Gülender Soytürk ve Diğerleri Başvurusu (B. No: 2014/4942)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, Türk Silahlı Kuvvetlerinden (TSK) emekli olanlar

hakkında uygulanması mümkün olmayan askerî fer'i

cezalara yönelik bir düzenlemenin başvurucu hakkında uygulanması nedeniyle adil

yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 1/4/2014 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık tarafından Anayasa Mahkemesinin önceki

kararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atfen başvuru hakkında görüş

sunulmayacağı bildirilmiştir.

7. Başvurucu Kadir Soytürk 25/3/2016 tarihinde vefat etmiştir.

Başvurucunun mirasçıları başvuruya devam etmek istediklerini belirtmişlerdir.

III. OLAY VE OLGULAR

8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar

özetle şöyledir:

9. Başvurucuların murisi Burdur Askerlik Şubesinde TSK emrinde

astsubay olarak görev yapmaktayken 2004 ve 2007 yılları arasında sahte rapor

alınması hususunda aracılık yaptığı, yapılan inceleme ve araştırmalar sonucunda

suç işlemek amacıyla kurulan örgüte üye olduğu iddiasıyla hakkında ceza davası

açılmıştır.

10. Başvurucuların murisi 15/11/2007 tarihinde emekliye

ayrılmıştır.

11. Ankara 6. Ağır Ceza Mahkemesinin 7/5/2008 tarihli kararı ile

başvurucuların murisi hakkında üç yıl hapis cezası verilmiştir.

12. Başvurucuların murisi tarafından hükmün temyiz edilmesi

üzerine Yargıtay 8. Ceza Dairesinin 31/3/2009 tarihli kararıyla hüküm

onanmıştır.

13. Kesinleşen ceza hükmü neticesinde Millî Savunma Bakanlığının

28/6/2011 tarihli işlemiyle daha önce verilen emekliye ayırma kararı

kaldırılarak başvurucuların murisinin TSK'dan ayrılmasına karar verilmiştir.

14. Başvurucuların murisi anılan karar üzerine Askeri Yüksek

İdare Mahkemesinde (AYİM) dava açmıştır.

15. AYİM Birinci Dairesinin 9/10/2013 tarihli kararı ile davanın

reddine hükmedilmiştir. Kararın gerekçesinde başvurucunun TSK'da astsubay

statüsünde görev yapmakta iken işlediği suçtan dolayı Ankara 6. Ağır Ceza

Mahkemesince üç yıl hapis cezası ile cezalandırıldığı vurgulanmış, hakkında

ceza yargılaması devam ederken isteği üzerine emekliye ayrıldığı, dolayısıyla

başvurucunun emekliye ayrılmakla statüsünün değiştiği ve yedek astsubaylığa

geçirildiği belirtilmiştir. Gerekçede ayrıca 16/6/1927 tarihli ve 1076 sayılı Yedek Subaylar ve Yedek Askeri

Memurlar Kanunu'nun 23. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre

subaylıktan çıkarılmayı gerektiren bir suçtan mahkûm olmanın yedek subaylık

(astsubaylık) statüsünden çıkarılarak hakkında, 21/6/1927 tarihli ve 1111

sayılı Askerlik Kanunu'nun uygulanmasını gerektirdiğine ilişkin madde hükmüne

değinilmiştir. Başvurucunun hakkında kesinleşen üç yıl hapis cezasının

22/5/1930 tarihli ve 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu'nun 30. maddesinin birinci

fıkrasının (A) bendi uyarınca TSK'dan çıkarılmayı gerektiren ceza miktarını

(bir seneden fazla hapis cezası) kapsadığı ve dava konusu işlemde hukuka aykırı

bir yön bulunmadığı sonucuna varıldığı ifade edilmiştir.

16. Başvurucuların murisinin karar düzeltme talebi üzerine AYİM

Birinci Dairesinin 4/3/2014 tarihli kararı ile kararın usul ve hukuka uygun

olduğu, dilekçede ileri sürülen nedenlerin kararın bozulmasını gerektirecek

nitelikte görülmediği belirtilerek karar düzeltme talebinin reddine karar

verilmiştir.

