AYM Bireysel Başvuru B. No: 2013/4957

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvurular 17/7/2004 tarihli ve 5233 sayılı Terör ve Terörle

Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun kapsamında yapılan

müracaatların reddedilmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ve anılan ret

işlemlerine karşı açılmış olan davalara ilişkin yargılama işlemlerinin adil

olmaması, makul sürede sonuçlandırılmaması nedenleriyle adil yargılanma

hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvurular muhtelif tarihlerde Anayasa Mahkemesine doğrudan

yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde

başvuruların Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir eksikliğinin

bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. İkinci Bölüm Birinci Komisyonunca 15/6/2015 tarihinde,

başvuruların kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına

karar verilmiştir.

4. Bölüm Başkanı tarafından 15/7/2015 tarihinde, başvurunun

kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar

verilmiştir.

5. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlığın cevap yazısında Anayasa Mahkemesinin

önceki kararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atfen başvuru hakkında

görüş sunulmayacağı bildirilmiştir.

6. Anayasa Mahkemesi tarafından ekli tablonun (A) sütununda

başvuru numaraları belirtilen dosyaların 2013/4957 başvuru numaralı bireysel

başvuru dosyası ile birleştirilmesine, incelemenin 2013/4957 başvuru numaralı

bireysel başvuru dosyası üzerinden yürütülmesine ve diğer bireysel başvuru

dosyalarının kapatılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

A. Olaylar

7. Başvuruculara ait bireysel başvurularda, başvuru dilekçeleri

ile başvurulara konu yargılama dosyaları içeriğinden tespit edilen ilgili

olaylar özetle şöyledir:

8. Başvurucular, Batman ili Sason ilçesi Tekevler

köyünde ikamet etmekte iken meydana gelen terör olayları nedeniyle 1993 yılında

göç etmek zorunda kaldıklarını belirterek ekli tablonun (C) sütununda

belirtilen tarihlerde 5233 sayılı Kanun kapsamına giren zararlarının

karşılanması talebiyle Batman Valiliği Zarar Tespit Komisyonuna (Komisyon)

başvurmuşlardır.

9. Ekli tablonun D sütununda tarih ve sayıları belirtilen

Komisyon kararları ilebaşvuruların reddine karar

verilmiştir.

10. Belirtilen ret işlemleri aleyhine ekli tablonun (E)

sütununda belirtilen tarihlerde başvurucular tarafından açılan iptal davaları

ekli tablonun (F) sütununda tarihleri gösterilen İdare Mahkemesi kararları ile

reddedilmiştir. İlgili gerekçe şöyledir:

“5233 sayılı Yasanın yukarıda aktarılan maddelerinin

değerlendirilmesinden; "terör eylemleri" veya "terörle mücadele

kapsamında yürütülen faaliyetler" sonucunda bir yerleşim yerinin tamamen

boşalmış/boşaltılmış olması nedeniyle malvarlığına ulaşamayan kişilerce

uğranılan maddi zararın, sözü edilen Yasa hükümlerine göre idarece sulh yoluyla

ödenmesi gerekir. Bir başka ifadeyle, bir yerleşim yerinin güvenlik nedeniyle

idarece veya güvenlik kaygısıyla o yerleşim yerinde yaşayan halk tarafından

"tamamen" boşaltılmış olması halinde, yerleşim yerinin

boşaltılmasından yerleşim yerine dönüşün başladığı tarihe kadar Yasada tek tek

sayılmak suretiyle belirlenen maddi zararın idarece karşılanması mümkündür.

Sosyal güvenlik kaygısına dayanılarak bir yerleşim yerinin kısmen boşalmış

olması nedeniyle malvarlığına ulaşılamamasından kaynaklanan maddi zararın

idarece ödenmesine yasal olanak bulunmamaktadır.

Yerleşim yerinin "kısmen" boşalmış olması, o yerleşim yerinde

güvenli bir şekilde, yaşayabilme olanağını sağlayan asgari güvenlik şartlarının

idarece yerine getirilmiş olduğunun nesnel bir göstergesidir. Güvenlik kaygısının,

yerleşim yerinde sürekli yaşayan kişilere ve sözü edilen kaygı nedeniyle aynı

yerleşim yerini terk eden kişilere göre değişmemesi gerekmektedir. Terör

olayları nedeniyle toplumda oluşan korku ve endişe karşısında her bireyin

farklı tepki göstermesi mümkündür. Bu nedenle, kişiden kişiye değişebilen bir

duygu olan güvenlik kaygısının yukarıda belirtildiği şekilde nesnel bir ölçüte

dayandırılması zorunludur. Ancak, bir yerleşim yerinde meydana gelen terör

olayları nedeniyle yerleşim yerinde sadece köy korucuları ile bunların aileleri

kalmış, diğer köy halkının yerleşim yerini terk etmiş olması halinde ise,

yerleşim yerini kısmen terk eden köy halkının da güvenlik kaygısıyla köyden

ayrıldığının kabul edileceği ve bu nedenden dolayı malvarlığına ulaşılamamasından

kaynaklanan maddi zararın 5233 sayılı Yasa hükümlerine göre idarece

karşılanacağı açıktır.

