Emine Gülüm Ilgaz ve Nimet Işıl Arıpek Başvurusu (B. No: 2014/4541)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvurucular, murislerinin Ovacık köyü tüzel kişiliği

aleyhine, 25/5/1952 tarihinde açtığı meni müdahale davasının makul sürede

sonuçlandırılamadığını belirterek, adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini

ileri sürmüşler ve tazminat talep etmişlerdir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru, 28/3/2014 tarihinde Lüleburgaz 1. Asliye Hukuk

Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesi neticesinde Komisyona sunulmasına engel eksiklik bulunmadığı tespit

edilmiştir.

3. Komisyon tarafından, kabul edilebilirlik

incelemesi Bölüm tarafından yapılmak üzere, dosyaların Bölüme gönderilmesine

karar verilmiştir.

4. Başvurucu Emine Gülüm Ilgaz tarafından yapılan 2014/4541

sayılı bireysel başvuru dosyası ile Nimet Işıl Arıpek

tarafından yapılan 2014/4544 sayılı bireysel başvuru dosyası, aralarındaki

hukuki ve fiili irtibat nedeniyle birleştirilmiş, incelemeye 2014/4541 sayılı

bireysel başvuru dosyası üzerinden devam edilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından 18/7/2014 tarihinde, kabul edilebilirlik

ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir

6. Başvuru konusu olay ve olgular ile başvurunun bir örneği

görüş için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir. Adalet Bakanlığının 11/8/2014

tarihli yazısında, Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamda

sunulan görüşlerine atfen, başvuru hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

A. Olaylar

7. Başvuru formu ve ekleri ile başvuruya konu yargılama

dosyası içeriğinden tespit edilen ilgili olaylar özetle şöyledir:

8. Kırklareli ili, Lüleburgaz ilçesi, Kumsayık

(Ovacık) köyünde, kadastro çalışmaları başlamadan önce başvurucuların murisinin

de aralarında bulunduğu kişiler tarafından 25/5/1952 tarihli dilekçeyle Çatalmerası mevkiinde bulunan taşınmazların işgal edildiğinden

bahisle Kumsayık (Ovacık) köyü tüzel kişiliği

aleyhine Lüleburgaz Asliye Hukuk Mahkemesinde dava açılmıştır.

9. Lüleburgaz Asliye Hukuk Mahkemesi, 2/3/1954 tarih ve

E.1952/326, K.1954/81 sayılı kararıyla uyuşmazlık konusu gayrimenkule davalı

köy tüzel kişiliğinin yapmış olduğu müdahalenin menine ve taşınmazın davacılara

teslimine karar vermiştir.

10. Davalı köy tüzel kişiliğinin temyizi üzerine Yargıtay 1.

Hukuk Dairesi, 7/10/1954 tarih ve E.1954/4239, K.1954/7156 sayılı ilamıyla İlk

Derece Mahkemesinin kararını bozmuştur.

11. Lüleburgaz Asliye Hukuk Mahkemesi, 5/5/1955 tarih ve

E.1952/326, K.1955/212 sayılı kararıyla ilk verdiği kararda direnmiştir.

12. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 12/10/1955 tarih ve E.1/181,

K.179 sayılı kararıyla usul ve kanuna uygun bulunan ısrar kararının onanmasına

karar vermiştir.

13. Davalı köy tüzel kişiliğinin bu karara karşı karar

düzeltme yoluna gitmesi üzerine Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 24/6/1964 tarihli

ilamıyla karar düzeltme isteminin kabulüne, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu

kararının kaldırılmasına ve İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar

vermiştir.

14. Lüleburgaz Asliye Hukuk Mahkemesi, 13/7/1965 tarih ve

E.1965/256, K.1965/353 sayılı kararıyla meni müdahaleye konu taşınmazların

bulunduğu alanda kadastro çalışmaları yapıldığından bahisle görevsizlik kararı

vererek dosyanın Lüleburgaz Kadastro Mahkemesine gönderilmesine karar

vermiştir. Bu karar üzerine dava, Lüleburgaz Kadastro Mahkemesinin E.1966/1

sayılı dosyasına kaydedilmiştir.

