Ali Ergin Demirhan Başvurusu (B. No: 2017/35947)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvuru, bir internet haber sitesine erişimin

müteaddit kere tamamen engellenmesi nedeniyle ifade ve basın özgürlüklerinin

ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvurular çeşitli tarihlerde yapılmıştır.

3. Başvurular, başvuru formu ve eklerinin idari yönden

yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Konu yönünden hukuki irtibat bulunması nedeniyle

2017/35962, 2017/35971, 2017/36027, 2017/37936, 2017/38190, 2017/38192 ve

2017/38195 sayılı dosyaların 2017/35947 sayılı bireysel başvuru dosyası

üzerinde birleştirilmesine karar verilmiştir.

5. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik

incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

6. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul

edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

7. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet

Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Aynı konuda daha önce karar verildiği

dikkate alınarak Bakanlık görüşünün beklenmesine gerek görülmemiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle

olaylar özetle şöyledir:

9. Başvurucu, www.sendika.org isimli internet

sitesinin sahibidir. Söz konusu site kendi yayın politikasını genel olarak işçi

hareketlerinin gündemini tutmak olarak belirlemiş, bu kapsamda haber, makale ve

çevirilere yer verildiğini ifade etmiştir.

10. "www.sendika.org" internet sitesine

erişim ilk kez 25/7/2015 tarihinde, 4/5/2007 tarihli ve 5651 sayılı İnternet

Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen

Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun’un 8/A maddesi uyarınca tamamen

engellenmiştir. Başvurucu bu tarihten 2017 yılının sonuna kadar, isminin sonuna

sırasıyla sayılar ekleyerek açtığı internet sitesine erişimin toplam 61 defa

tamamen engellendiğini belirtmiştir.

11. Başvuru konusu internet siteleri "sendika10.org",

"sendika18.org", "sendika28.org", "sendika46.org",

"sendika47.org", "sendika55.org", "sendika56.org"

ve "sendika61.org" isimli sitelerdir. Söz konusu sitelere

erişim, anılan hüküm uyarınca Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu İnternet

Daire Başkanlığı tarafından tamamen engellenmiş ve ilgili sulh ceza

hâkimliklerinin onayına sunulmuştur. İdare söz konusu sitelere erişimin tamamen

engellenmesiyle ilgili olarak "yaşam hakkı ile kişilerin can ve mal

güvenliğinin, milli güvenliğin, kamu düzeninin korunması ve suç işlenmesinin

önlenmesine yönelik gecikmesinde sakınca bulunan hal kapsamında kalması"

ya da "terörü öven, şiddete, suça teşvik eden ve kamu düzeni ile milli

güvenliği tehdit eden içerikler nedeniyle gecikmesinde sakınca bulunan hal

kapsamında kalması" gerekçelerini öne sürmüştür.

12. İlgili sulh ceza hâkimlikleri tarafından onaylanan

erişim engelleme kararlarına başvurucu itiraz etmiş, itirazları reddedilmiştir.

13. Başvurucu, itirazlarının reddine dair kararların

kendisine tebliğinden itibaren süresinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK

14. İlgili ulusal ve uluslararası hukuk için bkz.

Wikimedia Foundation Inc. ve diğerleri [GK], B. No: 2017/22355, 26/12/2019,

§§ 29-35.

V. İNCELEME VE

GEREKÇE

15. Mahkemenin 9/9/2020 tarihinde yapmış olduğu

toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun

İddiaları

16. Başvurucu, idarenin öne sürdüğü meşru amaçlarla

ilgili bir durum ve gecikmesinde sakınca bulunan hâl olduğu ortaya konulmadan

erişim engelleme kararlarının gerekçesiz olarak onaylanması ve sitelere

erişimin orantısız biçimde tamamen engellenmesi nedenleriyle ifade özgürlüğü

ile gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğini iddia etmiştir. Başvurucu ayrıca

erişim engelleme kararının onaylanmasına dair sulh ceza hâkimliği kararlarının

kendisine tebliğ edilmemesi nedeniyle itiraz yoluna başvurmanın

imkânsızlaştırıldığı ya da başvuru konusu olayda olduğu gibi geciktirildiğini,

bu sebeple etkili başvuru hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Başvurucu

5651 sayılı Kanun'un 8/A maddesinin kanunilik şartını karşılamadığını da

belirtmiştir.