Bu itibarla, bir yerleşim yerinde asgari güvenlik düzeyinin

gerçekleştirilmiş olmasına ve bu yerde köy korucuları ile bunların aileleri

dışındaki diğer köy halkının yaşamasına karşın, yerleşim yerinde yaşayan

kişilerin bir kısmının, yerleşim yerini terk etmeleri sonucunda uğranıldığı

ileri sürülen maddi zararın, güvenlik kaygısından kaynaklandığından bahisle

5233 sayılı Yasa hükümlerine göre idarece karşılanmasına olanak

bulunmamaktadır.

Olayda, dava dosyasının Batman İli, Soson

İlçesi, Tekevler Köyü'ne ait bilgi ve belgelerin

birlikte incelenmesinden, Batman İl Jandarma Komutanlığı'nın 25.03.2011 tarih

ve 18647 sayılıyazısında, Tekevler

Köyü'nün "kısmen boşaldığı", ayrıca Batman Valiliği'nin 04.03.2005

tarihli yazısı ekinde yer alan "Terör Nedeniyle Terkedilen Köyler Listesi"nde bulunmadığı, 09.05.2006 tarih ve 30571

sayılı yazısında, "terör olaylarından etkilenen köy" olarak

belirtildiği, 09.10.2009 tarih ve 63966 sayılı yazısı ekinde, 1987-2000 yılları

arasında GKK ve GÖKKgörevlendirildiği ve koruculuk

sisteminin bulunduğu, korucu aileleri haricinde köyde 92 hanenin ikamet ettiği,

Batman Valiliği'nin 17.04.2006 tarih ve 406 sayılı yazı ekleri uyarınca, köy

nüfusunun 1990 yılında 999, 1997 yılında 585, 2000 yılında 2.064 kişi olduğu,

Sason İlçe Seçim Kurulu Başkanlığı'nın 04.09.2009 tarih ve 11851 sayılı

yazısında, aralarında davacının Köyünün de bulunduğu köylerde 1990-2000 yılları

arasında muhtarlık seçiminin yapıldığının belirtildiği görülmektedir

Bu durumda; aralarında davacının da bulunduğu Tekevler

Köyü halkının bir kısmının, güvenlik kaygısıyla da olsa köyden göç etmelerinden

dolayı uğradıkları zararın, anılan köyün tamamen boşalmamış olması diğer bir

ifadeyle anılan köyde nesnel güvenlik kaygısının yaşanmamış olması ve davacıya

yönelik bir terör tehdidi ya da saldırısının bulunmaması nedenleriyle, 5233

sayılı Yasa hükümlerine göre idarece karşılanmasına hukuki olanak

bulunmadığından, davacının isteminin reddi yolunda tesis edilen dava konusu

işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır…”

11. Kararların başvurucular tarafından temyiz edilmesi üzerine

ekli tablonun (G) sütununda gösterilen tarihlerde Danıştay Onbeşinci

Dairesinin ilamları ile “karar usul ve

hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını

gerektirecek nitelikte görülmediği” gerekçesiyle hükümlerin

onanmasına karar verilmiştir.

12. Başvurucular tarafından karar düzeltme talebinde

bulunulmamıştır.

13. Muhtelif tarihlerde süresi içinde başvurucular tarafından

bireysel başvuruda bulunulmuştur.

B. İlgili Hukuk

14. 5233 sayılı Kanun’un 1., 2., 4., 6., 7., 8., geçici 1.,

geçici 3., geçici 4. maddeleri, 24/6/2013 tarihli ve 2013/5034 sayılı Bakanlar

Kurulu Kararı Eki Karar’ın 1. maddesi, Danıştay Onuncu Dairesinin 30/12/2008

tarihli ve E.2008/4141, K.2008/9584 sayılı kararı, Danıştay Onuncu Dairesinin

31/12/2008 tarihli ve E.2008/5548, K.2008/9733 sayılı kararı, Danıştay Onuncu

Dairesinin 20/2/2009 tarihli ve E.2008/6679, K.2009/1227 sayılı kararı (Celal Demir, B. No: 2013/3309, 6/2/2014,

§§ 15-28).

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

15. Mahkemenin 21/4/2016 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvurular incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucuların

İddiaları

16. Başvurucular 5233 sayılı Kanun kapsamında yaptıkları

başvuruların ve akabinde açtıkları davaların reddedildiğini, güvenlik nedeniyle

köyün boşaltılmış olduğunu belirten belgeler dikkate alınmaksızın ve köy

halkının güvenlik güçleri tarafından yapılan mayın taramasında kobay olarak

kullanılması hususuna ilişkin TBMM İnsan Hakları Komisyonunun incelemeleri gözönünde bulundurulmadan köyün tamamen boşalmamış olduğu

soyut gerekçesine dayanılarak,taraflarınca sunulan

belgeler değerlendirilmeksizin idare tarafından sunulan belgelerin dikkate

alındığını, bu belgeler kendilerine tebliğ edilmek suretiyle savunma yapma

imkânı tanınmadan verilen kararların adil olmadığını, kararların yeterli

gerekçe ihtiva etmediğini, taraflarınca sunulan belgeler dikkate alınmaksızın

idarece sunulan belgelere dayalı olarak karar veren Mahkemenin tarafsız

olmadığını, benzer başvurularda tazminata hükmedilmesine rağmen kendi

başvuruları reddedilmek suretiyle eşitlik ilkesine aykırı davranıldığını,

idarenin can ve mal güvenliğini sağlama yükümlülüğünü yerine getirmemesi sonucu

mülkiyet hakkından yoksun kaldıklarını ve Derece Mahkemelerinin yaptığı hatalı

değerlendirme nedeniyle zararlarının tazmin edilmediğini ve yaptıkları başvuru

hakkında yürütülen işlemlerin makul sürede sonuçlandırılmadığını belirterek

Anayasa’nın 2., 7., 10., 35., 36., 87., 125. ve 141. maddelerinde güvence

altına alınan haklarının ihlal edildiğini iddia etmiş ve maddi tazminat

talebinde bulunmuşlardır.

