Burhan Gökalp ve Diğerleri Başvurusu (B. No: 2013/9057)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvurular kadastro davasının makul sürede bitirilememesi

nedeniyle adil yargılanma ve mülkiyet haklarının ihlal edildiği iddialarına

ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvurular 16/12/2013 tarihinde Anayasa Mahkemesine doğrudan yapılmıştır.Başvuru formu ve

eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde başvuruların Komisyona

sunulmasına engel teşkil edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. İkinci Bölüm Birinci Komisyon ve Birinci Bölüm Üçüncü

Komisyonunca başvuruların kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından

yapılmasına karar verilmiştir.

4. Başvurucular Hasan Gökalp, Burhan Gökalp, Turan Gökalp, Ömer

Gökalp, Hamdiye Gökalp, Haluk Gökalp, Nebahat Gökalp,

Mehmet Gökalp, Nezahat Gökalp tarafından yapılan

2013/9057 sayılı başvuru ile başvurucular Necat Gökalp, Müzeyyen Çamçi tarafından yapılan 2014/2619 sayılı başvurunun hukuki

ve fiilî irtibat nedeniyle birleştirilmesine karar verilmiş ve incelemeye

2013/9057 sayılı bireysel başvuru dosyası üzerinden devam edilmiştir.

5. Başvurunun bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü 29/5/2015 tarihinde Anayasa

Mahkemesine sunmuştur.Bakanlığın

29/5/2015 tarihli yazısında Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu

kapsamda sunulan görüşlerine atfen başvuru hakkında görüş sunulmayacağı

bildirilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

A. Olaylar

6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

7. Mardin ili Derik ilçesi Hisaraltı

köyünde 1967 yılında yapılan kadastro çalışmaları esnasında 120 parsel numaralı

taşınmaz, H.A. adına tespit görmüş ancak malik tayin edilmeden tutanak,

Hâkimliğe gönderilmiştir. Başvurucuların murislerinin tespite yaptığı itiraz

Tapulama Müdürlüğü tarafından reddedilmiş, bu karardan sonra başvurucuların

murisleri, Derik Kadastro Mahkemesinde 30/11/1967 tarihinde H.A. aleyhine

kadastro tespitine itiraz davası açmışlardır.

8. Mahkeme 26/3/1971 tarihli ve E.1967/200, K.1971/47 sayılı

karar ile hâkimlerin davadan çekinmeleri nedeniyle merci tayini için dosyanın Yargıtaya gönderilmesine karar vermiştir.

9. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi 25/5/1971 tarihli ve E.1971/6076,

K.1971/5132 sayılı ilamıyla Kızıltepe Kadastro Mahkemesini davaya bakmak için

görevlendirmiştir. Dava, Kızıltepe Kadastro Mahkemesinin E.1971/89 sayılı

dosyasına kaydedilmiştir.

10. Kızıltepe Kadastro Mahkemesi 2/9/1971 tarihli ve E.1971/89,

K.1971/6 sayılı kararı ile kadastro tutanağına malik sutünunun

yazılması için dosyanın Mardin Tapulama Müdürlüğünegönderilmesine

karar vermiştir.

11. Mardin Tapulama Müdürlüğü 8/2/1972 tarihli kararıyla fiilî

durum nedeniyle bir malik tayin ederek Komisyon kararı ile birlikte dosyanın

Kızıltepe Kadastro Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.

12. Kızıltepe Kadastro Mahkemesi 25/3/1974 tarihli ve E.1972/14,

K.1974/85 sayılı kararıyla davacı Ömer Gökalp ve müştereklerinin yaptığı

itirazların kabulüne ve davalı H.A. adına yapılan tespitin iptaline ve

taşınmazın hissedarların hisseleri oranında tapuya tesciline karar vermiştir.

13. Anılan karar, Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 1/12/1978 tarihli

ve E.1978/10136, K.1978/14413 sayılı ilamıyla bozulmuştur.

14. Bozma kararı üzerine dava, Kızıltepe Kadastro Mahkemesinin

E.1981/9 sayılı dosyasına kaydedilmiştir.

15. Kızıltepe Kadastro Mahkemesi 20/3/1981 tarihli ve E.1981/9,

K.1981/45 sayılı kararıyla Mahkemenin görevsizliğine, dosyanın Derik Kadastro

Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.

16. Bu kararın temyiz edilmesi üzerine Yargıtay 7. Hukuk Dairesi

20/10/1981 tarihli ve E.1981/12504 sayılı kararıyla merci olarak belirtilen

mahkemenin fiilî ve hukuki nedenin kalkmasından sonra bile merci sıfatıyla

bakmakta olduğu dava dosyası hakkında yetkisizlik kararı veremeyeceği

gerekçesiyle İlk Derece Mahkemesinin kararını bozmuştur.