15. Lüleburgaz Kadastro Mahkemesi, 13/9/1973 tarih ve 1966/1,K.1973/724 sayılı kararıyla dava konusu taşınmazda

davacıların dayandığı tapu kaydının E.1966/128 sayılı dava dosyasında bulunan

davacılara ait tapu kaydı ile aynı olması nedeniyle E.1966/128 sayılı dava

dosyası ile bu davanın birleştirilmesine, davanın E.1966/128 sayılı dosya

üzerinden yürütülmesine karar vermiştir.

16. Lüleburgaz ilçesinde iki kadastro mahkemesinin

kurulmasından sonra Lüleburgaz 2. Kadastro Mahkemesi, 10/9/1991 tarih ve E.1966/128,

K.1991/190 sayılı kararıyla aynı parsellere ilişkin meni müdahale davası ile

kadastro tespitine itiraz davasının, E.1975/15 sayılı dosya ile

birleştirilmesine karar vermiştir. Bundan sonra yargılamaya Lüleburgaz 1.

Kadastro Mahkemesinin E.1975/15 sayılı dosya üzerinden devam edilmiştir.

17. Yargılamaya Lüleburgaz 1. Kadastro Mahkemesinin E.1975/15

sayılı dava dosyasında devam edilmektedir.

B. İlgili Hukuk

18. 12/1/2011 tarih ve 6100

sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 30. maddesi ile 21/6/1987 tarih ve 3402

sayılı Kadastro Kanunu’nun 25. maddesinin birinci fıkrası, 28. maddesinin

birinci fıkrası, 29. maddesinin birinci, üçüncü, dördüncü fıkraları, 30.

maddesinin birinci ve ikinci fıkraları, 32. maddesinin birinci fıkrası ve 36.

maddesinin birinci fıkrasının son cümlesi.

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

19. Mahkemenin 17/11/2014 tarihinde yapmış olduğu toplantıda,

başvurucuların 28/3/2014 tarih ve 2014/4541 numaralı bireysel başvuruları

incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucuların İddiaları

20. Başvurucular, murislerinin Ovacık köyü tüzel kişiliği

aleyhine, 25/5/1952 tarihinde açtığı meni müdahale davasının makul sürede

sonuçlanmadığını belirterek, adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri

sürmüşlerdir.

B. Değerlendirme

1. Kabul Edilebilirlik Yönünden

21. Başvuru formu ve eklerinin incelenmesi sonucunda açıkça

dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini

gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabul

edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

22. Başvurucular, murislerinin Ovacık köyü tüzel kişiliği

aleyhine, 25/5/1952 tarihinde açtığı meni müdahale davasının makul sürede

sonuçlanmadığını belirterek, adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri

sürmüşlerdir.

23. Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme)

ortak koruma alanı dışında kalan bir hak ihlali iddiasını içeren başvurunun

kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi mümkün olmayıp (B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 18), Sözleşme metni

ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarından ortaya çıkan ve adil

yargılanma hakkının somut görünümleri olan alt ilke ve haklar, Anayasa’nın 36.

maddesinde yer verilen adil yargılanma hakkının da unsurlarıdır. Anayasa

Mahkemesi de Anayasa’nın 36. maddesi uyarınca inceleme yaptığı birçok

kararında, ilgili hükmü Sözleşme’nin 6. maddesi ve AİHM içtihadı ışığında

yorumlamak suretiyle, Sözleşme’nin lafzi içeriğinde yer alan AİHM içtihadıyla

adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil edilen ilke ve haklara, Anayasa’nın 36.

maddesi kapsamında yer vermektedir. Somut başvurunun dayanağını oluşturan makul

sürede yargılanma hakkı da yukarıda belirtilen ilkeler uyarınca adil yargılanma

hakkının kapsamına dâhil olup, ayrıca davaların en az giderle ve mümkün olan

süratle sonuçlandırılmasının yargının görevi olduğunu belirten Anayasa’nın 141.

maddesinin de Anayasa’nın bütünselliği ilkesi gereği, makul sürede yargılanma

hakkının değerlendirilmesinde göz önünde bulundurulması gerektiği açıktır (B.

No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 38–39).

24. Davanın karmaşıklığı, yargılamanın kaç dereceli olduğu,

tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu ve başvurucunun

davanın hızla sonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi hususlar, bir

davanın süresinin makul olup olmadığının tespitinde göz önünde bulundurulması

gereken kriterlerdir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 41–45).