B. Değerlendirme

17. Başvuru formları ve ekleri incelendiğinde başvurucuların,

5233 sayılı Kanun kapsamındaki zararlarının tazmini amacıyla açtıkları

davaların reddedilmesi nedeniyle Anayasa'nın 2., 7., 10., 35., 36., 87., 125.

ve 141. maddelerinde tanımlanan haklarının ihlal edildiğini iddia ettikleri

anlaşılmıştır. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan hukuki

nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi

takdir eder (Tahir Canan, B. No:

2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucuların iddialarının incelenmesi neticesinde

iddiaların özünün adil yargılanma ve mülkiyet hakları ile eşitlik ilkesinin

ihlaline ilişkin olduğu anlaşıldığından söz konusu iddiaların belirtilen

kapsamda değerlendirmeye tabi tutulması uygun görülmüştür.

18. Mahkememizin başvuru formunda belirtilen bazı hususlara

ilişkin eksikliğin giderilmesi amacıyla başvuruculara gönderdiği yazıya cevap

olarak bir kısım başvurucu, 1993 yılında köylerindeki geçici köy korucularının

evlerine yönelik terör örgütü mensupları tarafından silahlı saldırı düzenlendiğini

ve saldırı neticesinde kendilerine ya da hısımlarına ait evlerin hasar

gördüğünü ileri sürmüştür.

19. Başvurucuların bu iddialarının yeni bir ihlal iddiası

niteliğinde olduğu ve Derece Mahkemeleri önünde ve başvuru formunda ileri

sürülmediği anlaşılmıştır. Dolayısıyla 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa

Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 47. maddesinin

(3) numaralı fıkrasında yer alan açık hüküm karşısında başvuru formunda beyan

edilmeyen söz konusu hak ihlali iddiasının bu başvuru kapsamında incelenmesine

olanak bulunmamaktadır. Anayasa Mahkemesince yapılacak inceleme, başvuru

formunda yer alan ihlal iddialarıyla sınırlı olacaktır.

1. Kabul Edilebilirlik

Yönünden

a. Eşitlik İlkesinin

İhlal Edildiğine İlişkin İddia

20. Başvurucular 5233 sayılı Kanun kapsamında yaptıkları giderim

taleplerinin ve akabinde açtıkları davaların reddedildiğini ancak aynı köyde

yaşayan bir kısım müracaat sahibine bahse konu Kanun kapsamında ödeme

yapıldığını belirterek Anayasa’nın 10. maddesinde tanımlanan eşitlik ilkesinin

ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.

21. 5233 sayılı Kanun kapsamında yapılan başvurularda tazminat

taleplerinin reddedilmesi nedeniyle ayrımcılığa maruz kalındığı iddiası daha

önce bireysel başvuruya konu olmuş ve Anayasa Mahkemesinin bu konuda verdiği

kararlarında, başvurucuların kendilerine hangi temele dayalı olarak ayrımcılık

yapıldığına ilişkin herhangi bir beyanda bulunmadıkları gibi belirtilen

iddialarını temellendirecek herhangi bir somut bulgu ve kanıt da sunmamış

oldukları dikkate alınarak başvurucuların anılan iddialarının açıkça dayanaktan

yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğu sonucuna varılmıştır (Mesude Yaşar, B. No: 2013/2738, 16/7/2014,

§§ 43-48; Cahit Tekin, B. No:

2013/2744, 16/7/2014, §§ 39-44).

22. Somut başvurular açısından yapıldığı iddia edilen

ayrımcılığın hangi temele dayalı olduğuna dair bir beyanda bulunulmadığı,

belirtilen iddiaları temellendirecek herhangi bir somut bulgu ve kanıt

sunulmadığı gibi farklı karar verilmesini gerektiren bir yön de

bulunmamaktadır.

23. Açıklanan nedenlerle başvurucuların eşitlik ilkesinin ihlal

edildiği iddialarının diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden

incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun

olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

b. Adil Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine

İlişkin İddia

i. Tarafsız Mahkemede Yargılanma Hakkının İhlal

Edildiğine İlişkin İddia

24. Başvurucular, idare tarafından sunulan ve kendilerine tebliğ

edilmeyen belgelere göre karar veren Mahkemenin tarafsız olmadığını iddia

etmiştir.

25. 5233 sayılı Kanun kapsamında yapılan başvurularda benzer

iddialar daha önce bireysel başvuruya konu olmuş ve Anayasa Mahkemesinin bu

konuda verdiği kararlarında, başvurulara konu yargılamalarda hâkimin

tarafsızlığına ilişkin karineyi ortadan kaldıracak şekilde yargılamayı yürüten

hâkimin taraflardan birine yönelik ön yargılı ve taraflı bir tutumu, kişisel

bir kanaati veya menfaati, bu bağlamda kişisel bir taraflılığının söz konusu olduğunu

ortaya koyan bir bulgu saptanmadığı anlaşıldığından başvurucuların anılan

iddialarının açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğu

sonucuna varılmıştır (Mesude Yaşar,

§§ 38-41; Cahit Tekin, §§ 34-37).

