Gökhan Ünlü Başvurusu (B. No: 2013/9776)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1.

Başvuru, hukuka aykırı olarak hakkında oda hapis cezasına hükmedilmesi ve karar

sonrasında yapılan kanuni değişikliklerin dikkate alınmaması nedenleriyle

Anayasa’nın 36. maddesinin ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2.

Başvuru 18/12/2013 tarihinde Gaziosmanpaşa 3. Asliye Hukuk Mahkemesi

aracılığıyla yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir

eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.

3.

Birinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca 21/3/2014 tarihinde, başvurunun kabul

edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

4.

Bölüm Başkanı tarafından 29/05/2014 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik

ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına ve başvuru belgelerinin bir

örneğinin görüş için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmesine karar

verilmiştir.

5.

Bakanlık tarafından 3/7/2014 tarihinde sunulan görüş yazısı, başvurucuya

17/7/2014 tarihinde tebliğ edilmiştir.

6.

Başvurucu, Bakanlık görüş yazısına karşı 21/7/2014 tarihinde beyanda

bulunmuştur.

III. OLAY VE OLGULAR

A. Olaylar

7.

Başvuru formu ve ekli belgelerde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle

şöyledir:

8.

Başvurucu, olay tarihinde Muradiye İlçe Jandarma Komutanlığında “jandarma

onbaşı” rütbesiyle askerlik görevini yapmaktadır.

9.

Jandarma Asayiş Kolordu Komutanlığının (Van) 14/11/2012 tarihli ve E.2012/302,

K.2012/302 sayılı iddianamesi ile başvurucunun 3/10/2012 tarihinde “üste

saygısızlık” disiplin suçunu işlediğinden bahisle cezalandırılması talep

edilmiştir.

10.

Jandarma Asayiş Kolordu Komutanlığı Disiplin Mahkemesinin 5/12/2012 tarihli ve

E.2012/302, K.2012/302 sayılı kararı ile başvurucunun, üzerine atılı suçu

işlediği sonucuna varılarak 12 gün oda hapsi ile cezalandırılmasına karar

verilmiştir.

11.

Başvurucu 5/12/2012 tarihinde karara itiraz etmiş, Kara Kuvvetleri Komutanlığı

(KKK) 2’nci Ordu Komutanlığı Disiplin Mahkemesinin (Malatya) 18/12/2012 tarihli

ve E.2012/613, K.2012/68 sayılı kararı ile itirazın kesin olarak reddine karar

verilmiştir.

12.

Başvurucu 4/1/2013 tarihinde terhis olmuştur.

13.

Başvurucu 28/2/2013 tarihinde yeniden KKK 2’nci Ordu Komutanlığı Disiplin

Mahkemesine itirazda bulunmuş, Jandarma Asayiş Kolordu Komutanlığının 25/4/2013

tarihli yazısı ile disiplin mahkemelerinin kaldırılmış olması nedeniyle

yapılacak bir işlem bulunmadığı başvurucuya bildirilmiştir.

14.

Başvurucu 6/5/2013 tarihinde yargılanmanın yenilenmesi talebiyle Askeri

Yargıtay Başkanlığına başvurmuş, Askeri Yargıtay 2. Dairesinin 11/9/2013

tarihli ve E.2013/1160, K.2013/1135 sayılı kararı ile başvurucunun talebinin

reddine karar verilmiştir.

15.

Başvurucu anılan kararı 9/12/2013 tarihinde öğrendiğini bildirmiştir.

16.

Başvurucu 18/12/2013 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

B. İlgili Hukuk

17.

16/6/1964 tarihli ve 477 sayılı Disiplin Mahkemeleri Kuruluşu Yargılama Usulü

ve Disiplin Suç ve Cezaları Hakkında Kanun’un “İtiraz

süresi ve inceleme mercii” kenar başlıklı 31. maddesinin birinci

fıkrası şöyledir:

“Disiplin mahkemelerinden verilen hükümlere

karşı tefhim veya tebliğinden itibaren üç gün içinde bir üst disiplin

mahkemesinde itiraz edilebilir.”

18.

477 sayılı Kanun’un “İtirazı inceleme

merciinin kararları” kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir:

“Üst disiplin mahkemesi itirazı yerinde

görürse davanın esasına hükmeder. Aksi halde itirazı reddeder. İtiraz üzerine

verilen kararlar kesindir.”

19.

477 sayılı Kanun’un “Amir ve üste

saygısızlık” kenar başlıklı 47. maddesi şöyledir:

“Hizmette veya hizmete ilişkin hallerde amire

ve üste zorunlu olduğu Saygıyı göstermiyen veya

uyarmayı saygı duruşu ile kabul edip dinlemiyenler,

bir aya kadar oda veya göz hapsi ile cezalandırılırlar.”

20.