17. Bozma üzerine dava, Kızıltepe Kadastro Mahkemesinin

E.1982/16 sayılı dosyasına kaydedilmiştir.

18. Kızıltepe Kadastro Mahkemesinin kapatılmasından sonra dosya,

Mardin Kadastro Mahkemesinin 2013/84 sayılı dosyasına kaydedilmiş olup

yargılama devam etmektedir.

19. Başvurucular 16/12/2013 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuşlardır.

B. İlgili Hukuk

20. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri

Kanunu’nun 30. maddesi ile 21/6/1987 tarihli ve 3402 sayılı Kadastro Kanunu’nun

25. maddesinin birinci fıkrası, 28. maddesinin birinci fıkrası, 29. maddesinin

birinci, üçüncü ve dördüncü fıkraları, 30. maddesinin birinci ve ikinci

fıkraları, 32. maddesinin birinci fıkrası ve 36. maddesinin birinci fıkrasının

son cümlesi (Güher Ergun ve Tosun Tayfun

Ergun, B. No: 2012/12, 17/9/2013, §§ 16-22).

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

21. Mahkemenin 7/4/2016 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

22. Başvurucular, murisleri tarafından açılan kadastro tespitine

itiraz davasının makul sürede sonuçlandırılamadığını belirterek mülkiyet ve

adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşler ve tazminat talep

etmişlerdir.

B. Değerlendirme

1. Kabul Edilebilirlik

Yönünden

23. Başvuru formu ve eklerinin incelenmesi sonucunda açıkça

dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini

gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabul

edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

24. Başvurucular adil yargılanma ve mülkiyet haklarının ihlal

edildiğini ileri sürmüşlerdir.

25. Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme)

ortak koruma alanı dışında kalan bir hak ihlali iddiasını içeren başvurunun

kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi mümkün olmayıp (Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 18), Sözleşme metni

ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarından ortaya çıkan ve adil

yargılanma hakkının somut görünümleri olan alt ilke ve haklar, Anayasa’nın 36.

maddesinde yer verilen adil yargılanma hakkının da unsurlarıdır. Anayasa

Mahkemesi de Anayasa’nın 36. maddesi uyarınca inceleme yaptığı birçok

kararında, ilgili hükmü Sözleşme’nin 6. maddesi ve AİHM içtihadı ışığında

yorumlamak suretiyle Sözleşme’nin lafzi içeriğinde yer alan ve AİHM içtihadıyla

adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil edilen ilke ve haklara Anayasa’nın 36.

maddesi kapsamında yer vermektedir. Somut başvurunun dayanağını oluşturan makul

sürede yargılanma hakkı da yukarıda belirtilen ilkeler uyarınca adil yargılanma

hakkının kapsamına dâhil olup ayrıca davaların en az giderle ve mümkün olan

süratle sonuçlandırılmasının yargının görevi olduğunu belirten Anayasa’nın 141.

maddesinin de -Anayasa’nın bütünselliği ilkesi gereği- makul sürede yargılanma

hakkının değerlendirilmesinde gözönünde

bulundurulması gerektiği açıktır (Güher

Ergun ve diğerleri, B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 38, 39).

26. Davanın karmaşıklığı, yargılamanın kaç dereceli olduğu,

tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu ve başvurucunun

davanın hızla sonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi hususlar, bir

davanın süresinin makul olup olmadığının tespitinde gözönünde

bulundurulması gereken kriterlerdir (Güher

Ergun ve diğerleri, §§ 41–45).

27. Anayasa’nın 36. maddesi ve Sözleşme’nin 6. maddesi uyarınca

medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin uyuşmazlıkların makul sürede karara

bağlanması gerekmektedir. Başvuru konusu olayda taşınmaz mülkiyeti hakkında

Kızıltepe Tapulama Mahkemesinde açılan ve Mardin Kadastro Mahkemesine

devredilen kadastro tespitine itiraz davasında 3402 sayılı Kanun ile 6100

sayılı Kanun’da yer alan usul hükümlerine göre yürütülen somut yargılama

faaliyetinin, medeni hak ve yükümlülükleri konu alan bir yargılama olduğuna

kuşku yoktur (Güher Ergun ve diğerleri,

§ 49).

28. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkin

makul süre değerlendirmesinde, sürenin başlangıcı kural olarak uyuşmazlığı

karara bağlayacak yargılama sürecinin işletilmeye başlandığı, başka bir deyişle

davanın ikame edildiği tarih olup somut başvuru açısından bu tarih

30/11/1967'dir.