17. Bu karar, başvurucuların murisine 21/3/2014 tarihinde tebliğ

edilmiştir.

18. 1/4/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunulmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK

19. 27/7/1967 tarihli ve 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri

Personel Kanunu'nun 94. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

'' (Değişik cümle :

28/6/2001 - 4699/12 md.) Kadrosuzluk, yetersizlik, (…)(2) veya (c) bendinde belirtilen suçlardan hükümlülük nedeni

ile aşağıda belirtilen esas ve şartlar dahilinde astsubaylar hakkında Silahlı

Kuvvetlerden ayırma işlemi yapılır. (2)

...

c)(Ek: 28/6/2001 - 4699/12 md.;

Değişik: 22/1/2015-6586/46 md.) Hükümlü olma

nedeniyle ayırma: Ertelenmiş, seçenek yaptırımlara çevrilmiş, hükmün

açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiş ve affa uğramış olsalar bile

Devletin şahsiyetine karşı işlenen suçlarla, 1632 sayılı Askeri Ceza Kanununun

131 inci maddesinin birinci fıkrasının az vahim hâli hariç, basit ve nitelikli

zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye

kullanma, dolanlı iflas, iftira gibi yüz kızartıcı veya şeref ve haysiyet

kırıcı nitelikteki suçlardan veya istimal ve istihlak kaçakçılığı hariç

kaçakçılık, resmî ihale ve alım satımlara fesat karıştırma suçlarından hükümlü

olan astsubaylar hakkında, hizmet sürelerine bakılmaksızın Türkiye Cumhuriyeti

Emekli Sandığı Kanunu hükümleri uygulanır.''

20. 926 sayılı Kanun'un 107. maddesinin birinci fıkrası

şöyledir:

''(Değişik birinci fıkra 29/9/1988 - 3475/14 md.) Disiplinsizlik ve ahlaki durum sebebiyle Silahlı

Kuvvetlerde kalmaları uygun görülmeyerek sicil yoluyla çıkarılanlar hariç olmak

üzere istifa eden veya emekliye ayrılan veyahut yetersizlik nedeniyle Silahlı

Kuvvetlerden ayırma işlemine tabi tutulan astsubaylar, rütbeleriyle yedek

astsubaylığa geçirilirler."

21. 1076 sayılı Kanun'un 2. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

''Yedek subay ve yedek askeri memurları

şunlardır:

A) (Değişik: 1/2/1930 -

1555/1 md.)Kara, deniz, hava ve jandarmadan müteakit ve müstafi olanlardan yedeğe ayrılanlar

"daimi malüliyet sebepleriyle tekaüt

edilenlerden seferi ordunun geri ve sabit hizmetlerinde istihdama elverişli

olmayanlar ve yirmi üçüncü maddede sayılan fiillerden dolayı tekaüdü icra

edilmiş bulunanlar yedeğe ayrılmazlar."

22. 1076 sayılı Kanun'un 23. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

''Yedeksubay ve yedek askeri memurluktan

çıkarılmayı ve yaşlarına göre haklarında Askerlik Kanununun uygulanmasını

gerektiren sebepler şunlardır:

a) Türk Silahlı Kuvvetlerinde subaylıktan

çıkarmayı gerektiren bir suçtan mahkum olanlar.

...

d) (Ek: 29/11/1983 -

2962/4 md.; Değişik: 31/1/2013-6413/45 md.) Yedek subaylık hizmetleri sırasında, tabi oldukları

disiplin mevzuatına göre Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası alanlar.

...''

23. 1632 sayılı Kanun'un 3. maddesi şöyledir:

'' Askerî şahıslar; Mareşalden asteğmene kadar subaylar, astsubaylar,

Millî Savunma Bakanlığı ile Türk Silahlı Kuvvetleri kadro ve kuruluşunda

çalışan sivil personel, uzman jandarma, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş ve er,

erbaş ve erler ile askerî öğrencilerdir.

