AYM Bireysel Başvuru B. No: 2015/4459

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru; Türk vatandaşı ile evliliğine rağmen sınır dışı

edilmesi nedeniyle aile hayatına saygı hakkının, koşulları oluşmamasına rağmen

verilen sınır dışı etme kararının iptali amacıyla açılan davanın reddedilmesi

nedeniyle adil yargılanma hakkının, haksız olarak idari gözetim merkezinde

tutulma nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği

iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 11/3/2015 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar

özetle şöyledir:

6. Başvurucu 17/7/1978 doğumlu olup Rusya Federasyonu

vatandaşıdır. 23/1/2004 tarihinde bir Türk vatandaşı ile evlenerek Türkiye'de

yaşamaya başlamıştır.

7. Başvurucu evlilik amaçlı ikamet izni talebinde bulunmuştur.

İdari makamlarca yapılan araştırma sonucu, evliliğin ülkede kalmak için yapılan

anlaşmalı bir evlilik olduğu tespit edilerek başvurucunun talebi

reddedilmiştir. Ret kararına karşı kanun yoluna başvuru yapıldığına dair

herhangi bir bilgi veya beyan başvuru dosyasına yansımamıştır. Kararın ardından

başvurucu sınırdışı edilmiştir.

8. 13/3/2013 tarihinde başvurucu bu kez turist vizesiyle

Türkiye'ye giriş yapmış, aynı gün kendisine vize süresinin otuz gün olduğu ve

ülkede daha uzun süre kalabilmek için ikamet izni alınması gerektiği yazılı olarak

hatırlatılmıştır.

9. Başvurucu 12/4/2013 ve 8/5/2013 tarihlerinde Ankara İl

Emniyet Müdürlüğüne posta yoluyla yeniden ikamet izni talebinde bulunmuş,

20/5/2013 tarihinde başvurucunun talebinin değerlendirilebilmesi için bizzat

müracaat etmesi gerektiğine karar verilmiştir.

10. Yaklaşık bir yıl sonra -2/6/2014 tarihinde- Ankara İl

Emniyet Müdürlüğü bünyesinde bulunan Yabancılar Şube Müdürlüğü tarafından

yapılan idari tahkikat sonucu başvurucunun vize ihlali yaparak kaçak yollarla

ülkede bulunduğu tespit edilmiş ve sınır dışı edilmesine karar verilmiştir.

Ayrıca başvurucu hakkında idari gözetim kararı uygulanmıştır.

11. Anılan kararın iptali amacıyla başvurucu tarafından Ankara

1. İdare Mahkemesinde (Mahkeme) dava açılmıştır. Mahkeme 17/12/2014 tarihli

kararıyla idari gözetim kararı yönünden görevsizliğine, sınır dışı edilme

kararı yönünden davanın reddine kesin olarak karar vermiştir.

12. Mahkemece 4/4/2013 tarihli ve6458 sayılı Yabancılar ve

Uluslararası Koruma Kanunu'nun57. maddesinin 6. fıkrası gereği idari gözetim

kararlarına karşı başvuru yolunun adli yargı mercileri olduğu belirtilerek

görevsizlik kararının nedeni açıklanmıştır. Sınır dışı etme işlemine yönelik

olarak yapılan incelemede ise başvurucunun Türk vatandaşı ile yapmış olduğu

evliliğinin anlaşmalı evlilik olduğunun idari tahkikatla tespit edildiği,

ayrıca davacının Türkiye'de kalmasını sağlayabilecek usulüne uygun olarak

yapılmış bir ikamet izni başvurusunun ve ikamet izninin bulunmadığı

belirtilmiştir. Dolayısıyla turist vizesiyle ülkeye giriş yapan başvurucunun

ülkede azami kalış süresinin on günden fazla olması nedeniyle sınır dışı

işleminin hukuka uygun olduğu gerekçesine yer verilmiştir.

13. Karar başvurucuya 10/2/2015 tarihinde tebliğ edilmiştir.

14. Başvurucu 11/3/2015 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur. Başvurucu tekrar yurtdışına çıkmak zorunda olmasının aile

bütünlüğünü bozacağı iddiasını ileri sürerek tedbir kararı verilmesini talep

etmiştir.

