Hasan Oğuz Ermumcu ve Diğerleri Başvurusu (B. No: 2013/8720)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvurucular, Orman İşletme

Müdürlüğü tarafından 27/11/2002 tarihinde, Fethiye 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde

aleyhlerine açılan tapu iptali ve tescil davasında görevsizlik kararı verilerek

dava dosyasının Kadastro Mahkemesine gönderildiğini, anılan Mahkemece de karşı

görevsizlik kararı verildiğini, yargılamanın halen devam ettiğini, makul sürede

yargılama yapılmadığını belirterek, adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini

ileri sürmüşler, maddi ve manevi tazminat talep etmişlerdir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvurular, 2/12/2013 ve

17/1/2014 tarihlerinde Fethiye 3. Asliye Hukuk Mahkemesi ve Bakırköy 2. Asliye

Hukuk Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. İdari yönden yapılan ön incelemede başvurunun Komisyona

sunulmasına engel bir durumun bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. İkinci

Bölüm İkinci Komisyonunca, 9/1/2014 tarihinde, kabul edilebilirlik incelemesi

Bölüm tarafından yapılmak üzere, dosyanın Bölüme gönderilmesine karar

verilmiştir.

4. Başvurucu

Hasan Oğuz Ermumcu tarafından yapılan 2013/8720

sayılı bireysel başvuru dosyası ile Güneş Ermumcu Illing tarafından yapılan 2013/8721 sayılı bireysel başvuru

dosyası ve Harun Bolel tarafından yapılan 2014/886

sayılı bireysel başvuru dosyası, aralarındaki hukuki ve fiili irtibat nedeniyle

birleştirilmiş, incelemeye 2013/8720 sayılı bireysel başvuru dosyası üzerinden

devam edilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından,

29/1/2014 tarihli ara kararı gereğince başvurunun kabul edilebilirlik ve esas

incelemesinin birlikte yapılmasına ve bir örneğinin görüş için Adalet

Bakanlığına gönderilmesine karar verilmiştir.

6. Adalet Bakanlığının

27/2/2014 tarihli yazısında, Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu

kapsamda sunulan görüşlerine atfen, başvuru hakkında görüş sunulmayacağı

bildirilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

A. Olaylar

7. Başvuru

formu ve ekleri ile başvuruya konu yargılama dosyası içeriğinden tespit edilen

ilgili olaylar özetle şöyledir:

8. Fethiye Orman İşletme Müdürlüğü, 26/3/2002 tarihinde

Fethiye 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde, başvurucuların arkadaşları aleyhine

açtığı davada; 1330 parsel numaralı taşınmazın kısmen orman sınırları içinde

kaldığını, davalılar adına olan tapu kaydının geçersiz olduğunu ileri sürerek,

anılan kısmın orman vasfı ile Maliye Hazinesi adına tapuya tescilini talep

etmiş, dava dosyası Mahkemenin 2002/175 esas numarasına kaydedilmiştir.

9. Yine Fethiye Orman İşletme Müdürlüğü, 27/11/2002

tarihinde Fethiye 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde, başvurucular ve arkadaşları

aleyhine açtığı davada; 1330 parsel numaralı taşınmazın kısmen orman sınırları

içinde kaldığını, davalılar adına olan tapu kaydının geçersiz olduğunu ileri

sürerek, anılan kısmın orman vasfı ile Maliye Hazinesi adına tapuya tescilini

talep etmiş, dava dosyası Mahkemenin 2002/699 esasına kaydedilmiştir.

10. Mahkemece, 11/3/2003 tarih ve E.2002/699, K.2003/181

sayılı kararla; her iki dava dosyasının taraflarının ve konularının aynı olduğu

gerekçesiyle birleştirilmesine, yargılamaya E.2002/175 sayılı dava dosyası

üzerinden devam edilmesine karar verilmiştir.