25/10/1963 tarihli ve 353 sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu ve Yargılama Usulü

Kanunu’nun “Hükümlünün lehine yargılamanın

yenilenmesi sebepleri” kenar başlıklı 228. maddesinin birinci

fıkrası şöyledir:

“Kesinleşen bir hüküm ile sonuçlanmış olan bir

dava, aşağıda yazılı hallerde hükümlü lehine olarak yargılamanın yenilenmesi

ile tekrar görülür.

A) Duruşmada kullanılan ve hükme etkisi olan

bir belgenin sahteliği anlaşılırsa,

B) Yemin verilerek dinlenilmiş olan bir tanık

veya bilirkişinin hükmü etkiliyecek şekilde hükümlü

aleyhine kasıt veya ihmal ile gerçeğe aykırı tanıklık ettiği veya bilgiler

verdiği anlaşılırsa,

...

E) Yeni vakalar veya yeni deliller ileri

sürülüp de bunlar yalnız başına veya daha önce iradedilen

delillerle birlikte göz önünde tutuldukları takdirde hükümlünün beraetini veya daha hafif cezayı gerektiren kanun hükmünün

uygulanması ile hükümlülüğü gerektirebilecek nitelikte olursa.

...”

21.

353 sayılı Kanun’un “Yargılamanın

yenilenmesi istemini inceliyecek mahkeme” kenar

başlıklı 235. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:

“İstemin kabule değer olup olmadığına Askeri

Yargıtay karar verir.”

22.

353 sayılı Kanun’un “Yenilenme isteminin

kabul olunmaması veya kabulü” kenar başlıklı 236. maddesinin birinci

fıkrası şöyledir:

“Yargılamanın

yenilenmesi istemi, kanunda yazılı şekilde ileri sürülmemiş, yargılamanın

yenilenmesini gerektirecek kanuni hiçbir sebep gösterilmemiş veyahut bunu doğruluyabilecek sübut delilleri beyan olunmamış ise, bu

istem, kabule değer olmaması noktasından reddedilir.”

23.

31/1/2013 tarihli ve 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu’nun “Erbaş ve erler hakkında daha önceden verilmiş

cezaların değişmesi, yerine getirilmesi ve yükümlülük süresine etkileri” kenar

başlıklı geçici 4. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:

“Her bir disiplin suçu için ayrı ayrı dikkate

alınmak üzere, erbaş ve erler hakkında bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten

önce disiplin mahkemeleri tarafından verilmiş oda hapsi cezaları hizmetten men

cezasına dönüştürülür. On beş günün üzerindeki oda hapsi cezaları on beş gün

hizmetten men cezası sayılır.”

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

24.

Mahkemenin 2/12/2015 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvurucunun 18/12/2013

tarihli ve 2013/9776 numaralı bireysel başvurusu incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

25.

Başvurucu; hukuka ve vakıaya uygun olmayacak şekilde hakkında oda hapsi

cezasına hükmedildiğini, disiplin yargılamasına konu olan olayın gerçekleştiği

anda olay yerinde mevcut bulunmayan kişilerin tanık olarak gösterildiğini ve bu

kişilerin yargılama makamınca tanık olarak dinlenerek beyanlarının hükme esas

alındığını, yürürlüğe giren 6413 sayılı Kanun ile oda hapsi cezasının

kaldırıldığını ve bu Kanun yürürlüğe girmeden önce verilmiş bulunan oda hapsi

cezalarının anılan Kanun ile izinsizlik cezasına dönüştürüldüğünü belirterek

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme) 5. ve 6. maddelerinde düzenlenen

haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüş ve oda hapsi verilmesine ilişkin

kararın kaldırılması talebinde bulunmuştur.

B. Değerlendirme

26.

Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan hukuki nitelendirmesi

ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, §

16). Başvurucunun şikâyetlerinin özü, henüz infaz edilmeyen oda hapsi disiplin

cezasına ilişkin kararın hukuka aykırı olarak verildiğine ve karardan sonra

yapılan kanuni değişikliklerin dikkate alınmadığına yöneliktir. Bu itibarla

başvurunun Anayasa’nın 36. maddesi ile güvence altına alınan adli yargılanma

hakkı çerçevesinde incelenmesi gerekmektedir.

1. Mahkûmiyet Kararına

Konu Asıl Dava Yönünden

27.

Başvurucu, hukuka ve vakıaya uygun olmayacak şekilde hakkında oda hapsi

cezasına hükmedildiğini, disiplin yargılamasına konu olan olayın gerçekleştiği

anda olay yerinde mevcut bulunmayan kişilerin tanık olarak gösterildiğini ve bu

kişilerin yargılama makamınca tanık olarak dinlenip beyanlarının hükme esas

alındığını ileri sürmüştür.

28.