26. Somut başvurular açısından hâkimin tarafsızlığına ilişkin

karineyi ortadan kaldıracak bir olgu ya da bulgu saptanmadığı gibi farklı karar

verilmesini gerektiren bir yön de bulunmamaktadır.

27. Açıklanan nedenlerle başvurucuların tarafsız mahkemede

yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarının diğer kabul edilebilirlik

koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça

dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar

verilmesi gerekir.

ii. Çelişmeli Yargılama ve Silahların Eşitliği

İlkelerinin İhlal Edildiğine İlişkin İddia

28. Başvurucular sundukları bilgi, belge ve deliller dikkate

alınmadan sadece idare tarafından sunulan ve kendilerine tebliğ edilmeyen

belgelere dayanılarak İlk Derece Mahkemesi tarafından davanın reddine karar

verildiğini belirtmiş; bu nedenle çelişmeli yargılama ve silahların eşitliği

ilkelerinin ihlal edildiğini iddia etmişlerdir.

29. 5233 sayılı Kanun kapsamında yapılan başvurularda çelişmeli

yargılama ve silahların eşitliği ilkelerinin ihlal edildiği iddiası daha önce

bireysel başvuruya konu olmuş ve Anayasa Mahkemesinin bu konuda verdiği

kararlarında, başvurulara konu tazminat taleplerinin 5233 sayılı Kanun

kapsamında karşılanıp karşılanmayacağı noktasında Danıştay tarafından ihdas

edilen içtihadi kriter olan “yerleşim yerinin tamamen

boşalmış/boşaltılmış olması” ölçütünden yararlanıldığı, bu hususun tespiti için

de bir kısım idari birimden gelen tahkikat sonuçlarına dayanıldığı, bu

belgelerin ve içeriklerinin Komisyon ya da İlk Derece Mahkemesi kararlarına

aktarıldığı, bu suretle ilgili belgeler ve içeriklerine en geç İlk Derece

Mahkemesi kararıyla başvurucuların vakıf olduğu tespit edilmiştir.

Başvurucuların temyiz ve karar düzeltme talep dilekçelerinde bu belgeler

ışığında yapılan tespitlere karşı itiraz ve savunmalarını ileri sürme

imkânlarının bulunduğu, başvurucular tarafından ibraz edilen delil ve beyan

dilekçeleri kapsamında Mahkemelerce idare ve başvurucular tarafından sunulan

belgeler değerlendirilerek başvuruculara dava malzemesine ilişkin olarak tetkik

ve beyanda bulunma olanağının tanındığı, bu çerçevede başvuru dosyaları

kapsamından başvurucuların yargılamanın sonucunu etkileyecek usule ilişkin bir

imkândan mahrum bırakılmadığı anlaşıldığından başvuruların bu kısmının açıkça

dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmiştir (Mesude Yaşar, §§ 74-76; Cahit Tekin, §§ 70-72).

30. Somut başvurularda, yukarıda değinilen ilkeler ışığında

yapılan incelemelerde başvurucuların usule ilişkin bir imkândan mahrum

bırakılmadığı ve başvurucular açısından farklı karar verilmesini gerektiren bir

yön bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

31. Açıklanan nedenlerle başvurucuların çelişmeli yargılama ve

silahların eşitliği ilkelerinin ihlal edildiği iddialarının diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

iii. Yargılamanın Sonucu İtibarıyla Adil

Olmadığına İlişkin İddia

32. Başvurucular, Komisyona yaptıkları başvuruların ve akabinde

açtıkları davaların reddedildiğini, köylerinden göç etmeye mecbur kalmaları

nedeni ile mal varlıklarına ulaşamadıklarını, ortaya çıkan zararlarının terör

kaynaklı olmasına rağmen tazmin edilmediğini, idarenin can ve mal güvenliğini

sağlama yükümlülüğünü yerine getirmediğini belirterek mülkiyet haklarının ihlal

edildiğinden şikâyetçi olmuşlar ise de yargılama sürecinde yapılan incelemeler

ve lehlerine olmayan yargı kararları temeline dayandırıldığı tespit edilen bu

iddianın Anayasa’nın 36. maddesi kapsamında değerlendirilmesi uygun

görülmüştür.

33. Başvurucular, yargılamanın adil olmadığı iddiası kapsamında

ayrıca sundukları delillere Mahkeme tarafından itibar edilmediğini ve yalnızca

idare tarafından sunulan bilgi ve belgeler esas alınarak karar verildiğini

belirterek hatalı şekilde hüküm kurulduğunu ileri sürmüşlerdir.

34. Anayasa'nın 148. maddesinin dördüncü fıkrası ile 6216 sayılı

Kanun’un 49. maddesinin (6) numaralı fıkrasında, bireysel başvurulara ilişkin

incelemelerde kanun yolunda gözetilmesi gereken hususların incelemeye tabi

tutulamayacağı, 6216 sayılı Kanun'un 48. maddesinin (2) numaralı fıkrasında ise

açıkça dayanaktan yoksun başvuruların Mahkemece kabul edilemezliğine karar

verilebileceği belirtilmiştir (Necati Gündüz

ve Recep Gündüz, B. No: 2012/1027, 12/2/2013, § 24).

