Abdulkerim Tanış ve Diğerleri Başvurusu (B. No: 2014/17621)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, alacağın yargılama sırasında değer kaybına

uğratılması nedeniyle mülkiyet hakkının; yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle de

makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. 2014/17621, 2014/17622, 2014/17623, 2014/17624, 2014/17625,

2014/17626, 2014/17628, 2014/17630, 2014/17631 ve 2014/17634 numaralı bireysel

başvurular 10/11/2014 tarihinde; 2014/17697, 2014/17698, 2014/17699,

2014/17700, 2014/17701, 2014/17702, 2014/17703, 2014/17704, 2014/17705 ve

2014/17706 numaralı bireysel başvurular 12/11/2014 tarihinde; 2014/17817,

2014/17818, 2014/17819, 2014/17820, 2014/17821, 2014/17822, 2014/17823,

2014/17824 ve 2014/17826numaralı bireysel başvurular14/11/2014 tarihinde; 2014/18153,

2014/18154, 2014/18157, 2014/18159, 2014/18161, 2014/18162, 2014/18163,

2014/18164, 2014/18165, 2014/18166, 2014/18168 ve 2014/18169 numaralı bireysel

başvurular 19/11/2014 tarihinde; 2015/3245, 2015/3246, 2015/3355, 2015/3358 ve

2015/3659 numaralı bireysel başvurular ise 25/6/2014 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvurular, başvuru formları ve eklerinin idari yönden

yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuşlardır.

4. 2014/17622-17626, 2014/17628, 2014/17630, 2014/17631,

2014/17634, 2014/17697-2014/17706, 2014/17817-2014/17824,2014/17826,

2014/18153, 2014/18154, 2014/18157, 2014/18159-2014/18166, 2014/18168,

2014/18169, 2015/3245, 2015/3246, 2015/3355, 2015/3358 ve 2015/3659 numaralı

bireysel başvuru dosyaları, aralarında konu yönünden hukuki irtibat bulunması

nedeniyle 2014/17621 numaralı bireysel başvuru dosyası ile birleştirilmiş olup

inceleme 2014/17621 numaralı bireysel başvuru dosyası üzerinden yürütülmüştür.

5. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

6. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

7. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına ve

bu kapsamda sunulan görüşlerine atfen başvuru hakkında görüş sunulmayacağını

bildirmiştir.

8. Bireysel başvuru tarihinden sonra başvuruculardan Kemal Özay

29/5/2016 tarihinde, Halil Yönden ise 17/7/2015 tarihinde vefat etmiştir.

Başvurucular vekili, mirasçılık belgesi sunmuş ve adı geçen başvurucuların

mirasçılarının başvuruya devam etmek istediklerini beyan etmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

9. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar

özetle şöyledir:

A. Uyuşmazlığın Arka

Planı

10. Başvurucular; Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol

İşletmeleri Genel Müdürlüğüne (TEKEL) 1993 yılına ait tütün ürünü satmışlardır.

TEKEL, satın aldığı tütünler için kilosu ortalama 55.000-60.000 TL civarı bir

fiyat açıklamıştır. Satın alınan tütünler, daha sonra trenle TEKEL'in

Adana'daki ambarlarına aktarılmıştır. Adana'da ise yine TEKEL'in

görevlendirdiği heyet tarafından bu tütünlerin fiyatı yaklaşık on kat daha az

belirlenmiştir.

11. Başvurucuların iddiasına göre; satın alınan tütünler tren

ile nakledilirken çok uzun süre vagonlarda bekletilmiş, ayrıca ambarlara taşıma

sırasında gerekli özen gösterilmemiş ve üstelik ambarları su basmıştır.

12. İhtilaf konusu tütünler ile ilgili olarak ilk fiyatı

belirleyen eksperlerin rüşvet aldıkları ve alınan rüşvetin bir bölümünün de

terör örgütüne aktarıldığı iddiasıyla Diyarbakır Devlet 4 No.lu Güvenlik

Mahkemesinde ceza davası açılmıştır. İddianamede; sanıkların ihaleye fesat

karıştırma, rüşvet alma, rüşvet verme, 19/4/1990 tarihli ve 3628 sayılı Mal

Bildiriminde Bulunulması, Rüşvet ve Yolsuzlukla Mücadele Kanunu'na aykırılık

suçlarından cezalandırılmaları talep edilmiştir. Devlet Güvenlik Mahkemelerinin

kapatılmasıyla yargılamaya Diyarbakır 1. Ağır Ceza Mahkemesinde devam

edilmiştir. Mahkeme 27/11/2008 tarihinde Diyarbakır'ın Bismil ilçesindeki tütün

fiyat belirleme işlemleri yönünden sanıkların mahkûmiyetine, Muş'un Kızılağaç

nahiyesindeki tütün fiyat belirleme işlemleri yönünden ise sanıkların beraatine, diğer sanıklar yönünden ise zamanaşımı nedeniyle

davanın düşmesine karar vermiştir.

