Aygaz A.ş. Başvurusu (B. No: 2013/2428)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvurucu, ikale sözleşmesine

istinaden iş akdi sona erdirilen çalışanın şirkete karşı açtığı işe iade

davasında aleyhine verilen kararın Yargıtayın diğer

kararlarıyla çelişkili olması ve söz konusu kararla mükerrer ödeme yapmak

durumunda kalması nedeniyle anayasal haklarının ihlal edildiğini ileri

sürmüştür.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru, 11/4/2013 tarihinde

Anayasa Mahkemesine doğrudan yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden

yapılan ön incelemesinde komisyona sunulmasına engel bir eksikliğin bulunmadığı

tespit edilmiştir.

3. İkinci Bölüm Birinci Komisyonunca, 11/6/2013

tarihinde başvurunun karara bağlanması için Bölüm tarafından ilke kararı

alınması gerekli görüldüğünden, Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün

33. maddesinin (3) numaralı fıkrası uyarınca, kabul edilebilirlik incelemesinin

Bölüm tarafından yapılmasına, dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

A. Olaylar

4. Başvuru dilekçesindeki

ilgili olaylar özetle şöyledir:

5. Başvurucu şirket, ticari

piyasadaki pazar daralması gerekçesiyle istihdamı azaltma kararı almış ve bu

çerçevede işten kendi isteği ile ayrılmak isteyen çalışanlarına kıdem tazminatı

gibi yasal alacaklarının yanında ayrıca 12 aylık maaş tutarında teşvik ödemesi

yapacağını duyurmuştur.

6. Başvurucu şirket, bu

teşvikten yararlanmak isteyen çalışanlarından, yasal hakları ile birlikte

verilen teşvikleri de alarak iş akitlerini kendilerinin feshettiklerine dair

yazılı dilekçe almış ve iş akitlerini sonlandırmıştır. Bu kapsamda teşvikten

yararlanmak isteyen bir çalışanına, dilekçesi alınarak, yasal haklarının yanı

sıra 12 aylık maaş tutarında teşvik ödemesi yapılmış ve çalışanın iş akdi

sonlandırılmıştır.

7. İş akdi sonlandırılan

çalışan, işe iadesine karar verilmesi istemiyle dava açmıştır.

8. Gebze 3. İş Mahkemesi, 17/5/2012 tarih ve E.2011/1416, K.2012/318 sayılı kararla,

çalışanın işe iadesine karar vermekle birlikte, boşta geçen süre için en fazla

4 aylık, işe başlatmama hâlinde ise en fazla 8 aylık maaş tutarında tazminata

hükmedilmesi gerektiği, ancak işverence zaten 12 aylık maaş tutarında tazminat

ödendiğini gerekçe göstererek, tazminat konusunda hüküm kurulmasına yer

olmadığına karar vermiştir.

9. Kararın taraflarca temyizi

üzerine Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, 21/11/2012 tarih

ve E.2012/11069, K.2012/26040 sayılı ilamla; ortada çalışanın serbest iradesine

dayalı bir ikale sözleşmesinin bulunmadığı, bu

nedenle iş akdinin ikale sözleşmesiyle

sonlandırılmadığı gerekçesiyle kararı bozmuş ve işin esasına girerek çalışanın

işe iadesine, boşta geçen süre için 4 aylık ve işe başlatmama hâlinde ise 6

aylık olmak üzere toplam 10 aylık maaş tutarında tazminata hükmetmiştir.

10. İş mahkemesi kararlarının

temyizi üzerine Yargıtayca verilen kararlara karşı

karar düzeltme yolu öngörülmediğinden karar aynı tarihte kesinleşmiştir. Karar

başvurucu vekiline 22/3/2013 tarihinde tebliğ

edilmiştir.

B. İlgili Hukuk

11. 30/1/1950 tarih ve 5521 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 2/3/2005

tarih ve 5308 sayılı Kanun ile değişiklikten önceki hâliyle 8. maddesinin

üçüncü fıkrası, 22/5/2003 tarih ve 4857 sayılı İş Kanunu’nun 18., 19., 20., 21. ve 29. maddeleri, 11/1/2011 tarih ve 6098

sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 77. maddesi.