35. Anılan kurallar uyarınca ilke olarak derece mahkemeleri

önünde dava konusu yapılmış maddi olay ve olguların kanıtlanması, delillerin

değerlendirilmesi, hukuk kurallarının yorumlanması ve uygulanması ile derece

mahkemelerince uyuşmazlıkla ilgili varılan sonucun esas yönünden adil olup

olmaması bireysel başvuru incelemesine konu olamaz. Bunun tek istisnası, derece

mahkemelerinin tespit ve sonuçlarının adaleti ve sağduyuyu hiçe sayan tarzda

bariz takdir hatası içermesi ve bu durumun kendiliğinden bireysel başvuru kapsamındaki

hak ve özgürlükleri ihlal etmiş olmasıdır. Bu çerçevede kanun yolu şikâyeti

niteliğindeki başvurular, derece mahkemesi kararları bariz takdir hatası veya

açık keyfîlik içermedikçe Anayasa Mahkemesince esas

yönünden incelenemez (Necati Gündüz ve Recep

Gündüz, § 26).

36. Başvurucular tarafından açılan davalarda Mahkemece,

aralarında başvurucuların da bulunduğu Tekevler köyü

halkının bir kısmının güvenlik kaygısıyla da olsa köyden göç etmesinden dolayı

uğradığı zararın anılan köyün tamamen boşalmamış olması, diğer bir ifadeyle

anılan köyde nesnel güvenlik kaygısının yaşanmamış olması ve davacılara yönelik

bir terör tehdidi ya da saldırısının bulunmaması nedenleriyle idarece tazmin

edilmesine hukuki olanak bulunmadığı belirtilerek davaların reddine karar verilmiştir

(bkz. § 10).

37. Başvurucular tarafından, maddi vakıa ve delillerin hatalı

takdiri neticesinde talep ve davalarının reddedildiği, bu kapsamda derece

mahkemelerince delillerin takdirinin hatalı ve hükmün sonuç itibarıyla hukuka

aykırı olduğu belirtilmekte olup başvurucuların belirtilen iddialarının özünün

derece mahkemelerince delillerin değerlendirilmesinde ve hukuk kurallarının

yorumlanmasında isabet olmadığına ve esas itibarıyla yargılamanın sonucuna

ilişkin olduğu anlaşılmaktadır.

38. 5233 sayılı Kanun uyarınca ileri sürülen taleplerin,

belirtilen Kanun kapsamında değerlendirilip değerlendirilmeyeceği hususu ve

Kanun'un kapsamının belirlenmesi noktasındaki mevzuat hükümlerinin yorumu ile

bu hususta içtihadi bir ölçütün belirlenmesi ve somut

olayın bu ölçüt uyarınca değerlendirilmesi noktasındaki takdir, esasen derece

mahkemelerine ait olup 5233 sayılı Kanun'un uygulanması bağlamında daha önce

bireysel başvuru konusu yapılmış olan taleplere ilişkin olarak Anayasa

Mahkemesi tarafından yapılan değerlendirmeler neticesinde de belirtilen

hususlara ilişkin iddiaların maddi olayın ve hukuk kurallarının yorumlanması ve

uygulanması bağlamında kanun yolu mahkemelerince değerlendirilmesi gereken

hususlara ilişkin olduğu belirtilerek açıkça dayanaktan yoksun bulunduğu

sonucuna varılmıştır (Sabri Çetin,

B. No: 2013/3007, 6/2/2014, §§ 45-50; benzer yöndeki AİHM kararı için bkz. Akbayır/Türkiye, B. No: 30415/08, 28/06/2011, §

88).

39. Açıklanan nedenlerle başvurucular tarafından ileri sürülen

iddiaların kanun yolu şikâyeti niteliğinde olduğu, derece mahkemesi

kararlarının bariz takdir hatası veya açık keyfîlik

de içermediği anlaşıldığından başvuruların bu kısmının, diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

iv. Gerekçeli Karar Hakkının İhlal Edildiğine

İlişkin İddia

40. Başvurucular, Mahkeme kararlarında talep sonucuna etki eden

hususlara dair yeterli gerekçeye yer verilmediğini iddia etmişlerdir.

41. Mahkeme kararlarının gerekçeli olması, kanun yoluna başvurma

olanağını etkili kullanabilmek ve mahkemelere güveni sağlamak açısından hem

tarafların hem kamunun menfaatini ilgilendirmekte olup kararın gerekçesi

hakkında bilgi sahibi olunmaması, kanun yoluna müracaat imkânını da işlevsiz

hâle getirecektir. Bu nedenle Mahkeme kararlarının dayanaklarının yeteri kadar

açık bir biçimde gösterilmesi zorunludur (Tahir

Gökatalay, B. No: 2013/1780, 20/3/2014, §

67).

42. Mahkeme kararlarının gerekçeli olması adil yargılanma

hakkının unsurlarından biri olmakla beraber bu hak, yargılamada ileri sürülen

her türlü iddia ve savunmaya ayrıntılı şekilde yanıt verilmesi şeklinde

anlaşılamaz. Bu nedenle gerekçe gösterme zorunluluğunun kapsamı kararın

niteliğine göre değişebilir. Bununla birlikte başvurucunun ayrı ve açık bir

yanıt verilmesini gerektiren usul veya esasa dair iddialarının cevapsız

bırakılmış olması bir hak ihlaline neden olacaktır. Bunun yanı sıra kanun yolu

mahkemelerince verilen karar gerekçelerinin ayrıntılı olmaması da bu hakkın

ihlal edildiği şeklinde yorumlanmamalıdır. Kanun yolu mahkemelerince verilen bu

tür kararların ilk derece mahkemesi kararlarında yer verilen gerekçelerin kabul

edilmiş olduğu şeklinde yorumlanması uygun olup, bu durumda, üst dereceli mahkeme

tarafından önceki mahkeme kararının gerekçesinin benimsendiği kabul edilmelidir

(Muhittin Kaya ve Muhittin Kaya İnşaat

Taahhüt Madencilik Gıda Turizm Pazarlama Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.,