13. Karar temyiz edilmiş; Yargıtay 5. Ceza Dairesince 15/4/2013

tarihinde bazı sanıkların yargılama sırasında vefat etmesi, bazı sanıklar

yönünden ise zamanaşımı süresinin geçmiş olması nedeniyle açılan davaların

düşmesine karar verilmiştir.

B. Başvurucuların

Açtıkları Tazminat Davası Süreci

14. Başvurucular; ilk fiyatın on katı daha az bir bedelin

belirlenmesi nedeniyle zarara uğradıklarını, bu zararın ise TEKEL tarafından

tütünlerin korunması için gerekli ve yeterli önlemlerin alınmamasından

doğduğunu belirterek TEKEL aleyhine 14/4/1995, 19/4/1995, 2/5/1995, 23/5/1995

ve 31/8/1995 tarihlerinde Muş 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde ayrı ayrı tazminat

davaları açmışlardır. Başvurucuların açtıkları davalar, 29/6/1999 tarihinde

Mahkemenin E.1995/111 sayılı dosyasında birleştirilerek birlikte görülmüştür.

15. Başvurucular ayrıca, yargılamanın uzun sürmesine bağlı

olarak doğacak değer kaybının ödenmesini de talep etmişlerdir.

16. Mahkeme, Teknik Bilirkişi Kurulundan dava konusu ile ilgili

rapor almıştır. Bilirkişi Kurulunun 23/8/1996 tarihli raporunda; tütünlerin

yanlış nakil, bakım, istif gibi unsurlar nedeniyle bozulduğu kanaati

bildirilmiştir. Mahkeme, bu raporu hükme esas alarak -başvuru formu ve

eklerinde belirtilmeyen bir tarihte- davanın kabulüne karar vermiştir. Ancak

Yargıtay 13. Hukuk Dairesince, ilk fiyatı belirleyen eksperler hakkında rüşvet

suçundan açılan ceza davasının sonucunun beklenmesi gerektiği belirtilerek hükmün

bozulmasına karar verilmiştir.

17. Mahkeme, bozma ilamına uymuş ve ceza davasını bekletici

mesele yapmıştır. Ancak ceza davasının yaklaşık yirmi yıl boyunca

sonuçlanmadığını gözeten Mahkeme, bu ara karardan dönerek 18/4/2014 tarihinde davanın

kabulüne karar vermiştir. Mahkeme ek 1 Tablonun (2) numaralı sütununda

belirtilen alacakların dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile

birlikte davalıdan alınarak davacılara verilmesine karar vermiştir. Kararın

gerekçesinde, davalının rüşvet verilerek ilk tütün fiyatının yüksek

belirlendiği iddiasının bir mahkûmiyet kararı söz konusu olmadığı için

ispatlanamadığı belirtilmiştir. Mahkeme, buna karşın alınan Bilirkişi Kurulu

raporuna göre tütünlerin yanlış istif, nakil ve saklama neticesinde kalitesinin

düştüğünün tespit edildiğine dikkat çekmiş; bu raporu hükme esas almıştır.

Mahkeme, başvurucuların alacağının güncellenmesi talebi yönünden ise

yargılamada geçen sürede enflasyon karşısında dava tarihine göre belirlenen

alacağın "gülünç hâle geldiğini" kabul etmiş ancak bu talebin olumlu

karşılanamayacağı sonucuna varmıştır.

18. Başvurucular 10/11/2014, 12/11/2014, 14/11/2014, 19/11/2014

ve 23/2/2015 tarihlerinde bireysel başvuruda bulunmuşlardır.

19. Temyiz edilen hüküm, Dairenin 8/12/2014 tarihli ilamıyla

vekâlet ücreti yönünden düzeltilerek onanmıştır. Karar düzeltme istemi de aynı

Dairenin 16/4/2015 tarihli ilamıyla reddedilmiştir.

20. Bakanlık, başvuruculardan bazılarının makul sürede

yargılanma hakkı yönünden İnsan Hakları Tazminat Komisyonuna (Komisyon)

başvurduklarını ifade etmiştir. Bunun üzerine Komisyona yapılan başvuruların

akıbeti Bakanlıktan sorulmuş, gelen yazı cevabı ekinde Komisyon kararları

gönderilmiştir. Buna göre Komisyon 27/10/2014, 20/11/2014 ve 18/3/2015

tarihlerinde daha önce Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (AİHM) konu ile ilgili

bir başvurularının olmadığı gerekçesiyle başvurucuların tazminat taleplerinin

reddine karar vermiştir.