11. Mahkemece yapılan yargılama sonunda; 29/5/2012 tarih ve

E.2002/175, K.2012/295 sayılı kararla; taşınmazın bulunduğu yerde kadastro

uygulama çalışması yapıldığı, uygulama tutanaklarında taşınmazın davalı olarak

gösterildiği, kadastro uygulama çalışmasından sonra görevsizlik kararı

verilerek dosyanın kadastro mahkemesine gönderilmesi gerektiği belirtilerek,

12/1/2011 tarih ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 1. maddesi ve

21/6/1987 tarih ve 3402 sayılı Kadastro Kanunu'nun 27. maddesi gereğince

Mahkemenin görevsizliğine, kararın kesinleşmesinden sonra davacının talebi

halinde dosyanın Fethiye Kadastro Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.

12. Görevsizlik kararı, 29/5/2012 tarihinde başvurucular

tarafından öğrenilmiştir.

13. Görevsizlik kararı temyiz edilmeksizin 30/1/2014

tarihinde kesinleşmiş olup, dava dosyası Fethiye Kadastro Mahkemesine

gönderilmiştir.

14. Görevsizlik kararı sonrası

Fethiye Kadastro Mahkemesinin E.2014/13 sırasına kaydı yapılan dosyada

20/2/2014 tarihinde verilen karşı görevsizlik kararı üzerine, dosya olumsuz

görev uyuşmazlığının karara bağlanması için Yargıtay 17. Hukuk Dairesine

gönderilmiştir.

B. İlgili

Hukuk

15. 12/1/2011 tarih ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri

Kanunu’nun 30. maddesi, 21/6/1987 tarih ve 3402 sayılı Kadastro Kanunu’nun 25.

maddesinin birinci fıkrası, 27. maddesi, 28. maddesinin birinci fıkrası, 29.

maddesinin birinci, üçüncü ve dördüncü fıkraları, 30. maddesinin birinci ve

ikinci fıkraları, 32. maddesinin birinci fıkrası ve 36. maddesinin birinci

fıkrasının son cümlesi, 31/8/1956

tarih ve 6831 sayılı Orman Kanunu’nun 11. maddesinin birinci ve üçüncü

fıkraları.

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

16. Mahkemenin 17/11/2014 tarihinde yapmış olduğu toplantıda,

başvurucuların 2/12/2013 tarih ve 2013/8720 numaralı bireysel başvuruları

incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucuların İddiaları

17. Başvurucular, Muğla ili Fethiye ilçesinde bulunan 1330

parsel numaralı taşınmazın yarı hissesinin murisleri adına tespit ve tapuya

tescil edildiğini, Orman İşletme Müdürlüğü tarafından taşınmazın orman vasfı

ile Maliye Hazinesi adına tapuya tescili istemiyle Fethiye 1. Asliye Hukuk

Mahkemesinin 2002/175 ve 2002/699 esas sayılı dosyalarında tapu iptali ve

tescil davaları açıldığını, Mahkemece her iki dava dosyasının

birleştirildiğini, taşınmazın bulunduğu yerde kadastro uygulama çalışmaları

yapılması üzerine Mahkemece görevsizlik kararı verilerek dava dosyasının

Kadastro Mahkemesine gönderilmesine hükmedildiğini, anılan Mahkemece de karşı

görevsizlik kararı verildiğini, makul sürede yargılama yapılmadığını

belirterek, adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.

B. Değerlendirme

1. Kabul

Edilebilirlik Yönünden

18. Başvurucuların yargılamanın uzunluğuyla ilgili şikâyeti

açıkça dayanaktan yoksun olmadığı gibi, bu şikâyet için diğer kabul edilemezlik

nedenlerinden herhangi biri de bulunmamaktadır. Bu nedenle, başvurunun kabul

edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

19. Başvurucular, 27/11/2002 tarihinde Fethiye 1. Asliye

Hukuk Mahkemesinde aleyhlerine açılan tapu iptali ve tescil davasında makul

sürede yargılama yapılmadığını belirterek, Anayasa’nın 36. maddesinde

tanımlanan adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini iddia etmişlerdir.

20. Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme)

ortak koruma alanı dışında kalan bir hak ihlali iddiasını içeren başvurunun

kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi mümkün olmayıp (B. No: 2012/1049,

26/3/2013, § 18), Sözleşme metni ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM)

kararlarından ortaya çıkan ve adil yargılanma hakkının somut görünümleri olan

alt ilke ve haklar, esasen Anayasa’nın 36. maddesinde yer verilen adil

yargılanma hakkının da unsurlarıdır. Anayasa Mahkemesi de Anayasa’nın 36.

maddesi uyarınca inceleme yaptığı birçok kararında, ilgili hükmü Sözleşme’nin

6. maddesi ve AİHM içtihadı ışığında yorumlamak suretiyle, Sözleşme’nin lafzi

içeriğinde yer alan ve AİHM içtihadıyla adil yargılanma hakkının kapsamına

dâhil edilen ilke ve haklara, Anayasa’nın 36. maddesi kapsamında yer

vermektedir Somut başvurunun dayanağını oluşturan makul sürede yargılanma hakkı

da yukarıda belirtilen ilkeler uyarınca adil yargılanma hakkının kapsamına

dâhil olup, ayrıca davaların en az giderle ve mümkün olan süratle

sonuçlandırılmasının yargının görevi olduğunu belirten Anayasa’nın 141.

maddesinin de, Anayasa’nın bütünselliği ilkesi gereği, makul sürede yargılanma

hakkının değerlendirilmesinde göz önünde bulundurulması gerektiği açıktır (B.

No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 38–39).

21. Davanın karmaşıklığı, yargılamanın kaç dereceli olduğu,

tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu ve başvurucunun

davanın hızla sonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi hususlar, bir

davanın süresinin makul olup olmadığının tespitinde göz önünde bulundurulması

gereken kriterlerdir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 41–45).

22. Anayasa’nın 36. maddesi ve Sözleşme’nin 6. maddesi

uyarınca, medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin uyuşmazlıkların makul sürede

karara bağlanması gerekmektedir. Başvuru konusu olayda, başvurucuların

murisleri adına tapuya tescilli taşınmazın tapu kaydının iptali ile davacı

Orman Genel Müdürlüğü adına tapuya tescili istemine ilişkin davada, 1086 sayılı

mülga Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ve 6100 sayılı Kanun’da yer alan usul

hükümlerine göre yürütülen somut yargılama faaliyetinin, medeni hak ve

yükümlülükleri konu alan bir yargılama olduğunda kuşku yoktur (B. No: 2012/13,

2/7/2013, § 49).

23. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara

ilişkin makul süre değerlendirmesinde, sürenin başlangıcı kural olarak,

uyuşmazlığı karara bağlayacak yargılama sürecinin işletilmeye başlandığı, başka

bir deyişle davanın ikame edildiği tarih olup, bu tarih somut başvuru açısından

27/11/2002 tarihidir.

24. Sürenin bitiş tarihi ise, çoğu zaman icra aşamasını da

kapsayacak şekilde yargılamanın sona erme tarihidir. Ancak devam eden

yargılamalara ilişkin makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasını

içeren başvuruların yargılama faaliyetinin devamı sırasında da yapılabilmesi

olanağı bulunduğundan, değerlendirmeye esas alınacak sürenin bitiş anı başvurunun

karara bağlandığı tarihtir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, § 52).

25. Başvuruya konu yargılama sürecinin incelenmesinde,

yargılamanın konusunun, başvurucular ile arkadaşları adına tapuya tescil edilen

taşınmazın tapu kaydının iptali ile Orman Genel Müdürlüğü adına tescili

istemine ilişkin olduğu anlaşılmıştır.

26. Orman Genel Müdürlüğü tarafından, 26/3/2002 tarihinde

başvurucuların arkadaşları aleyhine Fethiye 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde açılan

davada, 1330 parsel numaralı taşınmazın tapu kaydının iptali ile davacı adına

tapuya tescili talep edilmiş, yargılama Mahkemenin E.2002/175 sayılı dosyasında

başlamıştır.

27. Yine Orman Genel Müdürlüğü tarafından 27/11/2002

tarihinde başvurucular ve arkadaşları aleyhine Fethiye 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde

açılan davada 1330 parsel numaralı taşınmazın tapu kaydının iptali ile davacı

adına tapuya tescili talep edilmiş, yargılama Mahkemenin E.2002/699 sayılı

dosyasında başlamıştır. Mahkemece 11/3/2003 tarihinde davanın konusunun ve

taraflarının aynı olduğu gerekçesiyle dava dosyalarının birleştirilmesine,

yargılamanın E.2002/175 sayılı dava dosyası üzerinden devamına karar

verilmiştir.

