sonuçlar kapsamında davacının bildirim yapılmayan dönemlerdeki çalışmalarının tespitini istemekte hukuki yararının bulunduğu ve aksinin kabulü halinde yaşlılık ya da emekli aylığı alan kişilerin sigortasız çalıştırılabileceği gibi sosyal güvenlik hakkının zorunlu ve vazgeçilemez niteliğine aykırı bir sonuç çıkacağı açıktır.

4.Çekişmeli yargıda kural olarak, “tasarruf ilkesi” geçerlidir ve taraflar dava konusu üzerinde serbestçe tasarrufta bulunabilirler. Bu suretle davaya son verilebilmesinin bir yöntemi davadan feragattir ve anılan Kurum 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 307 ila 312 nci maddelerinde (mülga 1086 sayılı Hukuk Usûlü Muhakemeleri Kanunu'nun 91 ila 94 üncü maddelerinde) düzenlenmiştir.

3.Değerlendirme 1-İnceleme konusu eldeki davada, davacı 01.08.2011 – 01.08.2016 tarihleri arasında Kuruma bildirilmeyen sürelerde davalı apartman nezdinde çalıştığının tespitini istemiş, mahkemece yapılan yargılama sonucunda, davanın kısmen kabulüne karar verilmiş ise de, hüküm eksik inceleme ve yanılgılı değerlendirmeye dayalıdır.

2- Dosyadaki kayıt ve belgelerden, 01.11.1965 d.'lu davacı adına talep edilen dönem içerisinde davalı ... Apt. işyerinden bildirilen çalışması olmadığı, hizmet döküm cetvelinde, 11.11.1995 – 03.11.2014 tarihleri arasında dava dışı ... sicil sayılı Üstündağ Apt. işyerinden ayda 30 gün üzerinden eksiksiz hizmetlerinin bildirildiği, davacıya 01.12.2014 tarihinden itibaren 506 sayılı Kanun'un geçici 81-B-F bendine göre yaşlılık aylığı bağlandığı, bilirkişi raporu alındığı ve tanıkların dinlendiği anlaşılmaktadır.

3- Somut olayda, davacı dava dilekçesinde 01.03.1998 – 01.08.2016 tarihleri arasında davalı ... Apt. işyerinde geçen çalışmalarının tespitini istemiş, 02.01.2017 tarihli beyan dilekçesi ile.

01.08.2016 tarihinden geriye dönük 5 yıllık hizmet süresinin yani 01.08.2011 – 01.08.2016 tarihleri arasındaki çalışmalarının tespitini istemiş ise de, sosyal güvenlik hakkından 6100 sayılı Kanun hükümleri kapsamında feragat olanaksız olduğu gibi sigortalılığın ve sigortalı hizmetlerin tespitine ilişkin davadan da feragat edilemez.

Ancak, anılan Kanun'un 123 üncü maddesinde düzenlenen hak kullanılabilir ve ileride yeniden dava açabilme hakkı saklı tutularak, davalının açık rızası ile dava geri alınabilir veya 150 inci maddede öngörülen hak ve olanaktan yararlanılarak dava takip edilmeyip yenileninceye kadar dosyanın işlemden kaldırılması ve giderek davanın açılmamış sayılması sonucu elde edilebilir.

4- Öte yandan davacının, 11.11.1995 – 03.11.2014 tarihleri arasında dava dışı Üstündağ Apt. işyerinden yapılan tam süreli bildirimleri gözetilmeden karar verilmesi de isabetsiz olmuştur.

5- Mahkemece yapılacak iş; davacının beyanı alınarak, talebinin SGDP primine tabi olarak mı, yoksa 4/a kapsamında uzun vadeli sigorta kollarına tabi hizmet tespitine mi yönelik olduğu açıklığa kavuşturulmalı, davadan feragat edilemeyeceği hususu davacıya bildirilmeli, feragat beyanının HMK.

123 veya 150 inci maddelerinde düzenlenen haklardan birinin kullanımı niteliğinde olup olmadığı kendisine sorulmak suretiyle belirlenmeli, beyanın, anılan anlamlarda kullanıldığı saptandığı takdirde duruma göre 123 veya 150 inci maddelerde öngörülen prosedür işletilmeli, aksi durumda ise elde edilecek sonuca göre dava konusu istem hakkında karar verilmeli ve 11.11.1995 – 03.11.2014 tarihleri arasında dava dışı Üstündağ Apt. işyerinden yapılan tam süreli bildirimleri de gözetilerek, elde edilecek sonuç değerlendirilmek suretiyle hüküm kurulmalıdır.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle, 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurularının esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

3.Temyiz harcının istek halinde ilgililere iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,