B. Değerlendirme

17. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından

yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki

tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013,

§ 16). Bu bağlamda başvurucunun erişimin engellenmesi kararlarının gerekçesiz

olarak onaylanmasına dair şikâyeti, ifade ve basın özgürlükleri kapsamında

değerlendirilecektir.

18. Anayasa’nın

“Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti” kenar başlıklı 26. maddesinin

ilgili kısmı şöyledir:

“Herkes, düşünce ve kanaatlerini

söz, yazı, resim veya başka yollarla tek başına veya toplu olarak açıklama ve

yayma hakkına sahiptir. Bu hürriyet resmi makamların müdahalesi olmaksızın

haber veya fikir almak ya da vermek serbestliğini de kapsar...

Bu hürriyetlerin kullanılması,...

başkalarının şöhret veya haklarının,... korunması ... amaçlarıyla

sınırlanabilir…”

19. Anayasa’nın "Basın hürriyeti" kenar

başlıklı 28. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

“Basın hürdür, sansür edilemez…

Devlet, basın ve haber alma

hürriyetlerini sağlayacak tedbirleri alır.

Basın hürriyetinin sınırlanmasında,

Anayasanın 26 ve 27 nci maddeleri hükümleri uygulanır…”

1. Kabul

Edilebilirlik Yönünden

20. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul

edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı

anlaşılan ifade ve basın özgürlüklerinin ihlal edildiğine ilişkin iddianın

kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas

Yönünden

a. Müdahalenin

Varlığı

21. Somut olayda internet sitelerine erişimin tümüyle

engellenmesine karar verilmiştir. Söz konusu mahkeme kararları ile başvurucunun

ifade ve basın özgürlüklerine yönelik bir müdahalede bulunulmuştur.

b. Müdahalenin

İhlal Oluşturup Oluşturmadığı

22. Yukarıda anılan müdahale, Anayasa’nın 13. maddesinde

belirtilen koşullara uygun olmadığı müddetçe Anayasa’nın 26. maddesinin

ihlalini teşkil edecektir. Anayasa’nın 13. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

"Temel hak ve hürriyetler, ...

yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve

ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, ... demokratik toplum düzeninin

... gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.”

23. Anılan müdahalenin Anayasa’nın 13. maddesinde öngörülen

ve somut başvuruya uygun düşen, kanunlar tarafından öngörülme, Anayasa’nın

ilgili maddesinde belirtilen nedenlere dayanma ve demokratik toplum düzeninin

gereklerine uygunluk koşullarını sağlayıp sağlamadığının belirlenmesi gerekir.

i. Kanunilik

24. Başvuru konusu müdahalenin dayanağı olan 5651 sayılı

Kanun'un 8/A maddesinin kanunilik koşulunu karşıladığı değerlendirilmiştir (Ali

Ergin Demirhan (1), 2015/16368, 11/3/2020, § 25).

ii. Meşru Amaç

25. Başvuruya konu internet haber sitelerine erişimin

engellenmesine ilişkin kararların kamu düzeni ve millî güvenlik ile

başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunmasına yönelik önlemlerin bir parçası

olduğu ve meşru bir amaç taşıdığı sonucuna ulaşılmıştır.

iii. Demokratik

Toplum Düzeninin Gereklerine Uygunluk

(1) Genel

İlkeler

26. Somut olaya uygulanan genel ilkelerin geniş anlatımı

için Anayasa Mahkemesinin Wikimedia Foundation Inc. ve diğerleri (aynı

kararda bkz. §§ 65-72) kararına bakılabilir.