IV. İLGİLİ HUKUK

21. Konu hakkında ilgili hukuk için bkz. Ferda Yeşiltepe [GK], B. No: 2014/7621,

25/7/2017, §§ 25-31; ANO İnşaat ve Ticaret

Ltd. Şti. [GK], B. No: 2014/2267, 21/12/2017, §§ 32-43.

V. İNCELEME VE GEREKÇE

22. Mahkemenin 9/1/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Mülkiyet Hakkının İhlal

Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucuların

İddiaları ve Bakanlık Görüşü

23. Başvurucular, TEKEL'e sattığı ürünlerin tam karşılığını

alamadıkları için tazminat davasını açtıklarını ve bu davanın lehlerine

sonuçlandığını belirtmişlerdir. Ancak başvurucular, yargılamanın uzun sürdüğünü

ve belirtilen süreçte ülkedeki yüksek enflasyon nedeniyle geç kavuştukları

alacaklarının değer kaybına uğradığından yakınmışlardır. Başvuruculara göre,

ister döviz kurları ve isterse de enfasyon oranlarına

göre karşılaştırma yapıldığında dava tarihine göre belirlenen alacağın değer

kaybına uğradığı açıkça ortadadır. Başvurucular, bu gerekçelerle mülkiyet

haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.

24. Bakanlık görüşünde, mülkiyet hakkının ihlal edildiğine

ilişkin başvurucuların iddiaları yönünden bir görüş bildirilmemiştir.

2. Değerlendirme

25. İddianın değerlendirilmesinde dayanak alınacak Anayasa’nın

35. maddesi şöyledir:

“Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir.

Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla

sınırlanabilir.

Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına

aykırı olamaz.”

a. Kabul Edilebilirlik

Yönünden

26. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine

karar verilmesini gerektirecek başka bir nedeni de bulunmadığı anlaşılan

mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna

karar verilmesi gerekir.

b. Kabul Edilebilirlik

Yönünden

i. Mülkün Varlığı

27. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğinden şikâyet eden bir kimse,

önce böyle bir hakkının var olduğunu kanıtlamak zorundadır (Mustafa Ateşoğlu ve diğerleri, B. No:

2013/1178, 5/11/2015, §§ 49-54).

28. Anayasa'nın 35. maddesiyle güvenceye bağlanan mülkiyet

hakkı, ekonomik değer ifade eden ve parayla değerlendirilebilen her türlü mal

varlığı hakkını kapsamaktadır (AYM, E.2015/39, K.2015/62, 1/7/2015, § 20). Bu

bağlamda mülk olarak değerlendirilmesi gerektiğinde kuşku bulunmayan menkul ve

gayrimenkul mallar ile bunların üzerinde tesis edilen sınırlı ayni haklar ve

fikrî hakların yanı sıra icrası kabil olan her türlü alacak da mülkiyet

hakkının kapsamına dâhildir (Mahmut Duran ve

diğerleri, B. No: 2014/11441, 1/2/2017, § 60).

29. Başvuru konusu olayda başvurucular, anılan Mahkeme kararıyla

hükmedilen alacaklarının mülk teşkil ettiğini ve bu alacakların ise davanın

açıldığı 1995 yılından ödemenin yapıldığı 2015 yılına kadar devam eden

dönemdeki yüksek enflasyon sebebiyle değer kaybına uğradığını belirterek

mülkiyet haklarının ihlal edildiğini ileri sürmektedirler. Başvurucular

zararlarının tazmini istemiyle dava açmışlar, yapılan yargılama neticesinde

başvurucuların dava tarihi itibarıyla davalı TEKEL'den alacakları olduğuna

hükmedilmiştir. Bu hüküm Yargıtayca onanmış ve karar

düzeltme istemi de reddedilmekle kesinleşmiştir. Bu bağlamda Mahkeme kararıyla

nihai olarak tespit edilmiş olan söz konusu alacakların belirli ve icra

edilebilir niteliği gereği mülkiyet hakkı kapsamında olduğu

değerlendirilmektedir.

30. Dolayısıyla Mahkeme kararıyla tespit edilen söz konusu

alacaklar yönünden başvurucuların Anayasa'nın 35. maddesi anlamında mülkiyet

haklarının mevcut olduğu kuşkusuzdur.

ii. Müdahalenin Varlığı ve

Türü

31. Başvuru konusu olayda başvurucuların alacaklarının değer

kaybına uğratılarak ödenmesinin mülkiyet hakkına müdahale teşkil ettiği

kuşkusuzdur. Başvurucuların alacaklarına geç kavuşmuş olmalarının mülkiyetten

yoksun bırakılması niteliği taşımadığı ve müdahalenin mülkiyetin kontrolü veya

düzenlenmesi amacıyla da yapılmadığı anlaşılmaktadır. Bu durumda başvurucuların

mülkiyet haklarına yapılan müdahalenin "mülkiyetten barışçıl

yararlanma" ilkesine ilişkin birinci kural çerçevesinde incelenmesi

gerekir.