Bakanlık görüşünde, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin (AİHM) benzer kararlarına

atıfta bulunularak, özgürlükten yoksun bırakmaya ilişkin kararın ancak hukuki

güvencelerin sunulmasında ve icrasında bağımsız hareket eden yetkili bir yargı

mercii tarafından verilebileceği, oda hapsi disiplin cezasını veren Disiplin

Mahkemesinin hiyerarşik bir düzen içinde olup bağımsız ve tarafsız olmadığı,

somut olayda başvurucu hakkında verilen oda hapsi disiplin cezasının infaz

edilmediği ve cezanın 6413 sayılı Kanun ile hizmetten men cezasına

dönüştürüldüğü, başvurucunun özgürlüğünden mahrum bırakılmadığı gibi

özgürlüğünden mahrum edileceğine dair yakın bir tehdidin de olmadığı, başvurucu

terhis olduğundan dönüşen hizmetten men cezasının uygulanma imkânının

bulunmadığı belirtilmiştir.

29.

Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanlarında, verilen oda hapsi disiplin

cezasının hizmetten men cezası olarak infaz edilecek olmasının kişisel

özgürlüğüne kısıtlama anlamı taşıdığını iddia etmiştir.

30.

30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama

Usulleri Hakkında Kanun’un “Bireysel başvuru

usulü” kenar başlıklı 47. maddesinin (5) numaralı fıkrası şöyledir:

“Bireysel başvurunun, başvuru yollarının tüketildiği

tarihten; başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren

otuz gün içinde yapılması gerekir...”

31.

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün (İçtüzük) “Başvuru süresi ve mazeret” başlıklı 64.

maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:

“Bireysel başvurunun, başvuru yollarının tüketildiği

tarihten, başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren

otuz gün içinde yapılması gerekir.”

32.

Bireysel başvuruların, 6216 sayılı Kanun’un 47. maddesinin (5) numaralı fıkrası

ile İçtüzük’ün 64. maddesinin (1) numaralı fıkrası

uyarınca başvuru yollarının tüketildiği tarihten, başvuru yolu öngörülmemiş ise

ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde Anayasa Mahkemesine

doğrudan veya diğer mahkemeler yahut yurt dışı temsilcilikler vasıtasıyla

yapılması gerekmektedir.

33. Bireysel

başvurunun, başvuru yolu öngörülmüş olması hâlinde bu yolun tüketildiği ve buna

ilişkin kararın kesinleştiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılması gerektiği

belirtilmekle beraber başvuru süresinin başlangıç tarihinin belirlenmesi

hususunda başvurucunun nihai karardan yeterince bilgi sahibi olması şartı

aranacaktır. Bu noktada nihai kararın tebliğinin öngörüldüğü hâllerde tebliğ

tarihinin, tebliğ şartı öngörülmeyen hâllerde ise başvurucunun kararın

içeriğini kesin olarak öğrenebildiği tarihin esas alınması gerekir (Taner Kurban, B. No: 2013/1582, 7/11/2013,

§ 21).

34.

Bireysel başvurunun ön şartlarından biri de başvuru süresidir. Süre, başvurunun

her aşamasında dikkate alınması gereken bir usul hükmüdür (Yasin Yaman, B. No: 2012/1075, 12/2/2013,

§ 18).

35.

Somut olayda başvurucu hakkında verilen oda hapsi disiplin cezası kararına

karşı başvuru yolları, KKK 2’nci Ordu Komutanlığı Disiplin Mahkemesinin

18/12/2012 tarihli kararı ile itiraz talebini reddetmesi sonucu tüketilmiştir.

Dosya kapsamından anılan kararın başvurucuya tebliğ tarihi anlaşılmamakla

birlikte başvurucunun en geç, oda hapsi disiplin cezası için yeniden itiraz

yoluna başvurduğu 28/2/2013 tarihinde nihai kararı öğrendiğinin kabul edilmesi

gerekmektedir. Bu durumda söz konusu karara karşı öğrenme tarihinden itibaren

otuz gün içinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunulması gerekirken

18/12/2013 tarihinde yapılan başvuruda süre aşımının bulunduğu sonucuna

varılmıştır.

36.

Açıklanan nedenlerle, başvuru yollarının tüketildiği tarihten itibaren otuz gün

içinde yapılmayan bireysel başvurunun bu kısmının, diğer kabul edilebilirlik

şartları yönünden incelenmeksizin süre aşımı

nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Yargılamanın

Yenilenmesine Yönelik Dava Yönünden

37.

Başvurucu 6413 sayılı Kanun ile oda hapsi cezasının kaldırıldığını ve bu Kanun

yürürlüğe girmeden önce verilmiş bulunan oda hapsi cezalarının anılan Kanun ile

izinsizlik cezasına dönüştürüldüğünü, bu durumun (yargılamanın yenilenmesi

talebinin incelenmesinde) dikkate alınmadığını ileri sürmüştür.

38.