(2) 5651

Sayılı Kanun'un 8/A Maddesine Dayanan Erişimin Engellenmesi Kararı Hakkında

Bazı Tespitler

27. Anayasa Mahkemesi Wikimedia Foundation Inc. ve

diğerleri ile Birgün İletişim ve Yayıncılık Ticaret A.Ş. ([GK], B.

No: 2015/18936, 22/5/2019) kararlarında 5651 sayılı Kanun'un 8/A maddesi ile

getirilen, içeriğin yayından çıkarılması ve yayına erişimin engellenmesi

kararlarına yönelik usulü ayrıntılı bir şekilde incelemiştir (Wikimedia

Foundation Inc. ve diğerleri, §§ 73-77; Birgün İletişim ve Yayıncılık

A.Ş., §§ 63-72). Buna göre anılan Kanun'un 8/A maddesi ile kanun koyucu,

internet ortamında işlenen suçlarla mücadelenin daha etkin bir şekilde

yapılabilmesi ihtiyacı nedeniyle özel ve hızlı sonuç alınabilecek bir tedbir

usulü öngörmüştür (Birgün İletişim ve Yayıncılık Ticaret A.Ş., § 63; Ali

Ergin Demirhan (1), § 28).

28. 5651 sayılı Kanun'un 8/A maddesinde, internet

ortamında yer alan yayınlarla ilgili olarak içeriğin çıkarılması ve/veya

erişimin engellenmesiyle ilgili olarak öngörülen yol, ancak gecikmesinde

sakınca bulunan, dolayısıyla ivedilikle müdahale etmeyi gerektirecek hâllerde

işletilmesi gereken istisnai bir yoldur. Yetkili makamlardan bu yolun

gecikmesinde sakınca bulunan hâllere özgü olarak kullanılması gereken istisnai

bir yol olduğu bilinciyle hareket ederek hassasiyetle karar vermeleri beklenir

(Wikimedia Foundation Inc. ve diğerleri,§ 74; Birgün İletişim ve

Yayıncılık Ticaret A.Ş., § 71; Ali Ergin Demirhan (1), § 29).

29. Şiddeti öven, kişileri terör örgütünün yöntemlerini

benimsemeye, şiddet kullanmaya, nefrete, intikam almaya veya silahlı direnişe

tahrik ve teşvik eden yayınlar gibi internet ortamında demokratik toplum

düzenini tehlikeye atan yayınların daha ileri bir inceleme yapılmaya gerek

olmaksızın ilk bakışta anlaşılabildiği hâllerde 5651 sayılı Kanun'un 8/A

maddesinde öngörülmüş olan istisnai usul işletilebilir (Wikimedia Foundation

Inc. ve diğerleri, § 75; Birgün İletişim ve Yayıncılık Ticaret A.Ş., §

72; Ali Ergin Demirhan (1), § 30).

30. Böyle durumlarda başvuruya konu internet yayınına

erişimin engellenmesi tedbirinin alınmasının haklılığı, ancak görünüşte veya

ilk bakışta haklılık olarak nitelendirilebilir. İnternet ortamındaki yayınlara

idare tarafından yapılan müdahalelerin, gecikmesinde sakınca bulunan hâller ve

müdahalenin haklılığının ilk bakışta anlaşılabildiği durumlarla sınırlanması

kamusal menfaatlerin hızlı bir şekilde korunması ihtiyacıyla ifade hürriyeti

arasında adil bir denge sağlayacaktır (Wikimedia Foundation Inc. ve

diğerleri, § 76; Birgün İletişim ve Yayıncılık Ticaret A.Ş., §§ 71,

72; Ali Ergin Demirhan (1), § 31).

31. İnternet yayınının demokratik toplum düzenini

tehlikeye atıp atmadığının belirlenmesi daha ileri bir incelemeyi

gerektiriyorsa ve müdahalenin haklılığı ilk bakışta anlaşılamıyorsa yayınların

idare tarafından engellenmesi biçimindeki istisnai usul yerine yine 5651 sayılı

Kanun'un 8/A maddesinde öngörülmüş olan mahkeme yolunun işletilmesi

gerekir (Wikimedia Foundation Inc. ve Diğerleri, § 74;Ali Ergin

Demirhan (1), § 32).