B. No: 2013/1213, 4/12/2013, § 26).

43. Başvurucular göç ettikleri dönemde Tekevler

köyünde güvenlik olmadığını gösteren ve taraflarınca dava dosyasına sunulan

talep sonucuna etki edebilecek bilgi ve belgelerin derece mahkemeleri

kararlarında tartışılıp değerlendirilmediğini ileri sürmektedirler. 5233 sayılı

Kanun kapsamında yapılan başvurularda, anılan köye ilişkin verilen mahkeme

kararlarının gerekçeli karar hakkını ihlal ettiği iddiası daha önce bireysel

başvuruya konu olmuş ve Anayasa Mahkemesinin bu konuda verdiği kararlarda

başvurucuların hakkaniyete uygun yargılanma hakkı kapsamında olan özel

durumlarının değerlendirilmesi hariç olmak üzere, başvurucular tarafından ileri

sürülen ve hüküm sonucunu etkilediği iddia edilen taleplerinin derece

mahkemeleri kararlarında denetlenerek reddedildiği, bu nedenlerle başvuruların

bu kısmının açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğu

sonucuna varılmıştır (Cahit Tekin,

§§ 75-77). Aynı içerikli taleplerin derece mahkemeleri tarafından aynı

gerekçelerle reddedildiği somut başvurular açısından da bu sonuçtan ayrılmayı

gerektirecek her hangi bir husus bulunmamaktadır.

44. Başvurucuların 1996 yılında köy halkının mayın taramasında

güvenlik güçleri tarafından kobay olarak kullanıldığı yönündeki argümanlarının

Derece Mahkemelerinin karar gerekçelerinde karşılanmadığı yönündeki iddiasına

gelince; başvurucular tarafından dosyaya sunulan bilgi ve belgelerin

incelenmesinden 1996 yılının Aralık ayındaki bir tarihte Batman ili Sason

ilçesi Tekevler ve Kelhasan

köylerinde ilçe merkezine gitmek üzere araç bekleyen otuz civarında köy

sakininin askerler ve geçici köy korucuları tarafından resmî araca bindirilerek

mayınlı olduğu sanılan bir araziye götürüldükleri ve mayınların yerlerini

göstermemeleri hâlinde söz konusu alanda kendilerinin yürütüleceklerinin

belirtilerek burada zorla yürütüldükleri yönündeki iddiaların köylüler

tarafından Kaymakamlığa iletildiği, kamuoyuna da yansıyan söz konusu iddiaların

yerinde incelenmesi amacıyla TBMM İnsan Hakları Komisyonu Başkanlığı tarafından

üç milletvekilinden oluşan bir heyetin Batman’a gönderildiği, 21 Şubat 1997

günü yapılan tahkikat sonrasında Heyetçe hazırlanan raporda olayın

aydınlatılması amacıyla adli ve idari soruşturmaların başlatılması gerektiğinin

belirtildiği, Sason Cumhuriyet Başsavcılığınca söz konusu iddianın müsebbibi olarak

gösterilen jandarma üsteğmen hakkında efrada kötü muamele suçunu işlediği

iddiasıyla açılan kamu davasında 2/12/1999 tarihli ve 4483 sayılı Memurlar ve

Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun gereğince görevsizlik

kararı verilerek evrakın gereğinin takdir ve ifası için Kaymakamlığa

gönderilmesine karar verildiği, Mahkememiz tarafından resen yapılan incelemeden

de Sason Kaymakamlığının 4483 sayılı Kanun kapsamında yaptığı soruşturma

sonucunda sanığın men’i muhakemesine karar verildiği,

yapılan itiraz üzerine dosyayı inceleyen Diyarbakır Bölge İdare Mahkemesinin

24/9/1999 tarihli kararıyla da sanığın üstüne atılı suçu işlediği kanısını

doğrulayacak ve hakkında kamu davasının açılmasını gerekli kılacak yeterli

kanıt elde edilemediği gerekçesiyle yöntem ve yasaya uygun bulunan kararın

onandığı ve kararın bu şekilde kesinleştiği görülmektedir.

45. Buna göre başvuruya konu iddia üzerine ilgili makamlarca

siyasal ve yargısal denetim süreçlerinin başlatıldığı ve hukuki süreç sonucunda

söz konusu iddianın sübut bulduğuna ilişkin yeterli kanıt olmadığı gerekçesiyle

sanık kamu görevlisinin yargılanmasına gerek olmadığı yönünde karar verildiği

anlaşılmaktadır.