c. Müdahalenin İhlal

Oluşturup Oluşturmadığı

i. Genel İlkeler

32. Mülkiyet hakkına yönelik müdahalenin Anayasa'ya uygun

olabilmesi için kanuna dayanması, kamu yararı amacı taşıması ve ayrıca

ölçülülük ilkesi gözetilerek yapılması gerekmektedir(Recep Tarhan ve Afife Tarhan, B. No: 2014/1546, 2/2/2017, §

62). Ölçülülük ilkesi gereği kişilerin mülkiyet hakkının sınırlandırılması

hâlinde elde edilmek istenen kamu yararı ile bireyin hakları arasında adil bir

dengenin kurulması gerekmektedir. Bu adil denge, başvurucunun şahsi olarak

aşırı bir yüke katlandığının tespit edilmesi durumunda bozulmuş olacaktır (Arif Güven, B. No: 2014/13966, 15/2/2017,

§ 58). Müdahalenin ölçülülüğünü değerlendirirken Anayasa Mahkemesi; bir

taraftan ulaşılmak istenen meşru amacın önemini ve diğer taraftan müdahalenin

niteliğini, başvurucunun ve kamu otoritelerinin davranışlarını da gözönünde tutarak başvurucuya yüklenen külfeti dikkate

alacaktır (Arif Güven, § 60).

33. Anayasa Mahkemesi; kanun koyucunun bir hak olarak öngördüğü

veya kamu borcu hâline gelmiş ödemelerin geç yapılması nedeniyle mağdur

olunduğu iddiasıyla yapılan başvurularda, alacakta veya hakka konu bedelde

meydana gelen değer aşınmalarının başvurucular üzerinde orantısız bir yük

oluşturması hâlinde mülkiyet hakkının ihlaline karar vermiştir (Mehmet Akdoğan ve diğerleri, B. No:

2013/817, 19/12/2013; Akel Gıda San. ve Tic.

A.Ş., B. No: 2013/28, 25/2/2015;

Ferda Yeşiltepe, §§ 63-76). Anayasa Mahkemesi ayrıca, mahkemelerce

hükmedilen alacak veya tazminatların yargılamada geçen süre nedeniyle enflasyon

karşısında aşırı ölçüde değer kaybettiği başvurularda da ölçülülük yönünden

mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir (Abdulhalim Bozboğa, B. No:

2013/6880, 23/3/2016, §§ 48-66; ANO İnşaat

ve Ticaret Ltd. Şti., §§ 69-82).

ii. İlkelerin Olaya

Uygulanması

34. Başvurucuların tütün satış sözleşmesi çerçevesinde

zararlarının tazmini istemiyle açtıkları davalar Mahkemece 18/4/2014 tarihinde

kabul edilmiş, temyiz üzerine hüküm Yargıtay 13. Hukuk Dairesince 8/12/2014

tarihinde onanmıştır. Buna göre derece mahkemelerince; başvurucuların

tütünlerinin TEKEL tarafından yapılan nakil, istifleme ve muhafaza sırasında

zarar gördüğü tespit edilmiş ve uğradıkları zararın karşılığı olarak ekli (1)

numaralı tablonun (2) numaralı sütununda belirtilen alacaklarının TEKEL'den

tahsili gerektiği sonucuna varılmıştır. Ancak başvurucuların bu alacaklarının

tespit edilmiş olması tek başına başvurucuların mağdur sıfatlarını ortadan

kaldırmamaktadır. Başvurucuların mağdur sıfatlarının ortadan kalkması için

ileri sürülen ihlalin hem zamanı hem de mağdurun bu hakkı kullanamadığı süre gözönüne alınarak telafi edilmesi gerekmektedir.

35. Yukarıda da değinildiği üzere Anayasa Mahkemesinin daha önce

gerek norm denetimi kapsamında gerekse de bireysel başvuru kapsamında verdiği

çeşitli kararlarında alacakların da mülkiyet hakkı kapsamında olduğu,

alacakların geç ödenmesi hâlinde enflasyon oranları altında olmayan bir faiz

ödenmesinin gerek bireyin hakları ve gerekse kamu düzeni bakımından zorunlu

olduğu belirtilmiştir. Anayasa Mahkemesi bu bağlamda kişilerin mülkiyet hakkı

kapsamında değerlendirilen alacaklarının makul olmayan bir sebeple geç ödenmesi

yüzünden değer kaybına uğratılmasının mülkiyet hakkının ihlaline yol açtığını

kabul etmiştir (bkz. §§ 32-33).

