Asım Bayar ve Veysel Bayar Başvurusu (B. No: 2014/4141)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, ulusal ölçekte yayın yapan bir gazetenin İnternet

haber arşivinde erişilebilir durumda olan haber ile ilgili içeriğe erişimin

engellenmesi yönündeki taleplerin reddedilmesi nedeniyle şeref ve itibarın

korunması hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 20/3/2014 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

7. Ulusal ölçekte yayımlanan Hürriyet gazetesinin İnternet

arşivi sayfasında 16/2/2007 tarihinde başvurucular hakkında "Mimar ile

Mühendis Yumruk Yumruğa" başlıklı bir haber yayımlanmıştır. Haber

içeriğinde, haberin yayımlandığı dönemde Kayseri ilinin Melikgazi ilçesinde

Belediye Meclisi Adalet ve Kalkınma Partisi (AK Parti) Başkan Vekili olan Mimar

Veysel Bayar ile Doğru Yol Partisi (DYP) İlçe Yönetim Kurulu Üyesi Makine

Mühendisi Y.Ç. arasında iş ilişkisinden kaynaklanan tartışmanın büyüyerek

kavgaya dönüştüğüne, başvurucu Veysel Bayar ile kardeşi başvurucu Asım Bayar'ın

polis merkezinde ifadelerinin alındığına ve olayla ilgili soruşturmanın

sürdüğüne ilişkin ifadeler yer almaktadır.

8. Başvurucular; bahsi geçen haberin yayımlandığı tarihin

üzerinden yaklaşık yedi yıla yakın zaman geçtiğini, haberin güncelliğini

yitirdiğini ancak İnternet arşivinde yer almaya devam etmesi nedeniyle şeref ve

itibarlarının zedelendiğini ileri sürerek 22/1/2014 tarihinde söz konusu habere

erişimin engellenmesi talebinde bulunmuşlardır.

9. (Kapatılan) Kayseri 5. Sulh Ceza Mahkemesi 23/1/2014 tarihli

kararı ile erişimin engellenmesi talebinin reddine karar vermiştir. Anılan

kararın gerekçesi şöyledir:

"www.hurriyet.com.tr adresinde 16/02/2007 tarihinde "mimar

ile mühendis yumruk yumruğa" başlıklı haberin yayından kaldırılmasını

istemiş iseler de; haber içeriğinde istem sahiplerini küçük düşürücü bir

anlatımın olmadığı, haberin gerçeğe aykırılığının da iddia edilmediği, 4/5/2007

tarihli ve 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi Ve Bu

Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun'da

güncelliğini yitirmiş haberlerin internet yayımından kaldırılmasına dair bir

düzenlemenin bulunmadığı, böylece şartları oluşmadığından yerinde görülmeyen talebin

reddine dair aşağıda yazılı olduğu şekilde karar verilmiştir."

10. Başvurucuların anılan karara itirazı Kayseri 3. Asliye Ceza

Mahkemesinin 7/2/2014 tarihli kararı ile

"itiraza konu yayının haber içerikli olduğu, kamuyu bilgilendirme niteliği

taşıdığı ve haberde adı geçen kişilerin haklarının ihlaline dair ibareler

olmadığı" gerekçesiyle reddedilmiştir.

11. Karar başvuruculara 18/2/2014 tarihinde tebliğ edilmiştir.

Başvurucular 20/3/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuşlardır.

IV. İLGİLİ HUKUK

12. Anayasa Mahkemesinin 3/3/2016 tarihli ve 2013/5653 numaralı

N.B.B. Kararı.

V. İNCELEME VE GEREKÇE

13. Mahkemenin 4/10/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucuların

İddiaları

14. Başvurucular; Hürriyet gazetesinin İnternet arşivi

sayfalarında 16/2/2007 tarihinde Makine Mühendisi Y.Ç. ile aralarında iş

ilişkisinden kaynaklanan tartışmanın büyüyerek kavgaya dönüştüğüne, polis

merkezinde ifadelerinin alındığına ve olayla ilgili soruşturmanın sürdüğüne

ilişkin bir haber yayımlandığını, haberin ilk yayımlandığı tarihin üzerinden

yedi yıldan fazla zaman geçtiğini, haberin güncelliğini yitirmiş olmasına

rağmen İnternet arşivinde yer almaya devam ettiğini, habere erişimin

engellenmesi yönündeki taleplerinin yargısal makamlar tarafından reddedildiğini

belirterek Anayasa’nın 5., 17., 32. ve 40. maddelerinde tanımlanan haklarının

ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.