Bakanlık görüşünde başvurucu hakkında verilen oda hapsi disiplin cezasının 6413

sayılı Kanun ile hizmetten men cezasına dönüştürüldüğü belirtilmiştir (bkz. §

28).

39.

Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanlarında, verilen cezanın infaz edilme

şeklinin de kişisel özgürlüğüne kısıtlama anlamı taşıdığını iddia etmiştir.

40.

Anayasa’nın 148. maddesinin dördüncü fıkrası şöyledir:

“Bireysel başvuruda, kanun yolunda gözetilmesi

gereken hususlarda inceleme yapılamaz.”

41.

6216 sayılı Kanun’un 48. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:

“Mahkeme, … açıkça dayanaktan yoksun başvuruların

kabul edilemezliğine karar verebilir.”

42.

6216 sayılı Kanun’un 48. maddesinin (2) numaralı fıkrasında açıkça dayanaktan

yoksun başvuruların Mahkemece kabul edilemezliğine karar verilebileceği

belirtilmiştir. Anayasa’nın 148. maddesinin dördüncü fıkrasında ise açıkça

dayanaktan yoksun başvurular kapsamında değerlendirilen kanun yolunda

gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireysel başvuruda

incelenemeyeceği kurala bağlanmıştır.

43. Anılan

kurallar uyarınca ilke olarak derece mahkemeleri önünde dava konusu yapılmış

maddi olay ve olguların kanıtlanması, delillerin değerlendirilmesi, hukuk

kurallarının yorumlanması ve uygulanması ile derece mahkemelerince uyuşmazlıkla

ilgili varılan sonucun esas yönünden adil olup olmaması bireysel başvuru

incelemesine konu olamaz. Bunun istisnası, derece mahkemelerinin tespit ve

sonuçlarının bariz takdir hatası veya açık keyfîlik

içermesi ve bu durumun kendiliğinden bireysel başvuru kapsamındaki hak ve

özgürlükleri ihlal etmiş olmasıdır. Bu çerçevede kanun yolu şikâyeti

niteliğindeki başvurular, bariz takdir hatası veya açık keyfîlik

bulunmadıkça Anayasa Mahkemesince esas yönünden incelenemez (Onur Gür, B. No: 2012/828, 21/11/2013, §

21).

44.

Somut olayda Jandarma Asayiş Kolordu Komutanlığı Disiplin Mahkemesinin

5/12/2012 tarihli kararı ile başvurucunun, “üste saygısızlık” disiplin suçunu

işlediğinden bahisle 12 gün oda hapsi ile cezalandırılmasına karar verilmiş;

karar, itiraz yolu tüketilerek kesinleşmiştir. Başvurucu 6/5/2013 tarihinde;

mahkûmiyet kararına konu suçu işlemediği, beyanları hükme esas alınan

tanıkların olay yerinde bulunmadığı, içeriği doğru olmayan tanık beyanlarına ve

tutanaklara dayanılarak hüküm kurulduğundan bahisle yargılamanın yenilenmesi

talebinde bulunmuştur. Talebi inceleyen Askeri Yargıtay 2. Dairesi; başvurucu

tarafından yargılanmanın yenilenmesi sebebi olabilecek yeni vakıalar veya

delillerin ileri sürülmediğini, tanıkların yalan beyanda bulunduklarına dair

kesinleşmiş mahkeme kararının bulunmadığını ve yargılanmanın yenilenmesi

talebinin 353 sayılı Kanun’un 228. maddesinde sayılan şartlarının hiçbirini

taşımadığını belirterek talebi reddetmiştir.

45.

Başvurucu, 6413 sayılı Kanun ile oda hapsi cezasının kaldırılmasının ve

izinsizlik cezasına dönüştürülmesinin (yargılamanın yenilenmesi talebinin

incelenmesinde) dikkate alınmadığını ileri sürmekte olup iddiaların özü, Askeri

Yargıtay 2. Dairesinin hukuk kurallarını yorumlamada ve olayları

değerlendirmede isabet edemediğine ilişkindir. Dolayısıyla başvuru bu hâliyle

kanun yolu incelemesi talebi niteliğinde olup yargılamanın yenilenmesi

talebiyle ilgili anılan Askeri Yargıtay kararının açıkça hukuka aykırı olarak

kabul edilmesini gerektiren bir olgu tespit edilmemiştir.

46.

Açıklanan nedenlerle kanun yolu incelemesi talebi niteliğinde olan başvurunun

bu kısmının, açıkça dayanaktan yoksun olması

nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

Başkan : Burhan ÜSTÜN Üyeler : Serruh KALELİ Nuri NECİPOĞLU Hicabi DURSUN Hasan Tahsin GÖKCAN Raportör : Aydın ŞİMŞEK Başvurucu : Gökhan ÜNLÜ Vekili : Av. Cahit ŞANVERDİ