(3) 5651

Sayılı Kanun'un 8/A Maddesi Kapsamında Erişimin Engellenmesine Karar Verilmesi

Biçimindeki Müdahalelerde İdari ve Yargısal Makamlar Tarafından Gözetilmesi

Gereken Hususlar

32. Anayasa Mahkemesi Birgün İletişim ve Yayıncılık

Ticaret A.Ş. kararında, ifade özgürlüğüne yapılan müdahalenin demokratik

toplum düzeninin gereklerine uygun kabul edilebilmesi için 5651 sayılı Kanun'un

8/A maddesi kapsamında verilen erişimin engellenmesi kararlarında idari ve

yargısal makamlar tarafından gözetilmesi gereken hususları açıkça ortaya

koymuştur (Birgün İletişim ve Yayıncılık Ticaret A.Ş., §§ 73-75; Ali

Ergin Demirhan (1), § 33).

33. Erişimin engellenmesi kararı onayına sunulan sulh

ceza hâkimliğinin ve itiraz merciinin söz konusu kararın verilmesini talep eden

ve/veya kararı veren idari makamlarla aynı sonuca ulaşması ve bunu aynı

gerekçeyi kullanarak veya atıfla kararlarına yansıtması, kararın

gerekçelendirilmiş olması bakımından yeterlidir. Bununla birlikte sulh ceza

hâkimliğinin erişimin engellenmesine ilişkin idari kararların gerekçelerini

tekrar ettiği veya atıfla yetindiği hâllerde Anayasa Mahkemesi, dayanılan idari

kararların gerekçelerini denetleyecektir. İfade özgürlüğüne gerekçesiz olarak

veya Anayasa Mahkemesince ortaya konulan kriterleri karşılamayan bir gerekçe

ile yapılan müdahaleler Anayasa'nın 26. maddesini ihlal edecektir (Birgün

İletişim ve Yayıncılık Ticaret A.Ş., § 73; Ali Ergin Demirhan (1), §

34).

34. Wikimedia Foundation Inc. ve diğerleri ve

Birgün İletişim ve Yayıncılık Ticaret A.Ş. kararlarında, mevcut başvuruya

benzer şikâyetlerde derece mahkemelerinin ve kamu gücünü kullanan diğer

organların gerekçelerinin ilgili ve yeterli sayılabilmesi için kararlarda

bulunması gereken ve benzer başvuruların koşullarına göre değişebilecek

unsurlar şu şekilde sıralanmıştır (Wikimedia Foundation Inc. ve diğerleri, §§

80, 81; Birgün İletişim ve Yayıncılık Ticaret A.Ş., § 74):

i. İnternet içeriğine erişimin engellenmesi kararı

verilebilmesi için gecikmesinde sakınca bulunan bir durumun varlığı idari ve

yargısal makamlar tarafından ortaya konulmalıdır.

ii. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerin yaşam hakkı ile

kişilerin can ve mal güvenliğinin korunması, millî güvenlik ve kamu düzeninin

korunması, suç işlenmesinin önlenmesi veya genel sağlığın korunması

sebeplerinden bir veya birkaçına bağlı olarak ortaya çıkabileceği dikkate

alındığında yayının içeriği ile bu sebepler arasındaki ilişkinin tam olarak

gösterilmesi gerekir.

iii. Böyle bir analizin yapılabilmesi için eğer söz

konusu yayının terör örgütleriyle veya terör faaliyetlerinin meşru

gösterilmesiyle bir ilişkisi varsa ifade özgürlüğü ile demokratik toplumun

terör örgütlerinin faaliyetlerine karşı kendini korumaya ilişkin meşru hakkı

arasında denge kurulmalıdır.

iv. Zikredilen dengelemenin yapılabilmesi için;