36. Başvuru konusu olayda derece mahkemelerince, başvurucuların

açtıkları dava tarihleri itibarıyla söz konusu alacağa hak kazandıkları

belirlenmiştir. Başvurucuların karar tarihinden sonra bu alacaklarının tahsil

edilemediği veya yargılama sonrası geç tahsil edildiği gibi bir şikâyetleri ise

bulunmamaktadır. Başvurucuların somut olay bakımından şikâyeti, yargılama

sürecinde ülkede yaşanan enflasyonist ortamda işletilen yasal faize rağmen

alacaklarının değer kaybettiğine ilişkindir. Dolayısıyla bu şikâyetle sınırlı

olarak alacağa hak kazanıldığı dava tarihleri ve alacağın icra edilebilir hâle

geldiği kararın verildiği tarih arasındaki döneme göre değerlendirme

yapılmalıdır.

37. Merkez Bankası verilerine göre belirtilen dönemde

(Nisan/1995-Nisan/2014) enflasyonda meydana gelen artış oranı %12.076,12'dir.

Bu itibarla söz konusu verilere göre alacağa hak kazanıldığı 1995 yılı Nisan

ayındaki 100 TL'nin davada verilen hükmün kesinleştiği 2014 yılı Nisan ayı

itibarıyla enflasyon karşısında değer kaybı giderilmiş karşılığı 12.176,12

TL'dir. Ekli (1) numaralı tabloda başvurucular lehine hükmedilen alacağın değer

kaybına ilişkin bilgiler ayrıntılı olarak gösterilmiştir. Buna göre uygulanan

yasal faize rağmen aynı dönemde enflasyonun yaklaşık %10.000-11.000 civarında

oranında arttığı, diğer bir deyişle başvurucuların alacaklarının %1'inden bile

daha az bir miktara düşerek enflasyon karşısında bu alacakların önemli ölçüde

değer kaybına uğradığı görülmektedir (bkz. ek 1 Tablo (6 ve 7) numaralı

sütunlar).

38. Diğer taraftan kural olarak kişilerin kamudan olan

alacaklarının herhangi bir yargısal sürece veya icra takibine gerek olmadan

ödenmesi beklenir. Somut olayda ise başvurucunun alacağının geç ödenmesinin

makul bir gerekçesi mevcut olmadığı gibi, derece mahkemelerinin geriye dönük

olarak tespit ettiği başvurucunun alacağını kamu makamlarının ancak yapılan

yargılama sonucu ödeyebildiği ve yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle yine kamu

makamlarının yarar sağlamış olduğu anlaşılmaktadır (Benzer yönde bkz. ANO İnşaat ve Ticaret Ltd. Şti., § 80).

39. Sonuç olarak başvurucuların mülkiyet hakkı kapsamındaki

alacaklarının enflasyon karşısında önemli ölçüde değer kaybına uğratıldığı

anlaşılmakla başvuruculara şahsi olarak aşırı ve olağan dışı bir külfet

yüklendiği kanaatine varılmıştır. Bu sebeple somut olay bakımından kamunun

yararı ile başvurucuların mülkiyet haklarının korunması arasında bulunması

gereken adil dengenin başvurucular aleyhine bozulduğu ve müdahalenin ölçülü

olmadığı değerlendirilmiştir.

40. Açıklanan nedenlerle Anayasa’nın 35. maddesinde güvence

altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

B. Makul Sürede

Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

41. Başvurucular, makul sürede yargılanma haklarının ihlal

edildiğini ileri sürmüşlerdir.

1. Kabul Edilebilirlik

Yönünden

42. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine

karar verilmesini gerektirecek başka bir nedeni de bulunmadığı anlaşılan makul

sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir

olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

43. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkin

yargılamanın süresi tespit edilirken sürenin başlangıç tarihi olarak davanın

ikame edildiği tarih, sürenin sona erdiği tarih olarak -çoğu zaman icra

aşamasını da kapsayacak şekilde- yargılamanın sona erdiği tarih, yargılaması

devam eden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yargılanma

hakkının ihlal edildiğine ilişkin şikâyetle ilgili kararını verdiği tarih esas

alınır (Güher Ergun ve diğerleri,

§§ 50, 52).

44. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkin

yargılama süresinin makul olup olmadığı değerlendirilirken yargılamanın

karmaşıklığı ve kaç dereceli olduğu, tarafların ve ilgili makamların yargılama

sürecindeki tutumu ve başvurucunun yargılamanın süratle sonuçlandırılmasındaki

menfaatinin niteliği gibi hususlar dikkate alınır (Güher Ergun ve diğerleri, §§ 41-45).

45. Anılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer başvurularda

verdiği kararlar dikkate alındığında somut olaydaki yaklaşık 20 yıllık yargılama

süresinin makul olmadığı sonucuna varmak gerekir.