25. Anayasa’nın 36. maddesi ve Sözleşme’nin

6. maddesi uyarınca, medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin uyuşmazlıkların makul

sürede karara bağlanması gerekmektedir. Başvuru konusu olayda taşınmaz

mülkiyeti hakkında Lüleburgaz Asliye Hukuk Mahkemesinde açılan ve Kadastro

Mahkemesinde devam eden meni müdahale davasında, 3402 ve 6100 sayılı Kanun’larda yer alan usul hükümlerine göre yürütülen somut

yargılama faaliyetinin, medeni hak ve yükümlülükleri konu alan bir yargılama

olduğunda kuşku yoktur (B. No: 2012/13, 2/7/2013, § 49).

26. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara

ilişkin makul süre değerlendirmesinde, sürenin başlangıcı kural olarak,

uyuşmazlığı karara bağlayacak yargılama sürecinin işletilmeye başlandığı, başka

bir deyişle davanın ikame edildiği tarih olup, somut başvuru açısından bu tarih 25/5/1952 tarihidir.

27. Başvuruya konu dava, başvurucuların miras bırakanlarından

intikalle takip etmekte oldukları bir uyuşmazlık olup, bu yönüyle makul süre

değerlendirmesi bakımından dikkate alınacak sürenin başlangıç anı, mirasçıların

yargılamaya katıldıkları an değil, somut olayda muris açısından değerlendirmeye

esas alınan sürenin başlangıç anıdır (B. No: 2013/1115, 5/12/2013, § 51).

28. Sürenin bitiş tarihi ise, çoğu zaman icra aşamasını da

kapsayacak şekilde yargılamanın sona erme tarihidir. Ancak devam eden

yargılamalara ilişkin makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasını

içeren başvuruların yargılama faaliyetinin devamı sırasında da yapılabilmesi

olanağı bulunduğundan, değerlendirmeye esas alınacak sürenin bitiş anı

başvurunun karara bağlandığı tarihtir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, § 52).

29. Başvuruya konu yargılama sürecinin incelenmesinde,

başvurucuların murisi ve arkadaşları tarafından 25/5/1952 tarihinde Lüleburgaz

Asliye Hukuk Mahkemesinde açılan meni müdahale davasında, Mahkemece davanın kabulüne karar verildiği, bu

kararın temyiz incelemesi neticesinde bozulduğu, bozma sonrasında İlk Derece

Mahkemesinin kararında direndiği, söz konusu direnme kararının Yargıtay Hukuk

Genel Kurulu tarafından onandığı, bu karara karşı karar düzeltme talebinde

bulunulması üzerine Yargıtay Hukuk Genel Kurul tarafından onama kararının

kaldırıldığı ve İlk Derece Mahkemesi kararının bozulduğu, bu şekilde dosyanın

Asliye Hukuk Mahkemesine gönderildiği, anılan Mahkemece 13/7/1965 tarihli

duruşmada görevsizlik kararı verilerek dosyanın Lüleburgaz Kadastro Mahkemesine

gönderildiği anlaşılmıştır. Lüleburgaz Kadastro Mahkemesinin E.1966/1 sayılı

dosyasına kaydedilen davanın 6/11/1973 tarihli duruşmasında davanın, Mahkemenin

1966/128 sayılı dosyası ile birleştirilmesine ve davanın bu esas üzerinden

yürütülmesine karar verildiği, son olarak Lüleburgaz Kadastro Mahkemesinin

10/9/1991 tarih ve E.1966/128, K.1991/190 sayılı kararıyla aynı parsellere

ilişkin meni müdahale ile kadastro tespitine itiraz davalarının E.1975/15

sayılı dosya ile birleştirilmesine karar verildiği ve bundan sonra yargılamaya

E.1975/15 sayılı dava dosyası üzerinden devam edildiği belirlenmiştir.

Yargılamanın halen Lüleburgaz 1. Kadastro Mahkemesinin E.1975/15 sayılı dava

dosyasında devam ettiği anlaşılmaktadır.

30. İlgili yargılama evrakının incelenmesinden, başvuruya

konu yargılamanın asliye hukuk mahkemesi ile kadastro mahkemesi önünde sürdüğü

görülmekle, 3402 sayılı Kanun’da yer alan özel usul hükümleri ile medeni hak ve

yükümlülüklere ilişkin uyuşmazlıkları konu alan yargılama faaliyetleri için

geçerli genel usuli hükümler içeren 6100 sayılı

Kanun’a tabi bir yargılama faaliyetinin söz konusu olduğu ve 3402 sayılı

Kanun’da yer alan özel usul hükümleri ile 6100 sayılı Kanun’un 30. maddesinin,

uyuşmazlıkların makul sürede çözümlenmesi gerekliliğini ortaya koyduğu

anlaşılmaktadır (§ 18).