Milli Savunma Bakanlığı ile Türk Silahlı Kuvvetleri kadro ve kuruluşunda

çalışan Devlet memurlarının asker kişi sıfatları, 4.1.1961 tarihli ve 211

sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanununun 115 inci maddesinde

belirtilen yükümlülükleri ile sınırlıdır.''

24. 1632 sayılı Kanun'un 4. maddesi şöyledir:

'' İhtiyat (emekli) askeri şahıslar askeri hizmetlerde bulundukları

müddetçe bu kanun hükümlerine tabidirler.''

25. 1632 sayılı Kanun'un 30. maddesi şöyledir:

'' Aşağıda yazılı hallerde subay, astsubay, uzman jandarmalar ve özel

kanunlarında bu cezanın uygulanacağı belirtilen asker kişiler hakkında, askeri

mahkemeler veya adliye mahkemelerince asıl ceza ile birlikte, Türk Silahlı

Kuvvetlerinden çıkarma cezası da verilir. Bu husus mahkeme hükmünde

belirtilmemiş olsa dahi, Silahlı Kuvvetlerden çıkarmayı gerektirir.

A) Taksirli suçlardan verilen cezalar hariç

olmak üzere ölüm, ağır hapis, bir seneden fazla hapis cezası ile hükümlülük

halinde,

B) Devletin şahsiyetine karşı işlenen suçlarla

basit ve nitelikli zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık,

sahtecilik, inancı kötüye kullanma, dolanlı iflas gibi yüz kızartıcı veya şeref

ve haysiyeti kırıcı suçtan veya istimal ve istihlak kaçakçılığı hariç

kaçakçılık, resmi ihale ve alım satımlara fesat karıştırma, Devlet sırlarını

açığa vurma suçlarından biriyle hükümlülük halinde.

Taksirli suçlardan verilen cezalar hariç olmak

üzere, askeri mahkemelerce üç aydan fazla hapis cezası ile birlikte Türk

Silahlı Kuvvetlerinden çıkarma cezası da verilebilir.''

V. İNCELEME VE GEREKÇE

26. Mahkemenin 21/11/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucuların

İddiaları

27. Başvurucuların murisi, hakkında emekliye ayırma kararının

kaldırılarak 1632 sayılı Kanun'un 30. maddesinde düzenlenen fer'i

cezalardan TSK'dan çıkarma cezasının uygulanmasının kanuna aykırı olduğunu,

emeklilik statüsünde olmasına rağmen kendisine muvazzaflara yönelik hükümlerin

uygulandığını belirtmiştir. Başvurucuların murisi; 1632 sayılı Kanun'da asker

şahısların tek tek sayıldığını, bunların içinde emeklilerin bulunmadığını,

sadece ihtiyat (emekli) askerî şahısların askerlik hizmetinde bulunduğu sürece

1632 sayılı Kanun'a tabi olduğunun açıkça belirtildiğini ifade etmiştir. Anılan

Kanun'un fer'i cezaların uygulanmasına yönelik

hükümler içeren 37. maddesinin 2000 yılında yürürlükten kaldırıldığını

vurgulayan başvurucuların murisi, yürürlükten kalkan bir kanun hükmünün uygulandığını

ileri sürerek AYİM tarafından yanlış kanun hükmünün uygulanması neticesinde

Anayasa'nın 36. ve 38. maddelerinde düzenlenen adil yargılanma hakkı ilesuç ve cezaların kanuniliği ilkesinin, kendisiyle aynı

konumda olanlara farklı muamele yapıldığı iddiasıyla da Anayasanın 10.

maddesinde yer alan eşitlik ilkesinin ihlal edildiğini iddia etmiştir.