46. Açıklanan nedenlerle Anayasa’nın 36. maddesinde güvence

altına alınan makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi

gerekir.

C. 6216 Sayılı Kanun'un

50. Maddesi Yönünden

47. 6216 sayılı Kanun’un 50. maddesinin (1) ve (2) numaralı

fıkraları şöyledir:

“(1) Esas inceleme sonunda, başvurucunun

hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı

verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması

gerekenlere hükmedilir…

(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından

kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama

yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında

hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya

genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama

yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı

ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar

verir.”

48. Başvurucular, maddi ve manevi tazminat talebinde

bulunmuşlardır.

49. Başvuruda mülkiyet ve makul sürede yargılanma haklarının

ihlal edildiği sonucuna varılmıştır.

50. Makul sürede yargılanma hakkının ihlali nedeniyle yalnızca

ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında

-yargılamadaki taraf sayısı ve başvurucular Halil Yönden ve Kemal Özay'ın

başvuru devam ederken vefatları nedeniyle mirasçı sayıları da gözetilerek-

başvuruculara ayrı ayrı ekli (2) numaralı tabloda gösterilen miktarlarda manevi

tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.

51. Mülkiyet hakkının ihlali nedeniyle maddi zararları

karşılığında başvuruculara ayrı ayrı ekli (2) numaralı tabloda gösterilen

miktarlarda maddi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.

52. Dosyadaki belgelerden tespit edilen başvurucuların

yatırdıkları 206,10 TL harç bedelinin başvurucular Yıldız Özay ve Müjde Özay'a

müştereken ödenmesine; yine 206,10 TL harç bedelinin Eslihan

Yönden, Selbinez Küçük, Nurten Yazal,

Petek Yılmaz, Muhammed Hanifi Yönden, Fatma Yönden,

Yılmaz Yönden ve Recep Yönden'e müştereken

ödenmesine; 226,90 TL harç bedelinin başvurucular Mehmet Sabri Avcu, Cemil

Özdemir, Mehmet Asım Demir, Mehmet Çaldır ve Nimet Salgut'a

ayrı ayrı ödenmelerine; diğer başvuruculara ise yatırdıkları 206,10 TL

tutarındaki harç bedellerinin ayrı ayrı ödenmelerine karar verilmesi gerekir. Ayrıca

başvurucular kendilerini vekil ile temsil ettirdiklerinden 1.980 TL vekâlet

ücretinin başvuruculara müştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir.

C. Başvuruculara ekli (2) numaralı tabloda belirtilen

miktarlarda ayrı ayrı manevi ve maddi tazminat ÖDENMESİNE,

D. 1. 206,10 TL harç bedelinin başvurucular Yıldız Özay ve Müjde

Özay'a MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE; ayrıca 206,10 TL harç bedelinin Eslihan Yönden, Selbinez Küçük,

Nurten Yazal, Petek Yılmaz, Muhammed Hanifi Yönden, Fatma Yönden, Yılmaz Yönden ve Recep Yönden'e MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE; 226,90 TL harç bedelinin

başvurucular Mehmet Sabri Avcu, Cemil Özdemir, Mehmet Asım Demir, Mehmet Çaldır

ve Nimet Salgut'a AYRI AYRI ÖDENMELERİNE; diğer

başvuruculara ise yatırdıkları 206,10 TL tutarındaki harç bedellerinin AYRI

AYRI ÖDENMELERİNE,

2. 1.980 TL vekâlet

ücretinin BAŞVURUCULARA MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,

E. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucuların Maliye

Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede

gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar

geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

F. Kararın bir örneğinin Muş 1. Asliye Hukuk Mahkemesine

(E.1995/111, K.2014/348) GÖNDERİLMESİNE,

G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE

9/1/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

TABLO: EK 1

(ALACAĞIN DEĞER KAYBI İLE

İLGİLİ HESAP TABLOSU)

Başkan

:

Engin

YILDIRIM

Üyeler

:

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Recep

KÖMÜRCÜ

Recai AKYEL

Raportör

:

Özgür DUMAN

Başvurucular

:

1. Abdulkerim TANIŞ

2. Abdulkuddus YAŞAR

3. Abdullah

BAYKUT

4. Adil

YILDIZ

5. Ahmet

ABAY

6. Ahmet

ALTIN

7. Alaeddin

SÖNMEZ

8. Atilla

YETKİN

9. Aydın

ERTEN

10. Bayram

ARĞUN

11. Bülent

YETKİN

12. Cemil

ÖZDEMİR

13. Derviş

YAMAN

14. Emin

ABAY

15. Erkan

ACER

16. Eslihan YÖNDEN

17. Fatma

YÖNDEN

18. Felemez ARĞUN

19. Ferik

BALKAYA

20. Fesih

SAYAN

21. Fikret

BALKAYA

22. İhsan

GİZLENCİ

23. İsmail

SÖNMEZ

24. İsmet

ÇİFTÇİ

25. Kemal

ALTAY

26. Maşallah

BALKAYA

27. Mehmet

ÇALDIR

28. Mehmet

GÜRBÜZ

29. Mehmet

Asım DEMİR

30. Mehmet

Baki YILDIRGAN

31. Mehmet

Fesih KARAKAYA

32. Mehmet

Sabri AVCU

33. Muhammed

Hanifi YÖNDEN

34. Musa

ORAN

35. Mustafa

SAĞLAM

36. Müjde

ÖZAY

37. Necdet

YILDIRIM

38. Nimet

SALGUT

39. Niyazi

ACER

40. Nurten

YAZAL

41. Ramazan

YAVUZ

42. Recep

BAĞATOR

43. Recep

YÖNDEN

44.

Selahattin GÜRBÜZ

45. Selami

GİZLENCİ

46. Selbinez KÜÇÜK

47. Süphan ÖZKAN

48. Yavuz

TANIŞ

49. Yıldız

ÖZAY

50. Yılmaz

YÖNDEN

51. Yusuf

ŞAKAR

52. Zülküf SÖNMEZ

53. Petek

YILMAZ

*Alacağa hak kazanıldığı dava tarihleri şöyledir: 8, 9, 11 ve 27

numaralı dosyada 19/4/1995; 25 numaralı dosyada 2/5/1995; 15 ve 44 numaralı

dosyalarda 23/5/1995; 6, 34 ve 41 numaralı dosyalarda 31/8/1995; diğer

dosyalarda ise 14/4/1995 tarihleri.

** Yargılama geçen değer kaybına esas alınan alacağın icra edilebilir

hale geldiği mahkeme karar tarihi ise 18/4/2014 tarihidir.

TABLO: EK 2

(MADDİ VE MANEVİ TAZMİNAT

TABLOSU)

(1)

(2)

(3)

(4)

(5)

(6)

(7)

Sıra No.

Başvurucu

Asıl Alacak (TL)

Enflasyona Göre Güncellendiğinde Asıl Alacak (TL)