B. Değerlendirme

15. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucular tarafından yapılan

hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini

kendisi takdir eder (Tahir Canan,

B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucular, haklarında yayımlanan habere,

bahsi geçen gazetenin İnternet sitesindeki haber arşivi üzerinden hâlen kolayca

ulaşılabilmesi ve bu arşiv haberin İnternet'ten çıkarılması taleplerinin

reddedilmesi nedeniyle kişilik haklarının zarar gördüğünden şikâyet etmektedir.

Başvurucuların bu şikâyeti şeref ve itibarın korunması hakkı kapsamında

incelenmiştir.

16. Bireyin kişisel şeref ve itibarı, Anayasa’nın 17. maddesinde

yer alan “manevi varlık” kapsamında yer almaktadır. Devletin, bireyin manevi

varlığının bir parçası olan kişisel şeref ve itibara keyfî olarak müdahale

etmemek şeklinde negatif yükümlülüğü ve üçüncü kişilerin saldırılarını önlemek

şeklinde pozitif yükümlülüğü bulunmaktadır (Adnan

Oktar (3), B. No: 2013/1123, 2/10/2013, § 33). Şeref ve itibarı

etkileyen saldırılar veya basın ve yayın yolu ile yapılan yayınlara karşı

bireyin korunmaması hâlinde Anayasa’nın 17. maddesinin birinci fıkrası ihlal

edilmiş olabilir (Kadir Sağdıç [GK],

B. No: 2013/6617, 8/4/2015, § 36; İlhan Cihaner (2), B. No: 2013/5574, 30/6/2014, § 42).

17. Anayasa’nın “Düşünceyi

açıklama ve yayma hürriyeti” kenar başlıklı 26. maddesine göre

herkes düşünce ve kanaatlerini söz, yazı, resim veya başka yollarla tek başına

veya toplu olarak açıklama ve yayma hakkına sahiptir. Bu hürriyet resmî

makamların müdahalesi olmaksızın haber veya fikir almak ya da vermek

serbestliğini de kapsar. Anılan maddede ifade özgürlüğünün kullanımında

başvurulabilecek araçlar “söz, yazı, resim veya başka yollar” olarak ifade

edilmiş ve “başka yollar” ifadesiyle her türlü ifade aracının anayasal koruma

altında olduğu gösterilmiştir (Emin Aydın [GK],

B. No: 2013/2602, 23/1/2014, § 43).

18. Haber ve fikirlerin iletilmesinde ve alınmasında önemli bir

işlev gören İnternet, Anayasa'nın 26. maddesinde düzenlenen ifade özgürlüğünün

güvencesi altındadır. Nitekim Anayasa Mahkemesi İnternet erişimine yönelik bir

müdahalenin ifade özgürlüğü kapsamında incelenmesi gerektiğini kabul etmiştir (Yaman Akdeniz ve diğerleri, B. No:

2014/3986, 2/4/2014; Youtube Llc Corporation Service Company

ve diğerleri [GK], B. No: 2014/4705, 29/5/2014).

19. Anayasa Mahkemesi birçok kararında ifade özgürlüğünün sadece

düşünce ve fikirleri yayma özgürlüğünü değil haber ve fikirlere ulaşma

özgürlüğünü de kapsadığını vurgulamıştır (Emin

Aydın, § 40; Kamuran Reşit Bekir [GK],

B. No: 2013/3614, 8/4/2015, § 34). İnternet üzerinde arşiv oluşturma,

aktüalitenin ve haberlerin saklanmasına ve erişilebilirliğine büyük ölçüde

hizmet etmektedir. Bu nitelikteki arşivler özellikle doğrudan halkın erişimine

açık ve genelde ücretsiz olmaları nedeniyle tarih eğitimi ve araştırma

faaliyetleri için kaynak sunmaktadır. Öte yandan demokratik bir toplumda

basının ilk işlevi olan "gözetleyici" rolünün bir sonucu da

arşivlerin halkın erişimine sunulmasıdır (N.B.B.,

B. No: 2013/5653, 3/3/2016, § 61). Bu nedenle İnternet'te tutulan arşivlerin,

ifade ve basın özgürlükleri kapsamında olduğu açıktır. Dolayısıyla İnternet'te

yayımlanan ve gazetecilik faaliyeti kapsamında kabul edilen bir haber arşivinin

yayından kaldırılması basın özgürlüğüne yönelik bir müdahale teşkil edebilir.