B. Değerlendirme

28. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan

hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi

takdir eder (Tahir Canan, B. No:

2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun iddialarının özü kanun hükmünün yanlış

uygulanması ve yorumlanmasına ilişkin olup anılan şikâyetler Anayasa'nın 36.

maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkı kapsamında incelenmiştir.

29. Anayasa’nın 148. maddesinin dördüncü fıkrasında, kanun

yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireysel başvuruda

incelenemeyeceği belirtilmiştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde dava

konusu yapılmış maddi olay ve olguların kanıtlanması, delillerin

değerlendirilmesi, hukuk kurallarının yorumlanması ve uygulanması ileuyuşmazlıkla ilgili varılan sonucun adil olup olmaması

bireysel başvurukonusu olamaz. Ancak bireysel başvuru

kapsamındaki hak ve özgürlüklere müdahale teşkil eden, bariz takdir hatası veya

açık bir keyfîlik içeren tespit ve sonuçlar bu

kapsamda değildir (Ahmet Sağlam,

B. No: 2013/3351, 18/9/2013, § 42).

30. Başvurucu, Kanun'un hükümlerinin yanlış uygulanması

neticesinde davasının reddedildiğini ifade etmiştir. İddiaların özünün derece

mahkemelerince delillerin değerlendirilmesinde ve hukuk kurallarının

yorumlanmasında isabet olmadığına ve esas itibarıyla yargılamanın sonucuna

ilişkin olduğu anlaşılmaktadır.

31. Başvuru konusu AYİM kararında başvurucuların murisinin suçun

işlendiği tarih olan 2004 ve 2007 yılları arasında meslekte olduğu, ceza

yargılaması devam ederken 15/11/2007 tarihinde emekliye ayrıldığı

vurgulanmıştır. Hakkında kesinleşen ceza hükmü neticesinde emekliliğin

kaldırılarak TSK'dan çıkarma cezasının verilmesine ilişkin işlemin iptali

istemiyle AYİM'de açılan davada Askeri Ceza

Kanunu'nun ilgili maddesi uyarınca suçun işlendiği tarih itibarıyla görevde

olan başvurucuların murisi hakkında, anılan işlemin hukuka aykırı olmadığı

kanaatine varılarak dava reddedilmiştir. Karar düzeltme aşamasından da geçerek

karar kesinleşmiştir. Başvurucular murisinin iddiaları incelendiğinde AYİM'in kararının yasal dayanağının olmadığı kanaatine

varılamamış, bariz takdir hatası ve açık bir keyfîlik

bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

32. Başvurucuların murisi her ne kadar 2000 yılında yapılan

Kanun değişikliği ile Askeri Ceza Kanunu'nun fer'i

cezaların uygulanmasına ilişkin 37. maddesinin kaldırıldığını, fer'i cezaların tatbikine ilişkin hükümler içeren ilgili

maddenin kalkmasıyla anılan Kanunun kendisine uygulanamayacağını iddia etmiş

ise de 2000 yılında Askeri Ceza Kanunu'nda yapılan değişiklikle fer'i cezaların uygulanacağı kişiler ve cezaların uygulama

şekli tek maddede genel ifadelerle belirtilmekten çıkarılıp her ceza için ayrı

ayrı madde metinlerine işlenerek, fer'i cezaların

kimlere nasıl uygulanacağı düzenlenmiştir. Dolayısıyla yapılan değişikliğin

başvurucunun durumuna etkisi bulunmamaktadır.

33. Açıklanan nedenlerle başvurunun, diğer kabul edilebilirlik koşulları

yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan

yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi

gerekir.

B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA

21/11/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin

YILDIRIM

Üyeler

:

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Muammer

TOPAL

M. Emin KUZ

Raportör Yrd.

:

Tuğba YILDIZ

Başvurucular

:

1. Gülender SOYTÜRK

2. Şeyma

SOYTÜRK

3. Gözde

SOYTÜRK ERDEVECİ

Vekili

:

Av. Cavit

ÇALIŞ

Av. Alper

ÇALIŞ