Dağistan Koçak Başvurusu (B. No: 2013/5879)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvurucu,

9/11/2006 tarihinde Menemen Asliye Hukuk Mahkemesinde açtığı tazminat davasının

makul sürede sonuçlanmadığını belirterek, adil yargılanma hakkının ihlal

edildiğini ileri sürmüş ve tazminat talep etmiştir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru, 30/7/2013 tarihinde

Menderes 1. Asliye Hukuk Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. İdari yönden

yapılan ön incelemede başvurunun Komisyona sunulmasına engel bir durumun

bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. Birinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca, 15/11/2013 tarihinde, kabul

edilebilirlik incelemesi Bölüm tarafından yapılmak üzere, dosyanın Bölüme

gönderilmesine karar verilmiştir.

4. Bölüm

tarafından 4/12/2013 tarihinde, kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin

birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

5. Başvuru

konusu olay ve olgular ile başvurunun bir örneği, görüş için Adalet Bakanlığına

gönderilmiştir. Adalet Bakanlığının 26/12/2013 tarihli yazısında, Anayasa

Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atfen,

başvuru hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

A. Olaylar

6. Başvuru

formu ve ekleri ile başvuruya konu yargılama dosyası içeriğinden tespit edilen

ilgili olaylar özetle şöyledir:

7. Başvurucu, 9/11/2006 tarihinde R.L.K, A.Ö., D.K. ve G.K.

aleyhine Menemen Asliye Hukuk Mahkemesinde açtığı davada, 7/10/2005 tarihinde

göğüs hastalığı nedeniyle gittiği Menemen Devlet Hastanesinde doktor tarafından

yapılan muayene üzerine vurulan iğne sonucunda sol ayağının felç olduğunu ileri

sürerek, 5.000,00 TL maddi tazminatın tahsilini talep etmiştir.

8. Mahkemece, 10/5/2007 tarih ve E.2006/644, K.2007/319

sayılı kararla; kamu görevlilerinin kusurları nedeniyle açılacak tazminat

davasının kendilerine rücu edilmek kaydıyla idare aleyhine açılabileceği

gerekçesiyle husumet yokluğu nedeniyle davanın reddine karar verilmiştir.

9. Temyiz üzerine Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 25/10/2007

tarih ve E.2007/11946, K.2007/12911 sayılı ilamıyla; davacının açıkça kişisel

kusura dayandığı, o nedenle Anayasa'nın 129. maddesinin beşinci fıkrasının göz

önünde tutulamayacağı, Mahkemece işin esasına girilip davalıların kişisel

kusurlarının bulunup bulunmadığının araştırılarak sonucuna göre karar verilmesi

gerektiği belirtilerek hüküm bozulmuştur.

10. Mahkemece bozma kararına uyularak yargılamaya devam

edilmiştir.

11. Başvurucu davayı ıslah ederek, 15.000,00 TL manevi

tazminat ile 65.000,00 TL maddi tazminatın olay tarihinden itibaren yasal

faiziyle tahsilini talep etmiştir.

12. Mahkemece, 8/5/2008 tarih ve E.2008/44, K.2008/281 sayılı

kararla, dava değerinin 5.000,00 TL olup Mahkemenin görevine girmediği, ıslah

talebi yönünden de bir karar verilmediği, davanın açıldığı tarih itibarıyla

Mahkemenin görevsiz olduğu gerekçesiyle Mahkemenin görevsizliğine, dosyanın

yetkili ve görevli Menemen Sulh Hukuk Mahkemesine gönderilmesine karar

verilmiştir.

13. Temyiz üzerine, Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 27/10/2009

tarih ve E.2009/7485, K.2009/12029 sayılı ilamıyla; başvurucunun ıslah

dilekçesi ile manevi tazminat talep ettiği, talep edilen manevi tazminatın

miktar olarak Menemen Asliye Hukuk Mahkemesinin görevi kapsamında kaldığı,

dolayısıyla görevli Mahkeme olduğu, işin esasına girilerek karar verilmesi

gerektiği belirtilerek hüküm bozulmuştur.

14. Menemen Asliye Hukuk Mahkemesince bozma kararına uyularak

yapılan yargılama sonunda; 11/6/2013 tarih ve E.2010/322, K.2013/526 sayılı

kararla; kamu görevlilerinin kusurları nedeniyle açılan davaların kendilerine

rücu edilmek kaydıyla idare aleyhine açılacağı, Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin

sonraki içtihatlarının da bu doğrultuda olduğu, davanın adli yargı yerinde açılamayacağı

gerekçesiyle husumet nedeniyle davanın reddine karar verilmiştir.

15. Temyiz üzerine, Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 3/12/2013

tarih ve E.2013/15892, K.2013/19017 sayılı ilamıyla hüküm onanmıştır.

16. Karar düzeltme istemi, aynı Dairenin 21/5/2014 tarih ve

E.2014/6628, K.2014/8244 sayılı ilamıyla reddedilmiştir.