46. Öte yandan anılan iddianın sübut bulduğu kabul edilse dahi

başvurucuların köyü terk etmesinin üzerinden birkaç yıl geçtikten sonra meydana

geldiği ileri sürülen bu iddianın başvurucuların köyü terk etme gerekçesi

olamayacağı açıktır. Dolayısıyla hukuken doğruluğu ispat edilemediği gibi

doğruluğu hâlinde dahi başvurucuların çok daha önce ayrıldıkları köylerinde

yaşandığı ileri sürülen başvuru konusu iddianın, başvurucuların kendilerine

yönelik bir terör tehdidi ya da saldırısından dolayı yerleşim yerini terk

ettikleri sonucunu doğurması olanaksızdır. Bu durumda hüküm sonucunu etkiler

nitelikte olmadığı görülen bu iddiaya ayrı ve açık bir yanıt vermeksizin nesnel

güvenlik kaygısı kriterini esas alarak davayı reddeden yerel Mahkeme ve bu

kararı onayan Yüksek Mahkeme kararlarının gerekçeli karar hakkını ihlal ettiği

iddiası açıkça dayanaktan yoksundur.

47. Açıklanan nedenlerle başvurucuların gerekçeli karar

haklarının ihlal edildiği iddiasının diğer kabul edilebilirlik koşulları

yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan

yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi

gerekir.

v. Makul Sürede Yargılanma Hakkının İhlal

Edildiğine İlişkin İddia

48. Başvurucular, 5233 sayılı Kanun kapsamında ileri sürdüğü

giderim talebinin değerlendirilmesi hususundaki idari süreç ve yargılama

prosedürlerinin makul sürede sonuçlandırılmaması nedeniyle Anayasa’nın 36.

maddesinde tanımlanan makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğini iddia

etmişlerdir.

49. 5233 sayılı Kanun kapsamında yapılan müracaatlarda idari

yargı makamları nezdindeki yargılamaların makul sürede tamamlanmadığı yönündeki

iddialar daha önce bireysel başvuru konusu yapılmış ve Anayasa Mahkemesinin bu

konuda verdiği kararlarında, Komisyon ve yargılama aşamalarında geçen süreler

ile davanın tüm koşulları, karara bağlanan başvuru sayısı ve yargılama

sürecinde Komisyon ve yargılama makamlarınca yapılan işlemler dikkate alınarak

uyuşmazlığın karara bağlanması konusunda kamu otoritelerine ve özellikle

yargılama organlarına atfedilebilecek bir gecikmenin olmadığı ve toplamda sekiz

yılın altında gerçekleşen başvuruların karara bağlanma süresinin makul sürede

yargılanma hakkının ihlaline yol açmadığı sonucuna ulaşılmıştır (Sabri Çetin, §§ 61-69; Mahmut Can Arslan, B. No: 2013/3008,

6/2/2014, §§ 60-68; Mehmet Gürgen,

B. No: 2013/3202, 6/2/2014, §§ 58-66; Celal

Demir, §§ 58-66). Başvurunun kesin olarak karara bağlanmasının daha

uzun bir sürede gerçekleştiği ve bu durumun başvuruculara atfedilebilecek bir

kusurdan kaynaklanmadığı durumlarda ise makul sürede yargılanma hakkının ihlal

edildiği sonucuna varılmıştır (İsmet Kaya,

B. No: 2013/2294, 8/5/2014, §§ 46-70).

50. 6216 sayılı Kanun’un 48. maddesinin (2) numaralı fıkrasının

ilgili kısmı şöyledir:

“Mahkeme,

… açıkça dayanaktan yoksun başvuruların kabul edilemezliğine karar verebilir.”

51. Somut davalara bir bütün olarak bakıldığında Komisyona

başvuru tarihleri (bkz. ekli tablonun C sütunu)ile nihai karar tarihleri (bkz.

ekli tablonun H sütunu) arasında geçen ve ekli tablonun I sütununda her bir

başvuru için ayrı ayrı toplam süreleri belirtilen yargılama süreçlerinde

uyuşmazlığın karara bağlanması konusunda kamu otoritelerine ve özellikle

yargılama organlarına atfedilebilecek bir gecikmenin olduğu tespit

edilemediğinden ve başvurular açısından farklı karar verilmesini gerektiren bir

yön de bulunmadığı anlaşıldığından yargılama sürelerinin makul olduğu sonucuna

varılmıştır.

52. Açıklanan nedenlerle başvurucuların makul sürede yargılanma

hakkına yönelik bir ihlalin olmadığı açık olduğu anlaşıldığından başvuruların

bu kısmının diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle

kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA

21/4/2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin YILDIRIM

Üyeler

:

Serdar ÖZGÜLDÜR

Osman Alifeyyaz

PAKSÜT

Recep KÖMÜRCÜ

Alparslan ALTAN

Raportör

:

Elif KARAKAŞ

Başvurucular

:

Burhan DEMİR ve diğerleri [bkz. ekli

tablonun (B) sütunu]

Vekili

:

Av. Saim BOZKURT

Sıra

1

2

3

4

5

6

7

A

Başvuru

Numarası

2013/4957

2013/5095

2013/5095

2013/5095

2013/5095

2013/5095

2013/5095

B

Başvurucu

ve

T.C.