20. İfade özgürlüğü ile onu tamamlayan ve ifade özgürlüğünün

kullanılmasını sağlayan basın özgürlüğü, Anayasa'da yer alan temel hak ve

özgürlükleri sınırlama rejimine tabidir. Anayasa'nın

26., 27. ve 28. maddelerinde sayılan sınırlandırmalardan biri, "başkalarının şöhret veya

haklarının, özel veya aile hayatlarının" korunmasıdır (Kadir Sağdıç, § 55; İlhan Cihaner (2),

§ 62). Öte yandan "başkalarının

şöhret veya haklarının, özel veya aile hayatlarının" korunması bağlamında

şeref ve itibarın korunması hakkının etki alanını genişletmenin ifade ve basın

özgürlüklerinin ihlali sonucunu doğurabileceği hatırda tutulmalıdır.

21. Bu sebeple Anayasa'nın 17. maddesinin birinci fıkrasında

koruma altına alınan şeref ve itibarın korunmasını isteme hakkı ile başvuruya

konu İnternet haber arşivlerinin Anayasa'nın 28. maddesinde güvence altına

alınan basın özgürlüğü ve bu özgürlükle bağlantılı olarak Anayasa'nın 26.

maddesinde güvence altına alınan ifade özgürlüğü arasında Anayasa Mahkemesi

içtihadında ortaya konulan kriterlere uygun şekilde bir denge kurulması

gerekmektedir. İnternet ortamının sağladığı ulaşılabilirlik, yaygınlık, haber

ve fikirlerin depolanmasındaki ve muhafazasındaki kolaylık dikkate alındığında

yayımlandığı tarihte belirli ağırlık eşiğini aşmayan veya kişinin kendi

eylemlerinden kaynaklanan haberlerin İnternet ortamında uzun süre erişilebilir

kalması kişilerin şeref ve itibarını zedeleyebilir (N.B.B., § 37).

22. Anayasa Mahkemesi 3/3/2016 tarihli ve 2013/5653 numaralı N.B.B. başvurusunda İnternet'in etkin

olarak kullanmasıyla beraber ifade ve basın özgürlükleri ile şeref ve itibarın

korunması arasındaki dengenin ilki lehine bozulduğunu, bu dengenin tekrar

kurulabilmesinin şeref ve itibar yönünden bireylerin unutulma hakkının kabul

edilmesi ile mümkün olabileceğini belirtmiştir (N.B.B., § 46).

23. Mahkeme bahsi geçen başvuruda unutulma hakkının anayasal

dayanaklarına yer vererek devletin bireye geçmişte yaşadıklarının başkaları

tarafından öğrenilmesi engellenerek “yeni bir sayfa açma” olanağı verme

hususunda bir sorumluluğu olduğunu, dolayısıyla unutulma hakkının kişilerin manevi

varlıklarını geliştirmelerine bir fırsat vermek açısından devletin pozitif

yükümlülüğünün bir sonucu olduğunu ortaya koymuştur (N.B.B., §§ 47-49).

24. Bununla birlikte Mahkeme; unutulma hakkının İnternet

üzerindeki her türlü haber veya yazı yönünden uygulanmasını beklemenin mümkün

olmadığını, özellikle basın özgürlüğü temelinde gazete arşivinin

araştırmacılar, hukukçular veya tarihçiler için önem taşıyan veriler olduğunu

belirtmiştir. Unutulma hakkı, İnternet ortamında haber arşivini koruma altına

alan basın özgürlüğünün ve halkın haber ve fikirlere ulaşma özgürlüğünün özüne

dokunmayacak ve aynı zamanda hak sahibinin çıkarlarını koruyacak şekilde

kullanılmalıdır. Mahkeme, İnternet ortamındaki bir haber veya yazının unutulma

hakkı kapsamında İnternet'ten çıkarılabilmesi için yayının içeriği, yayında

kaldığı süre, güncelliğini yitirme, tarihsel bir veri olarak kabul edilememe,

kamu yararına katkısı (toplumsal açıdan haberin değeri, haberin geleceğe ışık

tutan niteliği), haber veya yazıya konu kişinin siyasetçi veya ünlü olup

olmadığı, haber veya yazının konusu, bu bağlamda haber ya da yazının olgusal

gerçekler veya değer yargısı içerip içermediği, halkın ilgili veriye yönelik

ilgisi gibi hususların somut olay açısından incelenmesi gerekliliğini ortaya

koymuştur (N.B.B., § 50).