- Bütünüyle ele alındığında müdahaleye konu yayının özel

bir kişiyi, kamu görevlilerini, halkın belirli bir kesimini veya devleti hedef

gösterip göstermediğinin, onlara karşı şiddete teşvik edip etmediğinin,

- Yayınla bireylerin fiziksel şiddet tehlikesine maruz

bırakılıp bırakılmadığının, bireylere karşı nefretin alevlendirilip

alevlendirilmediğinin,

- Yayında iletilen mesajda şiddete başvurmanın gerekli ve

haklı bir önlem olduğunun ileri sürülüp sürülmediğinin,

- Yayınla şiddetin yüceltilip yüceltilmediğinin,

kişilerin nefrete, intikam almaya, silahlı direnişe tahrik edilip

edilmediğinin,

- Yayının suçlamalara yer vererek veya nefret uyandırarak

ülkenin bir kısmında veya tamamında daha fazla şiddete sebebiyet verip

vermeyeceğinin,

- Yayının kişi

veya kuruluşları paniğe yöneltecek yalan ve yanlış bilgileri, tehdit ve hakaret

oluşturan ifadeleri içerip içermediğinin,

- Yayın tarihinde ülkenin bir kısmında veya tamamında

çatışmaların yoğunluk derecesi ile ülkedeki tansiyonun yükseklik derecesinin

yayına erişimin engellenmesi kararına etki edip etmediğinin,

- Karara konu sınırlayıcı tedbirin demokratik bir

toplumda zorlayıcı bir toplumsal ihtiyacın karşılanması amacına yönelik olup

olmadığının ve tedbirin başvurulabilecek en son çare niteliğinde bulunup

bulunmadığının,

- Son olarak sınırlamanın güdülen kamu yararı amacını

gerçekleştirmek için ifade özgürlüğüne en az müdahale eden ölçülü bir sınırlama

niteliğinde olup olmadığının yayının içeriğiyle birlikte değerlendirilmesi

gerekir (Ali Ergin Demirhan (1), § 35).

35. Bir terör örgütünün şiddet eylemlerini öven,

destekleyen ve haklılaştıran açıklamaların silahlı direnişe tahrik, şiddeti

yüceltme veya kin ve düşmanlığın kışkırtılması olarak kabul edilmesi mümkündür.

Bununla birlikte yalnızca bir terör örgütünün fikirlerini ve hedeflerini

içerdiği, resmî politikaları ağır bir şekilde eleştirdiği veya terör örgütünün

resmî politikalarla olan ihtilaflarını değerlendirdiği gerekçesiyle internet

içeriğine erişimin engellenmesi -yukarıda bir kısmı gösterilen sebeplerden bir

veya daha fazlası da bulunmadığı takdirde- müdahaleyi haklı göstermez (Birgün

İletişim ve Yayıncılık Ticaret A.Ş., § 75; Ali Ergin Demirhan (1), §

36).

(4) İlkelerin

Olaya Uygulanması

36. Anayasa Mahkemesi Ali Ergin Demirhan (1) kararında,

başvuru konusu "sendika.org" internet sitesine erişimin

engellenmesine yönelik olarak sitede yer alan içerikler ile sınırlama sebebi

arasındaki ilişki ortaya konulamadığı gibi gecikmesinde sakınca bulunan bir

durum olduğunun da gösterilemediğini belirtmiştir. Ayrıca söz konusu siteye

erişim genel ve tek bir gerekçe ile engellendiğinden sitede yer alan yayınların

hangi kısımlarının hangi nedenlerle yaşam hakkı ile kişilerin can ve mal

güvenliğinin ihlaline sebebiyet vereceğinin de kararda yer almadığını ifade

etmiştir (Ali Ergin Demirhan (1), § 38).