Değer Kaybını Telafi Edecek Fark (TL) İşlemiş Faiz Reel Değer Kaybı (TL) Oransal Artış (%) 1. Abdulkerim Tanış 121,62 14.808,60 14.687 665 14.022 11.530 2. Abdulkuddus Yaşar 127,56 15.531,86 15.404 697 14.707 11.530 3. Abdullah Baykut 223,96 27.269,64 27.046 1.224 25.822 11.530 4. Adil Yıldız 105,29 12.820,24 12.715 575 12.139 11.530 5. Ahmet Abay 131,23 15.978,72 15.847 717 15.130 11.530 6. Ahmet Altın 138,73 15.012,24 14.874 742 14.131 10.186 7. Alaeddin Sönmez 59,44 7.237,49 7.178 325 6.853 11.530 8. Atilla Yetkin 119,33 14.529,76 14.410 652 13.759 11.530 9. Aydın Erten 106,61 12.980,96 12.874 582 12.292 11.530 10. Bayram Arğun 92,56 11.270,22 11.178 506 10.672 11.530 11. Bülent Yetkin 104,05 12.669,25 12.565 568 11.997 11.530 12. Cemil Özdemir 131,45 16.005,51 15.874 718 15.156 11.530 13. Derviş Yaman 126,56 15.410,10 15.284 692 14.592 11.530 14. Emin Abay 131,08 15.960,46 15.829 716 15.113 11.530 15. Erkan Acer 153,53 18.113,41 17.960 834 17.126 11.155 16. Felemez Arğun 92,13 11.217,86 11.126 504 10.622 11.530 17. Ferik Balkaya 100,47 12.233,35 12.133 549 11.584 11.530 18. Fesih Sayan 151,92 18.497,96 18.346 830 17.516 11.530 19. Fikret Balkaya 113,43 13.811,37 13.698 620 13.078 11.530 20. İhsan Gizlenci 103,44 12.594,98 12.492 565 11.926 11.530 21. İsmail Sönmez 108,33 13.190,39 13.082 592 12.490 11.530 22. İsmet Çiftçi 135,78 16.532,74 16.397 742 15.655 11.530 23. Kemal Altay 42,24 5.143,19 5.101 231 4.870 11.530 24. Maşallah Balkaya 111,83 13.616,56 13.505 611 12.894 11.530 25. Mehmet Asım Demir 109,19 12.882,20 12.773 595 12.178 11.153 26. Mehmet Baki Yıldırgan 128,44 15.639,01 15.511 702 14.809 11.530 27. Mehmet Çaldır 137,41 16.731,21 16.594 750 15.843 11.530 28. Mehmet Fesih Karakaya 107,53 13.092,98 12.985 588 12.398 11.530 29. Mehmet Gürbüz 54,78 6.670,08 6.615 299 6.316 11.530 30. Mehmet Sabri Avcu 75,62 9.207,58 9.132 413 8.719 11.530 31. Musa Oran 75,24 9.161,31 9.086 411 8.675 11.530 32. Mustafa Sağlam 122,48 14.913,31 14.791 669 14.121 11.530 33. Necdet Yıldırım 135,08 16.447,50 16.312 738 15.574 11.530 34. Nimet Salgut 106,96 11.574,35 11.467 572 10.895 10.186 35. Niyazi Acer 93,95 11.439,46 11.346 514 10.832 11.530 36. Ramazan Yavuz 139,82 17.024,65 16.884 764 16.120 11.529 37. Recep Bağator 28,09 3.420,27 3.392 154 3.239 11.530 38. Selahattin Gürbüz 35,68 4.344,44 4.309 195 4.114 11.530 39. Selami Gizlenci 93,92 11.435,81 11.342 513 10.829 11.530 40. Süphan Özkan 113,93 13.872,25 13.758 623 13.136 11.530 41. Yavuz Tanış 59,03 6.387,75 6.329 316 6.013 10.186 42. Yusuf Şakar 139,15 16.943,07 16.804 761 16.043 11.530 43. Zülküf Sönmez 53,45 6.508,14 6.455 292 6.163 11.530 44. Kemal Özay mirasçıları 137,82 16.259,95 16.122 749 15.373 11.155 45. Halil Yönden mirasçıları 58,06 7.069,46 7.011 317 6.694 11.530 Sıra No. Başvurucu Maddi Tazminat (TL) Manevi Tazminat (TL) 1 Abdulkerim Tanış 14. 022 17. 550 2 Abdulkuddus Yaşar 14. 707 17. 550 3 Abdullah Baykut 25. 822 17. 550 4 Adil Yıldız 12. 139 17. 550 5 Ahmet Abay 15. 130 17. 550 6 Ahmet Altın 14. 131 17. 550 7 Alaeddin Sönmez 6. 853 17. 550 8 Atilla Yetkin 13. 759 17. 550 9 Aydın Erten 12. 29 17. 550 10 Bayram Arğun 10. 672 17. 550 11 Bülent Yetkin 11. 997 17. 550 12 Cemil Özdemir 15. 156 17. 550 13 Derviş Yaman 14. 592 17. 550 14 Emin Abay 15. 113 17. 550 15 Erkan Acer 17. 126 17. 550 16 Felemez Arğun 10. 622 17. 550 17 Ferik Balkaya 11. 584 17. 550 18 Fesih Sayan 17. 516 17. 550 19 Fikret Balkaya 13. 078 17. 550 20 İhsan Gizlenci 11. 926 17. 550 21 İsmail Sönmez 12. 490 17. 550 22 İsmet Çiftçi 15. 655 17. 550 23 Kemal Altay 4. 870 17. 550 24 Maşallah Balkaya 12. 894 17. 550 25 Mehmet Asım Demir 12. 178 17. 550 26 Mehmet Baki Yıldırgan 14. 809 17. 550 27 Mehmet Çaldır 15. 843 17. 550 28 Mehmet Fesih Karakaya 12. 398 17. 550 29 Mehmet Gürbüz 6. 316 17. 550 30 Mehmet Sabri Avcu 8. 719 17. 550 31 Musa Oran 8. 675 17. 550 32 Mustafa Sağlam 14. 121 17. 550 33 Necdet Yıldırım 15. 574 17. 550 34 Nimet Salgut 10. 895 17. 550 35 Niyazi Acer 10. 832 17. 550 36 Ramazan Yavuz 16. 120 17. 550 37 Recep Bağator 3. 239 17. 550 38 Selahattin Gürbüz 4. 114 17. 550 39 Selami Gizlenci 10. 829 17. 550 40 Süphan Özkan 13. 136 17. 550 41 Yavuz Tanış 6. 013 17. 550 42 Yusuf Şakar 16. 043 17. 550 43 Zülküf Sönmez 6. 163 17. 550 Kemal Özay mirasçıları 44 Müjde Özay 7. 687 8. 775 45 Yıldız Özay 7. 687 8. 775 Halil Yönden mirasçıları 46 Eslihan Yönden 837 2. 194 47 Fatma Yönden 837 2. 194 48 Muhammed Hanif Yönden 837 2. 194 49 Nurten Yazal 837 2. 194 50 Petek Yılmaz 837 2. 194 51 Recep Yönden 837 2. 194 52 Selbinez Küçük 837 2. 194 53 Yılmaz Yönden 837 2. 194