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

12. Mahkemenin 13/6/2013 tarihinde

yapmış olduğu toplantıda, başvurucunun 11/4/2013 tarih ve 2013/2428 numaralı

bireysel başvurusu incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

13. Başvurucu, ticari piyasada yaşanan

pazar daralması sonucu oluşan fazla istihdamı azaltmak için işten kendi isteği

ile ayrılmak isteyen çalışanlarına yasal alacaklarının yanında ayrıca 12 aylık

maaş tutarında teşvik ödemesi yapma kararı aldıklarını, bu çerçevede ayrılmak

isteyen çalışanla ikale sözleşmesi imzalanarak iş

akdinin sonlandırıldığını, işe iade davası sonucunda Yargıtay 22. Hukuk

Dairesince verilen kararın, birebir benzer bir olayda Yargıtay 9. Hukuk

Dairesince verilen kararla çeliştiğini, böylece kararın keyfi olduğunu ve

Anayasa'nın 36. maddesinde tanımlanan adil yargılanma hakkını ihlal ettiğini,

öte yandan verilen kararla çalışana 12 aylık maaş tutarındaki tazminat dışında

10 aylık maaş tutarında mükerrer ödeme yapılması gerekeceğinden Anayasa'nın 35.

maddesinde tanımlanan mülkiyet hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüş ve

yeniden yargılama yapılması için dosyanın Yargıtay 22. Hukuk Dairesine

gönderilmesi talebinde bulunmuştur.

B. Değerlendirme

1. Adil Yargılanma Hakkının İhlali İddiası

14. Anayasa’nın 148. maddesinin dördüncü fıkrası şöyledir:

“Bireysel başvuruda, kanun yolunda gözetilmesi gereken

hususlarda inceleme yapılamaz.”

15. 30/3/2011 tarih ve 6216 sayılı Anayasa

Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 48. maddesinin

(2) numaralı fıkrası şöyledir:

“Mahkeme, … açıkça dayanaktan

yoksun başvuruların kabul edilemezliğine karar verebilir.”

16. 6216 sayılı Kanun’un 49. maddesinin (6) numaralı fıkrası

şöyledir:

“Bölümlerin,

bir mahkeme kararına karşı yapılan bireysel başvurulara ilişkin incelemeleri,

bir temel hakkın ihlal edilip edilmediği ve bu ihlalin nasıl ortadan

kaldırılacağının belirlenmesi ile sınırlıdır. Bölümlerce kanun yolunda

gözetilmesi gereken hususlarda inceleme yapılamaz.”

17. 6216 sayılı Kanun’un 48. maddesinin (2) numaralı

fıkrasında açıkça dayanaktan yoksun başvuruların Mahkemece kabul edilemezliğine

karar verilebileceği belirtilmiştir. Anayasa’nın 148. maddesinin dördüncü

fıkrası ile 6216 sayılı Kanun’un 49. maddesinin (6) numaralı fıkrasında ise

açıkça dayanaktan yoksun başvurular kapsamında değerlendirilen kanun yolunda

gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireysel başvuruda

incelenemeyeceği kurala bağlanmıştır.

18. Anılan kurallar uyarınca, derece mahkemeleri önünde dava

konusu yapılmış olayların sübutu, delillerin değerlendirilmesi, hukuk

kurallarının yorumlanması ve uygulanması ile derece mahkemelerince uyuşmazlıkla

ilgili varılan sonucun esas yönünden adil olup olmaması bireysel başvuru

incelemesine konu olamaz. Anayasa’da yer alan hak ve özgürlükler ihlal

edilmediği sürece ya da açıkça keyfilik içermedikçe derece mahkemelerinin

kararlarındaki maddi ve hukuki hatalar da bireysel başvuru incelemesinde ele

alınamaz. Bu çerçevede, derece mahkemelerinin delilleri takdirinde açıkça

keyfilik bulunmadıkça Anayasa Mahkemesinin bu takdire müdahalesi söz konusu

olamaz (B. No: 2012/1027, § 26, 12/2/2013)

19. Öte yandan benzer konularda aynı derecedeki yargı

mercileri arasındaki içtihat farklılıkları tek başına adil yargılanma hakkının

ihlali niteliğinde kabul edilemeyeceği gibi, derece mahkemeleri veya temyiz

mercilerinin, uyuşmazlıklara ilişkin olarak, tarafların talepleri ve delilleri

arasındaki yorum farklılıkları da tek başına adil yargılanma hakkının ihlali

niteliğinde kabul edilemez (B. No: 2012/1056, § 36, 16/4/2013).

20. Başvuru konusu olayda, başvurucu tarafından adil

yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiası ileri sürülmüş ise de bu iddiaların

özünün esas itibariyle derece mahkemesince hukuk kurallarının yorumlanması ve

uygulanmasına ilişkin olduğu anlaşılmaktadır.

21. Yargılama derece mahkemeleri tarafından usul şartlarına

ve hukuka uygun olarak gerçekleştirilmiş olup, başvurucu kendi delillerini ve

iddialarını sunma fırsatını bulmuş ve bunlar anılan mahkemeler tarafından

gereği gibi değerlendirilmiştir.

