Cenker Aslan ve Firdes Doğan Başvurusu (B. No: 2015/17803)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru; hükümlü/tutuklu olarak bulunulan ceza infaz

kurumunda yapılan operasyonda güvenlik güçlerince güç kullanılması sırasında

meydana gelen ölüm ve yaralanma olaylarıyla ilgili olarak yürütülen ceza

soruşturması ile tam yargı davalarının makul sürede tamamlanmaması, ayrıca tam

yargı davalarının haksız olarak reddedilmesi nedeniyle de yaşam hakkının ve

kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvurucu Firdevs Doğan tarafından 2015/17803 numaralı başvuru

6/11/2015 tarihinde, başvurucu Cenker Aslan tarafından 2015/18765 numaralı

başvuru ise 25/11/2015 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvurular, başvuru formları ve eklerinin idari yönden

yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvuruların kabul edilebilirlik incelemesinin

Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm tarafından 2015/17803 numaralı başvuru ile 2015/18765

numaralı başvurunun konu bakımından benzer nitelikte olması nedeniyle

2015/17803 numaralı başvuru üzerinde birleştirilmesine ve incelemenin bu dosya

üzerinden yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

6. Başvuru formları ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve

Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden ulaşılan bilgi ve belgelere

göre ilgili olaylar özetle şöyledir:

7. Başvurucu Firdevs Doğan'ın yakını Z.K. ile başvurucu Cenker

Aslan olay tarihinde Ulucanlar Ceza İnfaz Kurumunda hükümlü/tutuklu olarak

bulunmaktadır. Ülke çapında eş zamanlı olarak birçok cezaeviyle birlikte Ceza

İnfaz Kurumunda da 26/9/1999 tarihinde gerçekleştirilen, Hayata Dönüş adı

verilen operasyonda Z.K. vefat etmiş; başvurucu Cenker Aslan ise gözünden

yaralanmış ve neticede gözünü kaybetmiştir.

8. Ceza İnfaz Kurumunda gerçekleştirilen bu operasyonda görev

alan güvenlik güçleri hakkında Ankara Cumhuriyet Başsavcılığının 25/12/2000

tarihli iddianamesiyle, kanunun bir hükmünü veya yetkili merciden verilip

infazı vazifeden zaruri olan bir emri ifa suretiyle ölüme ve yaralamaya sebep

olma suçu isnadıyla açılan kamu davası, Ankara 6. Ağır Ceza Mahkemesinin (6.

Ağır Ceza Mahkemesi) 2013/452 esasa kayden

derdesttir. Başvurucu Firdevs Doğan'ın yakınının ve başka hükümlü/tutukluların

vefatı ve yaralanmasıyla ilgili olarak Ankara 5. Ağır Ceza Mahkemesinde görülen

benzer yargılama da 6. Ağır Ceza Mahkemesinde görülen söz konusu yargılamayla

birleştirilmiştir.

9. Diğer yandan başvurucu Cenker Aslan'ın yaralanması nedeniyle

açtığı tam yargı davasında Ankara 4. İdare Mahkemesince (4. İdare Mahkemesi)

28/2/2006 tarihinde tazminat talebinin kısmen kabulüne karar verilmiş,

kararının Danıştay 10. Dairesince bozulması üzerine 4. İdare Mahkemesi

tarafından 27/1/2010 tarihinde davanın reddine karar verilmiş ve karara karşı

yapılan temyiz talebi reddedilmiştir.

10. Yakınının vefatı nedeniyle başvurucu Firdevs Doğan'ın açtığı

tam yargı davasında ise Ankara 9. İdare Mahkemesinin (9. İdare Mahkemesi)

25/6/2003 tarihinde tazminat talebinin kısmen kabulüne karar vermesi üzerine

hükmedilen tazminat miktarı başvurucuya ödenmiştir.

11. 9. İdare Mahkemesinin 25/6/2003 tarihli kararının Danıştay

Onuncu Dairesinin 20/11/2006 tarihli kararıyla bozulması üzerine 9. İdare

Mahkemesi tarafından bozmaya uyulmayarak 16/4/2009 tarihinde yeniden tazminata

hükmedilmiş, söz konusu kararın Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu tarafından

bozulmasına karar vermesi üzerine de 9. İdare Mahkemesinin 27/9/2011 tarihli

kararıyla davanın reddine karar verilmiştir. Karar Danıştay Onuncu Dairesi

tarafından onanarak kesinleşmiştir. Kararın kesinleşmesi üzerine Ankara 14.