15. Başvurucunun tedbir kararı verilmesi istemi, Anayasa

Mahkemesinin 17/3/2015 tarihli kararı ile başvurucunun yurtdışına çıkması

durumunda yaşam hakkına ya da bireyin maddi ve manevi bütünlüğüne yönelik bir

riskin bulunmaması gerekçesine

istinaden reddedilmiştir.

IV. İLGİLİ HUKUK

A. Ulusal Hukuk

16. 6458 sayılı Kanun'un "Anlaşmalı

evlilik yoluyla talep edilen aile ikamet izni" kenar başlıklı

37. maddesinin (1) ve (2) numaralı fıkraları şöyledir:

"(1)

Aile ikamet izni verilmeden veya uzatılmadan önce makul şüphe varsa, evliliğin

sırf ikamet izni alabilme amacıyla yapılıp yapılmadığı valiliklerce

araştırılır. Araştırma sonucunda, evliliğin bu amaçla yapıldığı tespit edilirse

aile ikamet izni verilmez, verilmişse iptal edilir.

(2) Aile ikamet izni verildikten sonra da

evliliğin anlaşmalı olup olmadığı konusunda valiliklerce denetim

yapılabilir."

17. 6458 sayılı Kanun'un

"Sınır dışı etme kararı alınacaklar" kenar başlıklı 54.

maddesinin ilgili fıkraları şöyledir:

"(1)

Aşağıda sayılan yabancılar hakkında sınır dışı etme kararı alınır:

...

e) Vize veya vize muafiyeti süresini on günden

fazla aşanlar veya vizesi iptal edilenler

...

f) İkamet izinleri iptal edilenler

..."

18. 6458 sayılı Kanun’un "Sınır

dışı etmek üzere idari gözetim ve süresi" kenar başlıklı 57.

maddesinin (6) numaralı fıkrası şöyledir:

"İdari

gözetim altına alınan kişi veya yasal temsilcisi ya da avukatı, idari gözetim

kararına karşı sulh ceza hâkimine başvurabilir. Başvuru idari gözetimi

durdurmaz. Dilekçenin idareye verilmesi hâlinde, dilekçe yetkili sulh ceza

hâkimine derhâl ulaştırılır. Sulh ceza hâkimi incelemeyi beş gün içinde

sonuçlandırır. Sulh ceza hâkiminin kararı kesindir. İdari gözetim altına alınan

kişi veya yasal temsilcisi ya da avukatı, idari gözetim şartlarının ortadan

kalktığı veya değiştiği iddiasıyla yeniden sulh ceza hâkimine başvurabilir."

B. Uluslararası Hukuk

19. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (Sözleşme) bir yabancının

ülkeye giriş yapma veya orada ikamet etme hakkını yahut bir kişinin aile

yaşamını belirli bir ülkede kurma şeklindeki bir hakkı güvence altına

almamaktadır (Abdulaziz, Cabales and Balkandali/Birleşik Krallık,

B. No: 9214/80, 9473/81, 9474/81, 28/5/1985, § 68; Ahmut/Hollanda, B. No:21702/93, 28/11/1996, § 67-c).

20. Bunun yanı sıra Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (AİHM) göre

aile hayatına saygı hakkının kamusal makamlara yüklediği yükümlülüğün,

çiftlerin evlenme suretiyle ikamet edecekleri ülkeyi seçmeleri ve aynı ülke

vatandaşı olmayan eşlerin bu ülkeye yerleşmelerini kabul etmek şeklinde genel

bir yükümlülüğü kapsadığı söylenemez (Biao/Danimarka [BD], B. No: 38590/10,24/5/2016, § 117).

21. Ayrıca AİHM devletlerin, yabancı ile bir vatandaş arasında

gerçekleştirilen evlenmenin sadece o ülkede ikamet izni alabilmek amacıyla

yapılmış olup olmadığını araştırma ve gerektiğinde bu tip evlilikleri engelleme

konusunda yetkilerinin olduğunu, bu yönde bir araştırmanın Sözleşme'nin 12.

maddesinde düzenlenen evlenme hakkını ihlal etmeyeceğini kabul etmektedir (O'donoghue ve diğerleri/Birleşik Krallık, B. No:

34848/07,14/12/2010, § 87; Frasik/Polonya, B. No: 22933/02, 5/1/2010, §

89).