37. Öte yandan 5651 sayılı Kanun'un 8/A maddesinin (3)

numaralı fıkrasında; anılan madde kapsamında verilen erişimin engellenmesi

kararlarının ihlalin gerçekleştiği yayın, kısım, bölüm ile ilgili olarak (URL

vb.) verilebileceği öngörülmüş, internet sitesinin tümüne yönelik olarak

erişimin engellenmesinin ise ancak teknik olarak bu şekilde içeriğe erişim

engellemesinin yapılamadığı veya ilgili içeriğe erişimin engellenmesi yoluyla

ihlalin önlenemediği durumlarda yapılabileceği kabul edilmiştir (Ali Ergin

Demirhan (1), § 39).

38. Sonuç olarak idari ve/veya yargısal makamlarca

başvuruya konu internet sitesine tümüyle erişimin engellenmesi şeklindeki

kısıtlamanın zorunlu bir sosyal ihtiyacı karşıladığı ve orantılı olduğu,

dolayısıyla demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun bulunduğunun ilgili

ve yeterli bir gerekçe ile gösterilemediğini değerlendiren Mahkeme, başvuru

konusu engelleme kararı nedeniyle başvurucunun ifade ve basın özgürlüklerinin

ihlal edildiğine karar vermiştir (Ali Ergin Demirhan (1), § 40).

39. Başvuru konusu olayın koşulları da anılan Ali

Ergin Demirhan (1) kararı ile aynıdır. Somut olayda da idare ve yargı

mercileri, sitelerde yer alan içerikler ile sınırlama sebepleri arasındaki ilişkiyi

hiçbir şekilde ortaya koyamamış ve gecikmesinde sakınca bulunan bir durum

olduğunu gösterememişlerdir. Ayrıca başvuru konusu sitelere erişimin neden

tamamen engellendiğine dair 5651 sayılı Kanun'un 8/A maddesinin (3) numaralı

fıkrası kapsamında da hiçbir gerekçe ileri sürmemişlerdir. Bu durumda başvuru

konusu müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olduğundan

bahsedilemez.

40. Anılan gerekçelerle başvuru konusu olayda da Ali

Ergin Demirhan (1) kararında ulaşılan sonuçtan ayrılmayı gerektiren bir

durum bulunmadığına ve başvuru konusu müdahale nedeniyle başvurucunun ifade ve

basın özgürlüklerinin ihlal edildiğine karar verilmiştir.

41. Başvurucunun ifade ve basın özgürlüklerinin ihlal

edildiğine karar verildiğinden diğer ihlal iddiası hakkında bir inceleme

yapılmasına gerek görülmemiştir.

3. 6216 Sayılı

Kanun'un 50. Maddesi Yönünden

42. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin ilgili kısmı

şöyledir:

“(1) Esas inceleme sonunda,

başvurucunun hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal

kararı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için

yapılması gerekenlere hükmedilir…

(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme

kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden

yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama

yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata

hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir.

Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal

kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse

dosya üzerinden karar verir.”

43. Başvurucu, ihlalin tespit edilmesini istemiş ve

yeniden yargılanma talebinde bulunmuştur.

44. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Doğan kararında ihlal

sonucuna varıldığında ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağı hususunda genel

ilkeler belirlenmiştir (B. No: 2014/8875, 7/6/2018, [GK]). Mahkeme diğer bir

kararında ise bu ilkelerle birlikte ihlal kararının yerine getirilmemesinin

sonuçlarına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devamı anlamına geleceği gibi

ilgili hakkın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanacağına da işaret etmiştir

(Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B.No: 2016/12506, 7/11/2019).

45. Bireysel başvuru kapsamında bir temel hakkın ihlal

edildiğine karar verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlarının ortadan

kaldırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün olduğunca eski hâle

getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmasıdır. Bunun için

ise öncelikle ihlalin kaynağı belirlenerek devam eden ihlalin durdurulması,

ihlale neden olan karar veya işlemin ve bunların yol açtığı sonuçların ortadan

kaldırılması, varsa ihlalin sebep olduğu maddi ve manevi zararların

giderilmesi, ayrıca bu bağlamda uygun görülen diğer tedbirlerin alınması

gerekmektedir (Mehmet Doğan, §§ 55, 57).