17. Başvurucu, 30/7/2013 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

B. İlgili

Hukuk

18. 12/1/2011 tarih ve 6100 sayılı

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 30. maddesi, 22/4/1926 tarih ve 818 sayılı mülga

Borçlar Kanunu’nun 41 ve devamı maddeleri.

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

19. Mahkemenin 15/10/2014 tarihinde yapmış olduğu toplantıda,

başvurucunun 30/7/2013 tarih ve 2013/5879 numaralı bireysel başvurusu incelenip

gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

20. Başvurucu, 7/10/2005 tarihinde Menemen Devlet

Hastanesinde yapılan iğne sonucu sol ayağının felç olduğunu ve sakat kaldığını,

9/11/2006 tarihinde Menemen Asliye Hukuk Mahkemesinde açtığı tazminat davasının

husumet yokluğu nedeniyle reddine karar verildiğini, yargılama sürecinin uzun

sürdüğünü ve esasa dair karar verilmediğini, makul sürede yargılama

yapılmadığını belirterek, adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri

sürmüştür.

B. Değerlendirme

1. Kabul

Edilebilirlik Yönünden

21. Başvuru formu ile eklerinin incelenmesi sonucunda, açıkça

dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini

gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabul

edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

22. Başvurucu, Menemen Asliye Hukuk Mahkemesinde açtığı

tazminat davasının makul sürede sonuçlanmadığını belirterek, adil yargılanma

hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

23. Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme)

ortak koruma alanı dışında kalan bir hak ihlali iddiasını içeren başvurunun

kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi mümkün olmayıp (B. No: 2012/1049,

26/3/2013, § 18), Sözleşme metni ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM)

kararlarından ortaya çıkan ve adil yargılanma hakkının somut görünümleri olan

alt ilke ve haklar, Anayasa’nın 36. maddesinde yer verilen adil yargılanma

hakkının da unsurlarıdır. Anayasa Mahkemesi de Anayasa’nın 36. maddesi uyarınca

inceleme yaptığı bir çok kararında, ilgili hükmü Sözleşme’nin 6. maddesi ve

AİHM içtihadı ışığında yorumlamak suretiyle, gerek Sözleşme’nin lafzi içeriğinde

yer alan gerek AİHM içtihadıyla adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil edilen

ilke ve haklara, Anayasa’nın 36. maddesi kapsamında yer vermektedir Somut

başvurunun dayanağını oluşturan makul sürede yargılanma hakkı da yukarıda

belirtilen ilkeler uyarınca adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil olup,

ayrıca davaların en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılmasının

yargının görevi olduğunu belirten Anayasa’nın 141. maddesinin de Anayasa’nın

bütünselliği ilkesi gereği, makul sürede yargılanma hakkının

değerlendirilmesinde göz önünde bulundurulması gerektiği açıktır (B. No:

2012/13, 2/7/2013, §§ 38–39).

24. Davanın karmaşıklığı,

yargılamanın kaç dereceli olduğu, tarafların ve ilgili makamların yargılama

sürecindeki tutumu ve başvurucunun davanın hızla sonuçlandırılmasındaki

menfaatinin niteliği gibi hususlar, bir davanın süresinin makul olup

olmadığının tespitinde göz önünde bulundurulması gereken kriterlerdir (B. No:

2012/13, 2/7/2013, §§ 41–45).

25. Anayasa’nın 36. maddesi ve Sözleşme’nin 6. maddesi

uyarınca, medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin uyuşmazlıkların makul sürede

karara bağlanması gerekmektedir. Başvuru konusu haksız fiile dayalı tazminat

davasında, 1086 sayılı mülga Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ve 6100 sayılı

Kanun’da yer alan usul hükümlerine göre yürütülen somut yargılama faaliyetinin,

medeni hak ve yükümlülükleri konu alan bir yargılama olduğunda kuşku yoktur (B.

No: 2012/13, 2/7/2013, § 49).

26. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara

ilişkin makul süre değerlendirmesinde, sürenin başlangıcı kural olarak,

uyuşmazlığı karara bağlayacak yargılama sürecinin işletilmeye başlandığı, başka

bir deyişle davanın ikame edildiği tarih olup, somut başvuru açısından bu tarih 9/11/2006 tarihidir.

27. Sürenin bitiş tarihi ise, çoğu zaman icra aşamasını da

kapsayacak şekilde yargılamanın sona erme tarihidir (B. No: 2012/13, 2/7/2013,

§ 52). Somut başvuru açısından bu tarih, Yargıtay tarafından karar düzeltme

isteminin reddedildiği 21/5/2014 tarihidir.

28. Başvuruya konu yargılama

sürecinin incelenmesinde, başvurucu, 7/10/2005 tarihinde Menemen Devlet

Hastanesinde yapılan iğne sonrasında sol ayağının felç kaldığını ileri sürerek

9/11/2006 tarihinde Menemen Asliye Hukuk Mahkemesinde, Hastanede çalışan

görevliler aleyhine tazminat davası açmıştır. Mahkemece, 10/5/2007 tarihinde

davanın husumet yokluğu nedeniyle reddine karar verilmiştir. Temyiz üzerine,

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi tarafından 25/10/2007 tarihinde hüküm bozulmuştur.