29. Başvuruya konu dava, başvurucuların miras bırakanlarından

intikalle takip etmekte oldukları bir uyuşmazlık olup bu yönüyle makul süre

değerlendirmesi bakımından dikkate alınacak sürenin başlangıç anı, mirasçıların

yargılamaya katıldıkları an değil; somut olayda muris açısından değerlendirmeye

esas alınan sürenin başlangıç anıdır (Gülseren

Erdal ve diğerleri, B. No: 2013/1115, 5/12/2013, § 51).

30. Sürenin bitiş tarihi ise çoğu zaman icra aşamasını da kapsayacak

şekilde yargılamanın sona erme tarihidir. Ancak devam eden yargılamalara

ilişkin makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasını içeren

başvuruların yargılama faaliyetinin devamı sırasında da yapılabilmesi olanağı

bulunduğundan değerlendirmeye esas alınacak sürenin bitiş anı, başvurunun

karara bağlandığı tarihtir (Güher Ergun ve

diğerleri, § 52).

31. İlgili yargılama evrakının incelenmesinden, başvuruya konu

yargılamanın Kadastro Mahkemesi önünde sürdüğü görülmekle 3402 sayılı Kanun’da

yer alan özel usul hükümleri ile medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin

uyuşmazlıkları konu alan yargılama faaliyetleri için geçerli genel usul

hükümleri içeren 6100 sayılı Kanun’a tabi bir yargılama faaliyetinin söz konusu

olduğu ve 3402 sayılı Kanun’da yer alan özel usul hükümleri ile 6100 sayılı

Kanun’un 30. maddesinin, uyuşmazlıkların makul sürede çözümlenmesi

gerekliliğini ortaya koyduğu anlaşılmaktadır (bkz. § 20).

32. Kadastro mahkemesi nezdindeki yargılamaların makul sürede

tamamlanmadığı yönündeki iddialar daha önce bireysel başvuru konusu yapılmış ve

Anayasa Mahkemesi tarafından, özellikle 3402 sayılı Kanun’da yer alan ve

yargılamada sürati temin etmeye hizmet eden özel usul hükümlerinin nazara

alınmadığı göz önünde bulundurularak makul sürede yargılanma hakkının ihlal

edildiği yönünde kararlar verilmiştir (Güher

Ergun ve Diğerleri, §§ 54-64; Güher

Ergun ve Tosun Tayfun Ergun, §§ 53-62; Gülseren Erdal ve Diğerleri, §§ 60-67; Haydar İzgi, B. No: 2012/673, 19/12/2013,

§§ 37-43).

33. Başvuruya konu davanın taraf sayısı ve mahiyeti nedeniyle

icrası gereken usul işlemlerinin niteliği başvuruya konu yargılamanın karmaşık

nitelikte olduğunu ortaya koymakla birlikte davaya bütün olarak bakıldığında

3402 sayılı Kanun’da yer alan usul hükümlerine tabi bir yargılama sürecine

ilişkin somut başvuru açısından farklı bir karar verilmesini gerektirecek bir

yön bulunmadığı ve kırk sekiz yılı aşkın süredir devam eden yargılama sürecinde

makul olmayan bir gecikmenin olduğu sonucuna varılmıştır.

34. Açıklanan nedenlerle, başvurucuların Anayasa’nın 36.

maddesinde güvence altına alınan makul sürede yargılanma haklarının ihlal

edildiğine karar verilmesi gerekir.

35. Başvurucular uzun süren yargılama nedeniyle taşınmazlarını

kullanamadıklarını, taşınmazlarının gelirlerinden yararlanamadıklarını

belirterek, Anayasa’nın 35. maddesinde tanımlanan mülkiyet haklarının ihlal

edildiğini iddia etmiş olup, başvurucuların makul sürede yargılanma haklarının

ihlal edildiği yönünde yukarıda yer verilen tespitler ışığında, mülkiyet

haklarının ihlal edildiği yönündeki iddialarının ayrıca değerlendirilmesine

gerek görülmemiştir.

3. 6216 Sayılı Kanun'un

50. Maddesi Yönünden

36. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 50. maddesinin (1) ve (2)

numaralı fıkraları şöyledir:

“(1) Esas inceleme sonunda, başvurucunun

hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı

verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması

gerekenlere hükmedilir…

(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından

kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama

yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında

hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya

genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama

yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı

ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar

verir.”

37. Başvurucuların her biri 250.000 TL maddi, 100.000 TL manevi

tazminat talebinde bulunmuştur.

38. Başvuruda adil yargılanma hakkının ihlal edildiği sonucuna

varılmıştır.