46. İhlalin mahkeme kararından kaynaklandığı veya

mahkemenin ihlali gideremediği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 sayılı

Kanun’un 50. maddesinin (2) numaralı fıkrası ile İçtüzük’ün 79. maddesinin (1)

numaralı fıkrasının (a) bendi uyarınca, ihlalin ve sonuçlarının ortadan

kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere kararın bir örneğinin ilgili

mahkemeye gönderilmesine hükmeder. Anılan yasal düzenleme, usul hukukundaki

benzer hukuki kurumlardan farklı olarak, ihlali ortadan kaldırmak amacıyla

yeniden yargılama sonucunu doğuran ve bireysel başvuruya özgülenen bir giderim

yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi tarafından ihlal kararına

bağlı olarak yeniden yargılama kararı verildiğinde, usul hukukundaki

yargılamanın yenilenmesi kurumundan farklı olarak ilgili mahkemenin yeniden

yargılama sebebinin varlığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi

bulunmamaktadır. Dolayısıyla böyle bir karar kendisine ulaşan mahkemenin yasal

yükümlülüğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı

nedeniyle yeniden yargılama kararı vererek devam eden ihlalin sonuçlarını

gidermek üzere gereken işlemleri yerine getirmektir (Mehmet Doğan, §§

58-59; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), §§ 57-59, 66-67).

47. İncelenen başvuruda, başvuruya konu internet

sitelerine tümüyle erişimin engellenmesi ve yargı mercilerince bu kararın

onaylanması nedeniyle ifade ve basın özgürlüklerinin ihlal edildiği sonucuna

ulaşılmıştır. Dolayısıyla ihlalin idarenin işleminden kaynaklandığı ve derece

mahkemelerinin de ihlali gideremediği anlaşılmıştır.

48. Bu durumda ifade ve basın özgürlüklerine ilişkin

ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında

hukuki yarar bulunmaktadır. Yapılacak yeniden yargılama ise bireysel başvuruya

özgü düzenleme içeren 6216 sayılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaralı

fıkrasına göre ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasına yöneliktir. Bu

kapsamda yapılması gereken iş yeniden yargılama kararı verilerek Anayasa

Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında

belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple

kararın bir örneğinin yeniden yargılama yapılmak üzere ilgili yargı mercilerine

gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir.

49. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 2.060 TL harç ve

3.000 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 5.060 TL yargılama giderinin başvurucuya

ödenmesine karar verilmesi gerekir.

A. İfade ve basın özgürlüklerinin ihlal edildiğine

ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

B. Anayasa’nın 26. ve 28. maddelerinde güvence altına

alınan ifade ve basın özgürlüklerinin İHLAL EDİLDİĞİNE,

C. Kararın birer örneğinin ifade ve basın özgürlüklerinin

ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak

üzere ilgili mahkemelere (Ankara 4. Sulh Ceza Hâkimliği D. İş 2017/3785; Ankara

1. Sulh Ceza Hâkimliği D. İş 2017/6008; Ankara 6. Sulh Ceza Hâkimliği D. İş

2017/2516; Ankara 5. Sulh Ceza Hâkimliği D. İş 2017/6570; Ankara 2. Sulh Ceza

Hâkimliği D. İş 2017/4765; Ankara 3. Sulh Ceza Hâkimliği D. İş 2017/4951;

Ankara 7. Sulh Ceza Hâkimliği D. İş 2017/2451; (kapatılan) Gölbaşı Sulh Ceza

Hâkimliği D. İş 2016/1239 ) GÖNDERİLMESİNE,

D. 2.060 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden oluşan

toplam 5.060 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,

E. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucunun

Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde

yapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten

ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

F. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına

GÖNDERİLMESİNE 9/9/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Kadir ÖZKAYA

Üyeler

:

Celal Mümtaz AKINCI

M. Emin KUZ

Yıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Ceren Sedef EREN Başvurucu : Ali Ergin DEMİRHAN Vekili : Av. Hediye Gökçe BAYKAL