31. Kadastro mahkemesi ve 6100 sayılı Kanun’un öngördüğü

yargılama usullerine tabi mahkemeler nezdindeki yargılamaların makul sürede

tamamlanmadığı yönündeki iddialar daha önce bireysel başvuru konusu yapılmış ve

Anayasa Mahkemesi tarafından, özellikle 3402 sayılı Kanun’da yer alan ve

yargılamada sürati temin etmeye hizmet eden özel usul hükümlerinin nazara

alınmadığı göz önünde bulundurularak makul sürede yargılanma hakkının ihlal

edildiği yönünde kararlar verilmiştir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 54-64; B.

No: 2012/12, 17/9/2013, §§ 53-62; B. No: 2013/1115, 5/12/2013, §§ 60-67;

2012/673, 19/12/2013, §§ 37-43).

32. Başvuruya konu davanın taraf sayısı ve mahiyeti nedeniyle

icrası gereken usul işlemlerinin niteliği başvuruya konu yargılamanın karmaşık

olduğunu ortaya koymakla birlikte, davaya bütün olarak bakıldığında, 3402

sayılı Kanun’da yer alan usul hükümlerine tabi bir yargılama sürecine ilişkin

somut başvuru açısından farklı bir karar verilmesini gerektirecek bir yön

bulunmadığı ve altmış iki yılı aşkın bir süredir devam eden yargılama sürecinde

makul olmayan bir gecikmenin olduğu sonucuna varılmıştır.

33. Açıklanan nedenlerle, başvurucuların Anayasa’nın 36.

maddesinde güvence altına alınan makul sürede yargılanma haklarının ihlal

edildiğine karar verilmesi gerekir.

3. 6216 Sayılı Kanun’un 50. Maddesi Yönünden

34. Başvurucular, maruz kaldıkları zarar karşılığı olarak

ayrı ayrı 19.500,00 TL manevi tazminata hükmedilmesini talep etmişlerdir.

35. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama

Usulleri Hakkında Kanun'un “Kararlar”

kenar başlıklı 50. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:

“Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa,

ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere

dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar

bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genel

mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla

yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve

sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”

36. Başvurucuların tarafı oldukları

uyuşmazlığa ilişkin altmış iki yılı aşkın bir süredir devam eden yargılama

süresi nazara alındığında, yargılama faaliyetinin uzunluğu sebebiyle, yalnızca

ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında

başvurucuların her birine net 4.400,00 TL manevi tazminat ödenmesine karar

verilmesi gerekir.

37. Başvurucular tarafından ayrı ayrı yapılan ve dosyadaki

belgeler uyarınca tespit edilen 206,10 TL harçtan oluşan yargılama giderinin

başvuruculara ayrı ayrı ödenmesine ve belirtilen başvuruculara 1.500,00 TL

vekâlet ücretinin müştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir.

38. Başvuruya konu yargılamanın altmış iki yılı aşkın bir

süredir devam ettiği ve bu hususun makul sürede yargılanma hakkını ihlal ettiği

gözetilerek, anayasal bir hakkın ihlal edildiği açık olan bir yargılama

dosyasında, hukuka, adalete ve mahkemeye güven ilkesinin gördüğü zararın devam

etmesinin önlenmesi amacıyla, yargılamanın mümkün olan en kısa sürede

sonuçlandırılmasını teminen, kararın bir örneğinin

ilgili Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir.

D. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucuların Maliye

Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına; ödemede

gecikme olması halinde, bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar

geçen süre için yasal faiz uygulanmasına,

E. Kararın bir örneğinin Lüleburgaz 1. Kadastro Mahkemesine

gönderilmesine,

17/11/2014

tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar

verildi.

Başkan

:

Serruh

KALELİ

Üyeler

:

Nuri NECİPOĞLU

Hicabi

DURSUN

Erdal TERCAN Hasan Tahsin GÖKCAN Raportör Yrd. : Yusuf Enes KAYA Başvurucular : Emine Gülüm ILGAZ Nimet Işıl ARIPEK Vekilleri : Av. İlhan DURMUŞ