39. Başvurucuların tarafı oldukları uyuşmazlığa ilişkin kırk

sekiz yılı aşkın süredir devam eden yargılama süresi dikkate alındığında

yargılama faaliyetinin uzunluğu sebebiyle yalnızca ihlal tespitiyle

giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında başvurucu Mehmet Gökalp'e

net 3.500 TL; başvurucular Hasan Gökalp, Ömer Gökalp, Hamdiye

Gökalp, Nezahat Gökalp, Necat Gökalp,Müzeyyen

Çamçi, Burhan Gökalp, Turan Gökalp, Haluk Gökalp,

Nebahat Gökalp'ın her birine ayrı ayrı net 500 TL manevi tazminat ödenmesine;

tazminata ilişkin diğer taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir.

40. Anayasa Mahkemesinin maddi tazminata hükmedebilmesi için

başvurucuların uğradıklarını iddia ettikleri maddi zarar ile tespit edilen

ihlal arasında illiyet bağı bulunmalıdır. Başvurucuların bu konuda herhangi bir

belge sunmamış olmaları nedeniyle maddi tazminat taleplerinin reddine karar

verilmesi gerekir.

41. Dosyadaki belgelerden tespit edilen ve başvurucular Hasan

Gökalp, Burhan Gökalp, Turan Gökalp, Ömer Gökalp, Hamdiye

Gökalp, Haluk Gökalp, Nebahat Gökalp, Mehmet Gökalp, Nezahat

Gökalp tarafından yapılan 198,35 TL harçtan oluşan yargılama giderinin anılan

başvuruculara müştereken ödenmesine, başvurucular Necat Gökalp, Müzeyyen Çamçi, tarafından yapılan 206,10 TL harçtan oluşan

yargılama giderinin anılan başvuruculara müştereken ödenmesine ve 1.800 TL

vekâlet ücretinin tüm başvuruculara müştereken ödenmesine karar verilmesi

gerekir.

42. Başvuruya konu yargılamanın kırk sekiz yılı aşkın süredir

devam ettiği ve bu hususun makul sürede yargılanma hakkını ihlal ettiği

gözetilerek anayasal bir hakkın ihlal edildiği açık olan bir yargılama

dosyasında hukuka, adalete ve mahkemeye güven ilkesinin gördüğü zararın devam

etmesinin önlenmesi amacıyla, yargılamanın mümkün olan en kısa sürede

sonuçlandırılmasını teminen kararın bir örneğinin

ilgili Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir.

A. Makul sürede yargılanma

hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

B. Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede

yargılanma hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,

C. Başvurucuların tarafı oldukları uyuşmazlığa ilişkin kırk

sekiz yılı aşkın süredir devam eden yargılama süresi dikkate alındığında

yargılama faaliyetinin uzunluğu sebebiyle yalnızca ihlal tespitiyle

giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında başvurucu Mehmet Gökalp'e

net 3.500 TL; başvurucular Hasan Gökalp, Ömer Gökalp, Hamdiye

Gökalp, Nezahat Gökalp, Necat Gökalp, Müzeyyen Çamçi, Burhan Gökalp, Turan Gökalp, Haluk Gökalp, Nebahat

Gökalp'ın her birine ayrı ayrı net 500 TL manevi tazminat ÖDENMESİNE; tazminata

ilişkin diğer taleplerin REDDİNE,

D. Başvurucular Hasan Gökalp, Burhan Gökalp, Turan Gökalp, Ömer

Gökalp, Hamdiye Gökalp, Haluk Gökalp, Nebahat Gökalp,

Mehmet Gökalp, Nezahat Gökalp tarafından yapılan

198,35 TL harçtan oluşan yargılama giderinin anılan başvuruculara MÜŞTEREKEN

ÖDENMESİNE, başvurucular Necat Gökalp, Müzeyyen Çamçi

tarafından yapılan 206,10 TL harçtan oluşan yargılama giderinin anılan

başvuruculara MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE ve 1.800 TL vekâlet ücretinin tüm

başvuruculara MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,

E. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Maliye

Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede

gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar

geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

F. Kararın bir örneğinin Mardin Kadastro Mahkemesine

GÖNDERİLMESİNE,

G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE

7/4/2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin YILDIRIM

Üyeler

:

Serdar ÖZGÜLDÜR

Osman Alifeyyaz

PAKSÜT

Recep KÖMÜRCÜ

Alparslan ALTAN

Raportör Yrd.

:

Yusuf Enes KAYA

Basvurucular

:

1. Hasan GÖKALP

2. Burhan GÖKALP

3. Turan GÖKALP

4. Ömer GÖKALP

5. Hamdiye

GÖKALP

6. Haluk GÖKALP 7. Nebahat GÖKALP 8. Mehmet GÖKALP 9. Nezahet GÖKALP 10. Necat GÖKALP 11. Müzeyyen ÇAMÇİ Vekili : Av. Ali AYDEMİR