22. Açıklanan nedenlerle, başvurucu tarafından ileri sürülen

iddiaların kanun yolu şikayeti niteliğinde olduğu,

derece mahkemesi kararlarının bariz bir şekilde keyfilik de içermediği

anlaşıldığından, başvurunun adil yargılanma hakkının ihlali iddiasına ilişkin

bölümünün diğer kabul edilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizin “açıkça dayanaktan yoksun olması” nedeniyle

kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Mülkiyet Hakkının İhlali İddiası

23. Anayasa’nın “Mülkiyet

hakkı” kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir:

“Herkes, mülkiyet ve

miras haklarına sahiptir.

Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla

sınırlanabilir.

Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına

aykırı olamaz.”

24. Anayasa’nın 148. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:

“Herkes, Anayasada güvence

altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi

kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından, ihlal edildiği iddiasıyla

Anayasa Mahkemesine başvurabilir. Başvuruda bulunabilmek için olağan kanun

yollarının tüketilmiş olması şarttır.”

25. 6216 sayılı Kanun’un 45. maddesinin (2) numaralı fıkrası

şöyledir:

“İhlale neden olduğu ileri sürülen işlem,

eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarının

tamamının bireysel başvuru yapılmadan önce tüketilmiş olması gerekir.”

26. Anayasa’nın 148. maddesinin üçüncü fıkrası ile 6216

sayılı Kanun'un 45. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca Anayasa

Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmak için ihlale neden olduğu iddia edilen

işlem veya eylem için idari ve yargısal başvuru yollarının tamamının tüketilmiş

olması gerekir.

27. Temel hak ve özgürlüklere saygı, devletin tüm

organlarının uyması gereken bir ilke olup bu ilkeye uygun davranılmadığı

takdirde, ortaya çıkan ihlale karşı öncelikle yetkili idari mercilere ve derece

mahkemelerine başvurulmalıdır. Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, ikincil

nitelikte bir kanun yoludur. Temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildiği iddialarının

öncelikle genel yargı mercilerinde, olağan kanun yolları ile çözüme

kavuşturulması esastır. Bireysel başvuru yoluna, iddia edilen hak ihlallerinin

bu olağan denetim mekanizması içinde giderilememesi durumunda başvurulabilir

(B. No: 2012/946, § 17, 18, 26/3/2013).

28. Başvuru konusu olayda, başvurucu ikale

sözleşmesine istinaden iş akdi sonlandırılan işçisine yasal alacaklarının

yanında 12 aylık maaş tutarında teşvik ödemesi yaptığını, Yargıtay kararı ile

10 aylık maaş tutarında tekrar tazminat ödemek zorunda kalacağını böylece

mülkiyet hakkının ihlal edildiğini belirtmektedir. Ancak Yargıtay kararı ile

teşvik mahiyetindeki ödemenin dayanağı olan ikale

sözleşmesinin çalışanın serbest iradesine dayanmadığı için geçerli olmadığı

ortaya konulduğundan, 12 aylık ücret tutarındaki bu ödeme dayanaksız kalmıştır.

Hukukumuzda bir sözleşmenin sonradan geçersiz sayılması sonucu bu sözleşmeye

dayalı olarak yapılan ödemelerin geri istenebilmesi amacıyla hukuk yollarına

başvurulabilmesine imkan sağlayan düzenlemeler yer

almaktadır. Bu kapsamda başvurucu herhangi bir hukuksal yola başvurmamıştır.

Hukuk yollarının tamamı tüketilmeksizin yapılan bir bireysel başvurunun kabul

edilmesi mümkün değildir.

29. Açıklanan nedenlerle, mülkiyet hakkının ihlal edildiği

iddiasının yetkili derece mahkemeleri önünde tanınan başvuru yolları

tüketilmeden bireysel başvuru konusu yapıldığı anlaşıldığından başvurunun,

diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin “başvuru yollarının tüketilmemiş olması”

nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

V. HÜKÜM

A. Başvurunun

1. Adil yargılanma hakkının ihlali iddiası yönünden, “açıkça dayanaktan yoksun olması”,

2. Mülkiyet hakkının ihlali iddiası yönünden, “başvuru yollarının tüketilmemiş olması”

nedenleriyle KABUL

EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde bırakılmasına, 13/6/2013 tarihinde OY

Başkan : Alparslan ALTAN Üyeler : Osman Alifeyyaz PAKSÜT Recep KÖMÜRCÜ Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Raportör : Mehmet Sadık YAMLI Başvurucu : Aygaz A.Ş. Vekili : Av. Murat DİKMEN