22. Öte yandan Sözleşme'nin 8. maddesinde düzenlenen aile

hayatına saygı hakkı, aile kurma hakkını güvenceye almaz. Söz konusu hak,

hâlihazırda mevcut olan ve hakiki aile yaşamı oluşturan fiilî, yakın ve şahsi

bağların kurulduğu aile ilişkilerini korumaktadır. Bu hüküm kapsamında aile

kavramı, evliliğe dayalı ilişkilerle sınırlı değildir ve tarafların evlilik

olmadan bir arada oturduğu fiilî "aile" bağlarını da kapsayabilir.

Dolayısıyla Sözleşme ve AİHM içtihadı resmî evlilik akdi gibi şeklî unsurlarla

ilgilenmemekte, gerçek ve mevcut aile yaşamını korumayı esas almaktadır. AİHM'e göre Sözleşme'nin 8. maddesinin amaçları bakımından

"aile hayatı"nın varlığı ya da yokluğu,

somut olayda yakın kişisel bağların mevcut olup olmadığına bağlı olan olgusal

bir sorundur (K. ve T./Finlandiya

[BD], B. No: 25702/94, 12/7/2001, § 150; Marckx/Belçika, B. No: 6833/74, 13/6/1979, § 31).

23. AİHM, yakın tarihli Schembri/Malta (k.k.) (B. No: 66297/13, 19/9/2017, §§ 53, 54)

kararında göçmenlerle ilgili kurallardan kurtulmak, ikamet izni veya

vatandaşlık kazanmak için yapılan, dolayısıyla hakiki olmayan anlaşmalı

evliliklerin "aile hayatı" kapsamında olmadığını, dolayısıyla da konu

bakımından 8. maddenin kapsamında olmadığını vurgulamıştır. Avrupa İnsan

Hakları Komisyonu (AİHK) da evliliğin amacının bir aile hayatı kurmak değil

ülkeye giriş,çalışma ve/veya

ikamet izni almak için yapıldığının tespit edildiği başvuruları, ortada

Sözleşme'nin 8. maddesi kapsamında korunması gerekli gerçek bir aile hayatı

bulunmadığı gerekçesiyle kabul edilemez bulmuştur (Ayhan Yavuz/Avusturya (k.k.), B.

No: 25050/94, 16/01/1996; F.P./Birleşik

Krallık (k.k.), B. No: 20118/92,

12/10/1992).

24. AİHM ayrıca yabancıların ülkeye girişleri, ikametleri ve

sınır dışı edilmeleri ile ilgili işlem ve yargılama süreçlerinin, Sözleşme’nin

6. maddesinin (1) numaralı fıkrası anlamında bir “medeni hak ve yükümlülük”

veya bir “suç isnadının” esasının karara bağlanması ile ilgili olmadığını kabul

ederek anılan Sözleşme hükmünün, belirtilen yargılama süreçleri bakımından

uygulanabilir olmadığına karar vermiştir (Maaouia/Fransa [BD], B. No: 39652/98, 5/10/2000, §§ 33-40).

V. İNCELEME VE GEREKÇE

25. Mahkemenin 7/2/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Aile Hayatına Saygı

Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

26. Başvurucu,Türk

vatandaşıyla olan evliliğinin anlaşmalı olduğu gerekçesiyle ikinci kez sınır

dışı edilmesinden şikâyet etmektedir. Başvurucu; evliliğinin geçersizliğine

dair adli yargı makamlarınca verilen bir karar bulunmadığından idari tahkikatla

ulaşılan sonuç doğrultusunda işlem yapılması ve işlemin iptali amacıyla açılan

davanın reddedilmesinin aile hayatına saygı hakkını ihlal ettiğini iddia

etmiştir.