İcra Müdürlüğünce başvurucuya geri ödeme muhtırası gönderilmiştir.

12. Başvurucu Firdevs Doğan 6/11/2015 tarihinde, başvurucu

Cenker Aslan ise 25/11/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

13. Başvurunun incelenmesi sırasında başvurucuların Ulucanlar

Ceza İnfaz Kurumunda 26/9/1999 tarihinde gerçekleştirilen Hayata Dönüş operasyonunda ölen ve

yaralanan diğer hükümlü/tutuklu yakınlarından oluşan diğer 73 başvurucuyla

birlikte yaşam hakkı ve diğer bazı hakların ihlal edildiği iddiasıyla Avrupa

İnsan Hakları Mahkemesine (AİHM) başvuruda bulundukları tespit edilmiştir.

14. AİHM Kavaklıoğlu ve

diğerleri/Türkiye (B. No: 15397/02, 6/10/2015, §§ 176-228, 270-285)

kararında, operasyonda hayatını kaybeden başvurucu Firdevs Doğan'ın yakını Z.K.nın da aralarında bulunduğu sekiz tutuklu/hükümlü ile

ağır yaralanan dokuz tutuklu/hükümlü bakımından yaşam hakkının maddi ve usul

boyutlarının ihlal edildiğine, ayrıca başvurucu Cenker Aslan'ın da aralarında

bulunduğu, yaralanan on iki tutuklu/hükümlü bakımından ise kötü muamele

yasağının maddi boyutunun (aynı kararda bkz. § 252), yaralanan tutuklu/hükümlü

başvurucuların tümü bakımından ise kötü muamele yasağının usul boyutunun ihlal

edildiğine karar vermiştir (aynı kararda bkz. § 285). AİHM ihlal kararında,

operasyonu gerçekleştiren jandarma görevlileri hakkında açılan kamu davasının

on beş yılı aşkın süre geçmesine rağmen Yargıtay incelemesinin devam etmesi

nedeniyle derdest olduğunu belirterek bu bakımdan söz konusu yargılamada

olaydaki sorumluları tespit etmeyi sağlayacak somut bir ilerleme kaydedilmediği

tespitinde bulunmuştur (aynı kararda bkz. § 283).

15. AİHM, yaşam hakkının ihlali nedeniyle başvuruculardan

Firdevs Doğan'a Z.K.nın varislerine dağıtılmak üzere

50.000 avro manevi tazminat ödenmesine, kötü muamele yasağının ihlali nedeniyle

başvuruculardan Cenker Aslan'a ise 20.000 avro manevi tazminat ödenmesine karar

vermiştir(aynı kararda bkz. § 301).

16. Başvurucuların bireysel başvurular sırasında değinilen AİHM

kararından ve hükmedilen manevi tazminat miktarlarından Anayasa Mahkemesine

bilgi vermedikleri görülmüştür.

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

17. Mahkemenin 9/10/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

1. Başvurucuların İddiaları

18. Başvurucu Firdevs Doğan Ulucanlar Ceza İnfaz Kurumunda

gerçekleştirilen operasyon sırasında yakınının vefat etmesiyle ilgili olarak

yürütülen soruşturmanın ve tam yargı davasının uzun sürmesi nedeniyle yaşam

hakkının usul boyutunun ve adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini, başvurucu

Cenker Aslan ise kendisinin yaralanmasıyla ilgili olarak aynı nedenlerle kötü

muamele yasağının usul boyutunun ve adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini

sürmüştür.

2. Değerlendirme

19. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 51. maddesi ile Anayasa

Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) 83. maddesi gereği

başvurucunun istismar edici, yanıltıcı ve benzeri nitelikteki davranışlarıyla

bireysel başvuru hakkını açıkça kötüye kullandığının tespit edilmesi hâlinde

başvuru reddedilir ve yargılama giderleri dışında ilgilinin 2.000 TL'den fazla

olmamak üzere disiplin para cezasıyla cezalandırılmasına karar verilir.