Kimlik No

Burhan

Demir

Sadettin

Tekin

Sacide

Tekin

Sekine

Tekin

Rukiye

Tekin

Aysel

Toparlı

Sadiye

Erdem

C

Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt

Numarası

21/12/2006

11468

3/1/2006

8592

3/1/2006

8592

3/1/2006

8592

3/1/2006

8592

3/1/2006

8592

3/1/2006

8592

D

Komisyon Karar Tarihi ve Numarası

14/10/2010

2010/1-445

14/10/2010

2010/1-439

14/10/2010

2010/1-439

14/10/2010

2010/1-439

14/10/2010

2010/1-439

14/10/2010

2010/1-439

14/10/2010

2010/1-439

E

Dava

Tarihi

22/2/2011

24/3/2011

24/3/2011

24/3/2011

24/3/2011

24/3/2011

24/3/2011

F

Yerel Mahkeme

Karar Tarihi

23/11/2011

23/11/2011

23/11/2011

23/11/2011

23/11/2011

23/11/2011

23/11/2011

G

Temyiz Yolu Karar Tarihi

25/12/2012

25/12/2012

25/12/2012

25/12/2012

25/12/2012

25/12/2012

25/12/2012

H

İdari ve Yargısal

Süreçte Geçen Toplam Süre

6 yıl

6 yıl

11 ay

6 yıl

11 ay

6 yıl

11 ay

6 yıl

11 ay

6 yıl

11 ay

6 yıl

11 ay

Sıra

8

9

10

11

12

13

14

A

Başvuru

Numarası

2013/5095

2013/5095

2013/5095

2013/5095

2013/5801

2013/5803

2013/5805

B

Başvurucu

ve

T.C.

Kimlik No

Songül

Bozkurt

Mülkiye

Avcı

Meryeme

Erdem

Suphiye

Kandemir

Nevzat

Demir

Şemsettin

Yar

Abdurrahman

Akdemir

C

Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt

Numarası

3/1/2006

8592

3/1/2006

8592

3/1/2006

8592

3/1/2006

8592

6/9/2007

13712

6/9/2007

13718

6/9/2007

13722

D

Komisyon Karar Tarihi ve Numarası

14/10/2010

2010/1-439

14/10/2010

2010/1-439

14/10/2010

2010/1-439

14/10/2010

2010/1-439

19/8/2011

2011/1-2233

19/8/2011

2011/1-2245

19/8/2011

2011/1-2236

E

Dava

Tarihi

24/3/2011

24/3/2011

24/3/2011

24/3/2011

16/11/2011

16/11/2011

16/11/2011

F

Yerel Mahkeme

Karar Tarihi

23/11/2011

23/11/2011

23/11/2011

23/11/2011

28/3/2012

23/2/2012

23/2/2012

G

Temyiz Yolu Karar Tarihi

25/12/2012

25/12/2012

25/12/2012

25/12/2012

25/12/2012

25/12/2012

25/12/2012

H

İdari ve Yargısal

Süreçte Geçen Toplam Süre

6 yıl

11 ay

6 yıl

11 ay

6 yıl

11 ay

6 yıl

11 ay

5 yıl

3 ay

5 yıl

3 ay

5 yıl

3 ay

Sıra

15

16

17

18

19

20

21

A

Başvuru

Numarası

2013/5806

2013/5826

2013/5827

2013/5829

2013/5831

2013/5844

2013/5846

B

Başvurucu

ve

T.C.

Kimlik No

Mehmet Şirin

Kaya

Ramazan

Tekinbaş

Nedim

Akdemir

Vehbi

Arslan

Medih

Taş

Rihan

Barış

Mevlüt

Kılıç

C

Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt

Numarası

25/3/2008

15477

6/9/2007

13715

20/12/2007

14309

10/9/2007

13725

6/9/2007

13720

10/9/2007

13724

6/9/2007

13719

D

Komisyon Karar Tarihi ve Numarası

19/8/2011

2011/1-2231

19/8/2011

2011/1-2242

19/8/2011

2011/1-2210

19/8/2011

2011/1-2237

19/8/2011

2011/1-2232

19/8/2011

2011/1-2238

19/8/2011

2011/1-2246

E

Dava

Tarihi

16/11/2011

16/11/2011

16/11/2011

16/11/2011

16/11/2011

16/11/2011

16/11/2011

F

Yerel Mahkeme

Karar Tarihi

23/2/2012

23/2/2012

28/3/2012

23/2/2012

28/3/2012

28/3/2012

23/2/2012

G

Temyiz Yolu Karar Tarihi

25/12/2012

25/12/2012

25/12/2012

25/12/2012

25/12/2012

25/12/2012

25/12/2012

H

İdari ve Yargısal

Süreçte Geçen Toplam Süre

4 yıl

9 ay

5 yıl

3 ay

5 yıl

5 yıl

3 ay

5 yıl

3 ay

5 yıl

3 ay

5 yıl

3 ay

Sıra

22

23

24

25

A

Başvuru

Numarası

2013/5847

2013/5848

2013/5849

2013/7553

B

Başvurucu

ve

T.C.

Kimlik No

İsmail

Erdem

Kenan

Akdemir

Şükrü

Demir

Kazım

Erdem

C

Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt

Numarası

13/9/2007

13708

13/9/2007

13707

6/9/2007

13713

29/12/2005

8329

D

Komisyon Karar Tarihi ve Numarası

19/8/2011

2011/1-2216

19/8/2011

2011/1-2215

19/8/2011

2011/1-2240

14/10/2010

443

E

Dava

Tarihi

16/11/2011

16/11/2011

16/11/2011

28/2/2011

F

Yerel Mahkeme

Karar Tarihi

23/2/2012

23/2/2012

28/3/2012

25/11/2011

G

Temyiz Yolu Karar Tarihi

25/12/2012

25/12/2012

25/12/2012

22/1/2013

H

İdari ve Yargısal Süreçte Geçen Toplam Süre 5 yıl 3 ay 5 yıl 3 ay 5 yıl 3 ay 7 yıl