27. Anayasa’nın “Özel hayatın gizliliği” kenar başlıklı 20.

maddesinin birinci fıkrası şöyledir:

"Herkes, özel hayatına ve aile hayatına saygı

gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Özel hayatın ve aile hayatının

gizliliğine dokunulamaz."

28. Anayasa’nın "Ailenin

korunması ve çocuk hakları" kenar başlıklı 41. maddesinin

ilgili bölümü şöyledir:

"Aile, Türk toplumunun temelidir ve eşler arasında eşitliğe dayanır.

Devlet,

ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve aile

planlamasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alır,

teşkilatı kurar.

..."

29. Devletlerin uluslararası hukuktan kaynaklanan yabancıların

ülkeye giriş yapmasını ve ikamet etmesini kontrol etme ve gerektiğinde ülkedeki

yabancıları sınır dışı etme konusunda geniş takdir yetkileri bulunmaktadır. Bu

kapsamda vatandaşlar ile yabancılar arasında gerçekleştirilen evlilik

akitlerinin gerçek aile birliği kurma amacıyla değil de yabancının ülkeye

girişini, ülkede ikametini veya vatandaşlık elde etmesini sağlamaya yönelik

olarak yapılıp yapılmadığını denetleme konusunda da devletlerin

egemenliklerinden kaynaklanan ve kamu yararı meşru amacına dayalı yetkileri söz

konusudur (Oksana Chicheishvili , B. No: 2014/19023, 20/12/2017, § 30).

30. Anayasa'nın 20. ve 41. maddeleriyle güvence altına alınan

"aile hayatı" hâlihazırda -mevcut- fiilî, yakın ve kişisel bağların

kurulmuş olduğu aile birlikteliklerini içermektedir. Hakiki aile birliği

kurmaya yönelik olmayan, göçmenlikle ilgili düzenlemelerden kaçmak amaçlı,

ülkeye giriş, ikamet ve çalışma izni alınmasına yönelik yapılan ve dolayısıyla

sadece kağıt üstünde kalan evlilik akitleri, Anayasa tarafından korunan

"aile hayatı" kapsamında değerlendirilemez (Oksana Chicheishvili , § 31).

31. Başvuruya yansıyan olaydan önce başvurucunun, ikamet izni

talebinin Türk vatandaşı ile olan evliliğinin anlaşmalı olduğu gerekçesine

istinaden reddedilerek sınır dışıedildiği

anlaşılmaktadır.

32. İkamet tezkeresi bulunmayan başvurucu, Türkiye'ye turist

vizesiyle yeniden giriş yapmış ancak ülkede kalma süresi dolmasına rağmen hâlen

ikamet tezkeresi alınmamış olduğundan hakkında ikinci kez sınır dışı edilme

kararı verilmiştir. Başvuru, ikinci kez verilen bu sınır dışı edilme kararına

dayanmaktadır.

33. Başvurucunun evliliğinin gerçek aile birliği kurmaya yönelik

olmadığına dair kamu makamlarınca yapılan tespit ve bu tespite dayalı ikamet

tezkere talebinin reddi başvuru konusu olmadığından incelemenin sadece olaya

özgü koşullar altında ''sınır dışı etme'' kararının aile hayatına etkisiyle

sınırlı yapılması gerekmektedir.

34. Başvurucu hakkında verilen sınır dışı etme kararı ancak

başvurucunun evliliğinin ''gerçek'' olması hâlinde aile hayatına saygı hakkı

kapsamında bir müdahale sayılabilecektir. Kamu makamlarınca başvuruya konu

evliliğin göçmenlikle ilgili düzenlemelerden kaçmak amaçlı, ülkeye giriş ve

ikamet izni alınmasına yönelik anlaşmalı evlilik olduğu tespit edilmiş ve

yapılan bu tespit nedeniyle gerçekleştirilen işlemlerin iptal edildiğine dair

bir bilgi başvurucu tarafından ortayakonulmamıştır.

Öte yandanbaşvurucu, evliliğinin gerçek, fiilen yakın

ve kişisel bağlara dayalı olduğuna dair açıklamada bulunmamış ve ''gerçekliği''

kanıtlayacak somut veriler de sunmamıştır. Bu durumda söz konusu evliliğin

Anayasa ile korunması gerekli "aile hayatı"nı

oluşturmadığı, bu nedenle aile hayatına saygı hakkının kapsamı dışında kaldığı

anlaşılmaktadır.