20. İlgili düzenlemeler vasıtasıyla genel hukuk teorisinde bir

kamu düzeni kuralı olarak ele alınan ve genel olarak bir hakkın açıkça

öngörüldüğü amaç dışında ve başkalarını zarara sokacak şekilde kullanılmasının

hukuk düzenince himaye edilmeyeceğini ifade eden hakkın kötüye kullanılmasının

bireysel başvuru alanında özel olarak ele alındığı görülmektedir. Bu bağlamda

bireysel başvuru usulünün amacına açıkça aykırı olan ve mahkemenin başvuruyu

gereği gibi değerlendirmesini engelleyen davranışların başvuru hakkının kötüye

kullanılması olarak değerlendirilmesi mümkündür (S.Ö., B. No: 2013/7087, 18/9/2014, § 28).

21. Bu kapsamda özellikle mahkemeyi yanıltmak amacıyla gerçek

olmayan maddi vakıalara dayanılması, bu nitelikte bilgi ve belge sunulması,

başvurunun değerlendirilmesi noktasında esaslı olan bir unsur hakkında bilgi

verilmemesi, başvurunun değerlendirilmesi sürecinde vuku bulan ve söz konusu

değerlendirmeyi etkileyecek nitelikte yeni ve önemli gelişmeler hakkında

mahkemenin bilgilendirilmemesi suretiyle başvuru hakkında doğru bir kanaat

oluşturulmasının engellenmesi, medeni ve meşru eleştiri sınırları saklı kalmak

kaydıyla bireysel başvuru amacıyla bağdaşmayacak surette hakaret, tehdit veya

tahrik edici bir üslup kullanılması ile söz konusu başvuru yolu kapsamında

ihlalin tespiti ile ihlal ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasına ilişkin amaçla

bağdaşmayacak surette içeriksiz bir başvuruda bulunulması durumunda başvuru

hakkının kötüye kullanıldığı kabul edilebilecektir (S.Ö., § 29; Mehmet Güven

Ulusoy [GK], B. No: 2013/1013, 2/7/2015; Osman Sandıkçı, B. No: 2013/6297, 10/3/2016; Selman Kapan ve diğerleri, B. No:

2013/7302, 20/4/2016).

22. Somut olayda başvurucuların aynı olayla ilgili benzer

iddialarını AİHM'e taşıması sonrasında AİHM

tarafından yaşam hakkının ve kötü muamele yasağının ihlaline ve başvuruculara

manevi tazminat ödenmesine karar verildiği tespit edilmiştir (bkz. § 15).

23. Buna göre, AİHM'in karar tarihi

olan 6/10/2015 tarihi itibarıyla derdest olan ceza yargılamasının etkisiz

olması nedeniyle tazminata hükmedilen aynı olayla ilgili olarak AİHM kararından

kısa bir süre sonra bireysel başvuruda bulunulduğu gözetilerek başvuru formu ve

eklerinde başvurucular tarafından AİHM'e yapılmış

bahse konu başvuru ve ödenmesine karar verilen tazminat ile ilgili Anayasa

Mahkemesine herhangi bir bilgi ve belge sunulmayıp bu açıdan başvurucular

tarafından ileri sürülen iddiaların yanıltıcı beyan niteliğinde olduğu

anlaşılmıştır. Bu nedenle başvurunun tümünün başvuru

hakkının kötüye kullanılması nedeniyle reddine karar verilmesi

gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

24. Başvurucular aleyhine başvuru hakkının kötüye kullanılması

nedeniyle 6216 sayılı Kanun'un 51. maddesi ve İçtüzük’ün

83. maddesi uyarınca ayrı ayrı takdiren 2.000 TL

disiplin para cezasına hükmedilmesi gerekir.

A. Başvurunun başvuru

hakkının kötüye kullanılması nedeniyle REDDİNE,

B. Başvurucuların 6216 sayılı Kanun'un 51. maddesi ve Anayasa Mahkemesi

İçtüzüğü'nün 83. maddesi uyarınca ayrı ayrı 2.000 TL

disiplin para cezası ile CEZALANDIRILMALARINA,

C. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA

9/10/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Hasan Tahsin GÖKCAN

Üyeler

:

Serdar ÖZGÜLDÜR

Burhan ÜSTÜN

Hicabi DURSUN

Selahaddin MENTEŞ

Raportör

:

Tuğçe TAKCI

Başvurucular

:

1. Cenker ASLAN

2. Firdes

DOĞAN

Vekili : Av. Kazım BAYRAKTAR