Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E.2024/2129 K.2025/1449

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili; davalı ...'ın müvekkili Üniversitenin Eğitim Fakültesi Zihin Engelliler Anabilim Dalında Öğretim Üyesi Yetiştirme Programı (ÖYP) kapsamında, araştırma görevlisi kadrosunda görev yapmakta iken 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun (2547 sayılı Kanun) 35. maddesi uyarınca 12.05.2016 - 28.09.2018 tarihleri arasında yüksek lisans, 21.01.2019 - 15.09.2021 tarihleri arasında doktora eğitimini yapmak üzere;

kadrosunun geçici olarak Anadolu Üniversitesine aktarıldığını, ancak davalı ...'ın mecburi hizmet yükümlülüğünü tamamlamadan 15.09.2021 tarihinde istifa ettiğini, 2547 sayılı Kanun'un 35. maddesi uyarınca yüklendiği mecburi hizmet yükümlülüğünü yerine getirmeyen davalının kendisine yapılmış olan maaş dahil ödemeleri, taraflar arasında geçerli ve bağlayıcı olan taahhüt ve kefalet senetleri uyarınca iade ile yükümlü olduğunu, söz konusu taahhüt ve kefalet senedini müteselsil kefil sıfatıyla imzalayan diğer davalıların da sorumlu olduklarını ileri sürerek.

389.191,37 TL'nin. 357.840,64TL'sinin davalılardan müştereken ve müteselsilen, 31.350,73TL'nin ise davalı ...'dan 15.09.2021 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte tahsiline karar verilmesini istemiştir.

II. CEVAP

Davalılar vekili; müvekkillerine imzalatılan taahhüt ve kefalet senedinin davalılar aleyhine haksız şartlar oluşturan bir senet niteliğinde olduğunu, kendilerine emekleri karşılığı ödenen maaş tutarlarının 2547 sayılı Kanun uyarınca imzalatılan senet ile tekrar talep edilmesinin 2739 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın (Anayasa) 18. maddesinde öngörülen angarya yasağının ihlali niteliğinde olduğunu savunarak, davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; taahhütnamelerin sorumlu oldukları miktarının el yazıları ile belirtilmediği, talebin davalı ...'a ödenen maaşların faiziyle ödenmesine ilişkin olduğu, taahhütname hükümlerinin irdelendiğinde "masraf" ifadesinin görevi nedeniyle ödenen maaşları kapsamadığı, davacının alacak talebinin haklı olmadığı gerekçesiyle, davanın reddine karar verilmiş; karara karşı, süresi içinde davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

IV. İSTİNAF

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; İlk Derece Mahkemesi kararının usul ve yasaya uygun olduğu gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiş; karara karşı, süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili; davalıya ödenen masraflar içerisinde sadece maaş olmadığını, söz konusu ödemelerin içerisinde Döner Sermaye İşletme Müdürlüğü tarafından yapılan AÖF katkı payı ödemeleri ile sınav ödemelerinin de bulunduğunu, yapılan bu ödemelerin dikkate alınmadan verilen kararın hatalı olduğunu, ayrıca mecburi hizmet yükümlülüğünü yerine getirmeyen davalının imzalamış olduğu taahhüt ve kefalet senedinde kendisine yapılan her türlü ödemeyi faizi ile birlikte geri ödeyeceğini taahhüt ettiğini, söz konusu masrafların maaşı da kapsadığını, aleyhlerine nispi vekalet ücretine hükmedilmesinin usul ve yasaya aykırı olduğunu ileri sürerek; kararın bozulmasını istemiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, taraflar arasında imzalanan kefalet ve taahhütname yükümlülüğüne aykırı olarak mecburi hizmet yükümlülüğünün yerine getirilmemesi nedeniyle yapılan ödemelerin iadesi istemine ilişkindir.

2547 sayılı Kanun’un 35. maddesi. “Yükseköğretim kurumları; kendilerinin ve yeni kurulmuş ve kurulacak diğer yükseköğretim kurumlarının ihtiyacı için yurt içinde ve dışında, kalkınma planı ilke ve hedeflerine ve Yükseköğretim Kurulunun belirteceği ihtiyaca ve esaslara göre öğretim elemanı yetiştirirler.

(Ek fıkra: 17/8/1983 - 2880/18 md.) Öğretim elemanı yetiştirilmesi amacıyla üniversitelerin araştırma görevlisi kadroları, araştırma veya doktora çalışmaları yaptırmak üzere başka bir üniversiteye, Yükseköğretim Kurulunca geçici olarak tahsis edilebilir. Bu şekilde doktora veya tıpta uzmanlık veya sanatta yeterlik payesi alanlar, bu eğitimin sonunda kadrolarıyla birlikte kendi üniversitelerine dönerler.

(Ek fıkra: 17/8/1983 - 2880/18 md.) Yurt içi veya yurt dışında yetiştirilen öğretim elemanları, genel hükümlere göre bağlı oldukları yükseköğretim kurumlarında mecburi hizmetlerini yerine getirmek zorundadırlar. (Ek cümle: 19/11/2014-6569/26 md.) Bu mecburi hizmet, eş durumu ve sağlık mazeretleri hariç olmak üzere başka yükseköğretim kurumlarında ve kamu kurum ve kuruluşlarında yerine getirilemez. Bu yükümlülüğü yerine getirmeyenlere, yükseköğretim kurumlarında görev verilmez.

Özel kanunlarla getirilen mecburi hizmet çalışmaları bu hüküm dışındadır." şeklinde düzenlenmiştir.

Bir Üniversite Adına Bir Diğer Üniversitede Lisansüstü Eğitim Gören Araştırma Görevlileri Hakkında Yönetmelik’in 4. maddesinin dördüncü fıkrasında ise “Görevlendirme veya atama işlemlerinden önce adaylardan, kendilerine kadrosu tahsis edilen üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsünde 2547 sayılı Kanun'un 35. maddesi şartları içinde lisansüstü eğitim-öğretim süresi kadar mecburi hizmeti yerine getirmek zorunda bulunduklarına dair bir taahhüt ve kefalet senedi alınır. Bu senette ilgili araştırma görevlisinin lisansüstü eğitim-öğretimlerini tamamlamasından sonra ne kadar süre sonra kadroyu tahsis eden üniversiteye veya yüksek teknoloji enstitüsüne döneceğinin belirten bir hüküm de yer alır.'' hükmü düzenlenmiştir.

Bu itibarla, araştırma görevlisine mecburi hizmet çalışması karşılığında yapılan maaş, katkı payı, sınav ödemelerinin iadesi halinde Anayasa’nın 18. maddesinde zorla çalıştırma yasağı ile birlikte düzenlenen angarya yasağına aykırı olarak ücret ödenmeksizin çalışmış olacağı; dava konusu taahhütname ve kefalet senetlerinde aksi yönde yer alan düzenlemenin ise zorla çalıştırma ve angarya yasağının ihlâli niteliğinde olduğu, istinafta ileri sürülmeyen hususların temyizde ileri sürülemeyeceğinin anlaşılmakla, davacı vekilinin temyiz itirazlarının reddi ile kararın onanmasına karar verilmiştir.

VI. KARAR