35. Açıklanan gerekçelerle başvurununbu

kısmının konu bakımından yetkisizlik nedeniyle

kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Adil Yargılanma

Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

36. Başvurucu, sınır dışı edilmesi gereken kişilerden olmadığı

gibi ülkeye girişinin yasaklananlar kapsamında bulunmadığından hakkında verilen

sınır dışı etme kararının hukuka aykırı olduğundan adil yargılanma hakkını

ihlal ettiğini ileri sürmüştür.

37. Anayasa’nın 148. maddesinin üçüncü fıkrası ile 30/3/2011

tarihli ve6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri

Hakkında Kanun’un 45. maddesinin (1) numaralı fıkrasına göre bireysel

başvurunun incelenebilmesi için kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddia

edilen hakkın Anayasa’da güvence altına alınmış olmasının yanı sıra Sözleşme ve

Türkiye’nin taraf olduğu Sözleşme'ye ek protokoller

kapsamına da girmesi gerekir. Anayasa ve Sözleşme’nin ortak koruma alanı

dışında kalanhak ihlali iddiasını içeren başvurular

bireysel başvurunun kapsamında değildir (Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 18).

38. Sınır dışı edilme kararlarına ilişkin uyuşmazlıkları konu

alan yargılama süreçleri, Sözleşme’nin 6. maddesinin koruma alanı dışında yer

almaktadır. Bu çerçevede başvurucuların sınır dışı edilmelerine dair işlemlere

karşı açtıkları dava süreçlerinde adil yargılanma haklarının ihlal edildiğine

ilişkin iddialarının konusunun, Anayasa ve Sözleşme’nin ortak koruma alanı

dışında olduğunun kabul edilmesi gerekir (Z.M.

ve I.M., B. No: 2015/2037, 6/1/2016, § 63).

39. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer kabul

edilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizin konu bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

C. Kişi Hürriyeti ve

Güvenliği Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

40. Başvurucu sınır dışı etme işlemleri aşamasında verilen idari

gözetim kararı sebebiyle yüz seksen gün gözetim altında kaldığından kişi

hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

41. Bireysel başvuru yolunun ikincil niteliği gereği Anayasa

Mahkemesine başvuruda bulunabilmek için öncelikle olağan kanun yollarının

tüketilmesi zorunludur. Başvurucunun, bireysel başvuru konusu şikâyetini

öncelikle ve süresinde yetkili idari ve yargısal mercilere usulüne uygun olarak

iletmesi, bu konuda sahip olduğu bilgi ve delilleri zamanında bu makamlara

sunması ve bu süreçte dava ve başvurusunu takip etmek için gerekli özeni

göstermiş olması gerekir (İsmail Buğra İşlek,

B. No: 2013/1177, 26/3/2013, § 17).

42. Başvurucu, hakkında idari gözetim kararı verilerek yüz

seksen gün gözetim altında tutulması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği

hakkının ihlal edildiğini iddia etmiştir. Kararın iptali amacıyla idare

mahkemesinde açtığı davada, idari gözetim kararlarını inceleme yetkisinin adli

yargı makamlarında olduğu belirtilerek görevsizlik kararı verilmiştir. Anılan

görevsizlik kararı sonrasında başvurucu tarafından adli yargı mercilerine

başvurulduğuna dair bilgi ve bulgu bulunmamaktadır. Bu durumda başvurucunun

şikayetini öncelikle yetkili yargısal mercilere iletmeksizin bireysel başvuruda

bulunduğu anlaşılmaktadır.

43. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA

7/2/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin YILDIRIM

Üyeler

:

Osman Alifeyyaz

PAKSÜT

Recep KÖMÜRCÜ Celal Mümtaz AKINCI Recai AKYEL Raportör : Elif ÇELİKDEMİR ANKITCI Başvurucu : Yulia MATUR (ANIKEEVA) Vekili : Av. Ahmet İhsan ARGUN