25. Somut olayda başvurucuların şikâyetine konu olan haber

16/2/2007 tarihinde yayımlanmış ve arşiv niteliğindedir. Haber, Kayseri ilinin

Melikgazi ilçesinde Belediye Meclisi AK Parti Başkan Vekili olan Mimar Veysel

Bayar ve kardeşi Asım Bayar ile DYP İlçe Yönetim Kurulu Üyesi Makine Mühendisi

Y.Ç. arasındaki iş ilişkisinden kaynaklanan tartışma ve bu tartışmanın kavgaya

dönüşmesi ile olayın adli makamlara intikal etmesi hakkındadır. Bu haberin

gerçeğe aykırı olduğu ileri sürülmemiştir. Haberin başlığı ile içeriği

incelendiğinde amacın, kamuoyunun ilgisine matuf, haberin yayımlandığı dönemde

aynı zamanda siyasi kimliğe sahip başvurucu Mimar Veysel Bayar ve kardeşi

başvurucu Asım Bayar ile yine siyasi kimliğe sahip Makine Mühendisi Y.Ç. arasında

iş ilişkisi nedeniyle ortaya çıkan ihtilafa ve akabinde yaşananlara yönelik

haber yapmak ve kamuoyunu bilgilendirmek olduğu görülmektedir.

26. Başvurucular, haberin yayımlandığı 16/2/2007 tarihinden 6

yıl 11 ay sonra 22/11/2014 tarihinde haber içeriklerine erişimin engellenmesi

talebiyle (kapatılan) Kayseri 5. Sulh Ceza Mahkemesine başvuruda

bulunmuşlardır. Mahkeme 23/1/2014 tarihli kararı ile haber içeriğinde istem

sahiplerini küçük düşürücü bir anlatım olmadığı, haberin gerçeğe aykırılığının

da iddia edilmediği, 4/5/2007 tarihli ve 5651 sayılı

İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla

İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun'da güncelliğini yitirmiş

haberlerin İnternet yayınından kaldırılmasına dair bir düzenlemenin bulunmadığı

gerekçesiyle talebi reddetmiştir. Başvurucuların anılan karara itirazı da

Kayseri 3. Asliye Ceza Mahkemesinin 7/2/2014 tarihli kararı ile yayının haber

değeri olduğu ve kamuoyunu bilgilendirme niteliği taşıdığı ve haberde adı geçen

kişilerin haklarının ihlaline dair ibareler bulunmadığı gerekçesiyle

reddedilmiştir. Başvurucular, ret kararı üzerine 21/3/2014 tarihinde Anayasa

Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuşlardır. Bireysel başvurunun yapıldığı

tarihte, haberin ilk yayınlandığı tarih üzerinden 7 yıl 1 aylık sürenin geçtiği

anlaşılmaktadır.

27. Yukarıda yer verilen süreler ile hakkında haber yapılan

kişilerin kimlikleri de dikkate alındığında haberin güncelliğini ve kamuoyu

ilgisini yitirdiği söylenemez. Bu bağlamda haberin konusu, içeriği ve ilk yayın

tarihi üzerinden geçen süre gözönünde

bulundurulduğunda haberin arşivde kolaylıkla ulaşılabilir kılınması için

gerekli haber değerinin toplumsal açıdan devam ettiği, bu bağlamda unutulma

hakkı kapsamında değerlendirilmeyi zorunlu kılacak şartların oluşmadığı

belirlenmiştir. Öte yandan bireysel başvurunun karara bağlandığı tarih

itibarıyla şikâyet konusu haberin başvuruculara ve haberde adı geçen diğer

şahıslara ilişkin kişisel veriler gizlenmiş olarak yayımlanmaya devam edildiği

de tespit edilmiştir.

28. Sonuç olarak ifade ve basın özgürlükleri ile birlikte halkın

haber alma ve bilgiye ulaşma hakkı birlikte değerlendirildiğinde başvuru konusu

olayda, ifade ve basın özgürlükleri ile kişinin manevi bütünlüğünün korunması

hakkı arasında adil bir dengenin kurulduğu, derece mahkemesinin takdir

yetkisine müdahale etmeyi gerekli kılacak bir durumun bulunmadığı sonucuna

ulaşılmıştır.

29. Açıklanan nedenlerle başvurunun diğer kabul edilebilirlik

koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça

dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar

verilmesi gerekir.

A. Başvurunun açıkça

dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde bırakılmasına 4/10/2017

tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin

YILDIRIM

Üyeler

:

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Celal Mümtaz

AKINCI

Muammer

TOPAL

M. Emin KUZ

Raportör Yrd.

:

Derya ATAKUL

Başvurucular

:

1. Asım

BAYAR

2. Veysel

BAYAR

Vekili

:

Av. Ali Fuat

YILDIZ