Mahkemece bozma kararına uyularak yapılan yargılama sonunda, 8/5/2008 tarihinde

Mahkemenin görevsizliğine, dosyanın Menemen Sulh Hukuk Mahkemesine

gönderilmesine karar verilmiştir. Temyiz üzerine, Yargıtay 4. Hukuk Dairesi

tarafından 27/10/2009 tarihinde hüküm bozulmuştur. Mahkemece bozma kararına

uyularak, başvurucunun mali ve sosyal durumu araştırılmış, Adli Tıp Kurumundan

rapor alınmış, tanıklar dinlenmiş ve yapılan yargılama sonunda, 12/6/2013

tarihinde, davanın idare aleyhine açılması gerektiği ve bu konuda idari yargı

yerinin görevli olduğu gerekçesiyle husumet nedeniyle davanın reddine karar

verilmiştir. Temyiz üzerine, Yargıtay 4. Hukuk Dairesince 3/12/2013 tarihinde

hüküm onanmış ve karar düzeltme isteminin reddedildiği 21/5/2014 tarihinde

hüküm kesinleşmiştir.

29. 6100 sayılı Kanun’un

öngördüğü yargılama usullerine tabi mahkemeler nezdindeki yargılamaların makul

sürede tamamlanmadığı yönündeki iddialar daha önce bireysel başvuru konusu

yapılmış ve Anayasa Mahkemesi tarafından, özellikle yargılamada sürati temin

etmeye hizmet eden özel usul hükümlerinin nazara alınmadığı göz önünde

bulundurularak makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği yönünde karar

verilmiştir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 34-64).

30. Başvuruya konu haksız fiile

dayalı tazminat davasının incelenmesinde; hukuki meselenin çözümündeki güçlük,

maddi olayların karmaşıklığı, delillerin toplanmasında karşılaşılan engeller,

taraf sayısı gibi kriterler dikkate alındığında, somut başvuru açısından farklı

bir karar verilmesini gerektirecek bir yön bulunmadığı, yargılamanın uzun

sürmesinde, Mahkemece farklı nedenlerle verilen görevsizlik ve husumet

nedeniyle davanın reddine dair kararlar ile bu kararların Yargıtaydaki

temyiz süreçlerinin etkili olduğu, başvurucuya atfedilecek bir kusur

bulunmadığı anlaşılmakta olup, yedi yıl altı ayı aşkın yargılama sürecinde

makul olmayan bir gecikmenin olduğu sonucuna varılmıştır.

31. Açıklanan nedenlerle,

başvurucunun Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede

yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

3. 6216 Sayılı Kanun’un 50. Maddesi Yönünden

32. Başvurucu, yargılamanın

makul sürede sonuçlanmaması nedeniyle 100.000,00 TL maddi, 50.000,00 TL manevi

tazminata hükmedilmesini talep etmiştir.

33. 6216 sayılı Anayasa

Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un “Kararlar” kenar

başlıklı 50. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:

“Tespit edilen ihlal

bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak

için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden

yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine

tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu

gösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa

Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan

kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”

34. Başvurucunun tarafı

oldukları uyuşmazlığa ilişkin yedi yıl altı ayı aşkın yargılama süresi nazara

alındığında, yargılama faaliyetinin uzunluğu sebebiyle, yalnızca ihlal tespitiyle

giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında başvurucuya net 7.650,00 TL

manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.

35. Başvurucu tarafından maddi

tazminat talebinde bulunulmuş olmakla beraber, tespit edilen ihlal ile iddia

edilen maddi zarar arasında illiyet bağı bulunmadığı anlaşıldığından,

başvurucunun maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.

36. Başvurucu tarafından yapılan

ve dosyadaki belgeler uyarınca tespit edilen 198,35 TL harç ve 1.500,00 TL

vekâlet ücretinden oluşan toplam 1.698,35 TL yargılama giderinin başvurucuya

ödenmesine karar verilmesi gerekir.

A. Başvurucunun makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği

yönündeki iddiasının KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

B. Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede

yargılanma hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,

C. Başvurucuya net 7.650,00 TL manevi TAZMİNAT ÖDENMESİNE,

başvurucunun tazminata ilişkin diğer taleplerinin REDDİNE,

D. Başvurucu tarafından yapılan 198,35 TL harç ve 1.500,00 TL

vekâlet ücretinden oluşan toplam 1.698,35 TL yargılama giderinin BAŞVURUCUYA

ÖDENMESİNE,

E. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Maliye

Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına; ödemede

gecikme olması halinde, bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar

geçen süre için yasal faiz uygulanmasına,

15/10/2014

tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Serruh

KALELİ

Üyeler

:

Burhan ÜSTÜN

Nuri NECİPOĞLU

Hicabi

DURSUN

Hasan Tahsin GÖKCAN

Raportör

:

Murat AZAKLI

Başvurucu

:

Dağistan

KOÇAK

Vekili : Av. Ahmed Emir BİNİCİ