28. Mahkemece, tapu kayıtları getirtilmiş, taraflara tebligat

yapılmış, adresi tespit edilemeyen davalıların adresleri araştırılmış, davacı

vekiline, ölmüş olan davalılara ait veraset ilamlarını sunmaları için süre

verilmiştir. Veraset ilamlarının tamamlanmasından ve taraf teşkilinin

sağlanmasından sonra, 13/9/2007 tarihinde taşınmazın bulunduğu yerde keşif

yapılmasına karar verilmiştir. Keşiflerin defalarca ertelenmesinden sonra

28/11/2008 tarihinde keşif yapılmış, bilirkişi raporu alınmıştır.

29. 16/2/2010 tarihinde dava konusu taşınmaza ilişkin olarak

memleket haritası ve hava fotoğrafının gönderilmesi için Adalet Bakanlığına

müzekkere yazılmasına karar verilmiştir. Bakanlıktan yazı cevabının gelmesinden

sonra 15/7/2010 tarihinde yeniden keşif yapılması yönünde hüküm kurulmuş, ancak

keşif kararı yerine getirilmemiştir.

30. 16/2/2012 tarihli duruşmada, dosyanın hâkim değişikliği

nedeniyle incelemeye alınması yönünde ara karar kurulmuştur. 29/5/2012 tarihli

duruşmada, taşınmazın bulunduğu yerde kadastro uygulama çalışmalarının

yapılması nedeniyle Mahkemenin görevsizliğine ve dosyanın Fethiye Kadastro

Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir. Görevsizlik kararı tüm davalılara

tebliğ edildikten sonra, temyiz edilmeksizin 30/1/2014 tarihinde

kesinleşmiştir. Görevsizlik kararı üzerine yargılamaya devam eden Fethiye

Kadastro Mahkemesince karşı görevsizlik kararı verilmiş ve dosya merci tayini

amacıyla Yargıtaya gönderilmiştir.

31. Mahkemece, 27/11/2002 havale tarihli dilekçe ile

yargılamasına başlanıldığı anlaşılan davanın tensip zaptının tanzimi

sonrasında, yargılama sürecinde birçok duruşma yapılmış olup, belirtilen

celseler arasında genellikle üç aylık sürelerin bulunduğu, davanın esasına

yönelik uyuşmazlığın sona ermediği anlaşılmıştır.

32. Yargılama sürecinde keşif ara kararlarının müracaat

yokluğu, hava şartları, bilirkişi temin edilememesi gibi nedenlerle yerine

getirilmediği ve bu uygulamanın davada yer alan taraf sayısı da nazara

alındığında yargılamanın uzaması üzerinde baskın bir etkiye sahip olduğu

anlaşılmaktadır. Bu kapsamda keşif yapılmasından sonra tekrar delil toplandığı

ve yeniden keşif kararı verildiği, ancak keşfin yapılmadığı görülmektedir.

33. Başvurunun değerlendirilmesi neticesinde, başvuruya konu

yargılamanın gerek taşınmazın büyüklüğü ve taraf sayısı, gerekse keşif ve

bilirkişi incelemesi gibi usul işlemlerini gerektirmesine bağlı olarak karmaşık

bir niteliğe sahip olduğu, ancak yargılama sürecindeki gecikmeler ayrı ayrı

değerlendirildiğinde yazılı yargılama usulünde tatbiki gereken yargılamayı

hızlandırıcı niteliğe sahip özel usul hükümlerine riayet edilmediği, celse

harcı tayini gibi usuli imkânların yargılama

makamlarınca kullanılmadığı, yapılması gereken işlemlerin uzun sürelerle yerine

getirilmediği anlaşılmaktadır.

34. Başvuru konusu yargılamada söz konusu olduğu gibi,

verilen birleştirme kararlarının adaletin daha iyi gerçekleştirilebilmesi için

makul olduğu değerlendirilebilirse de, bu tür

kararların yargılamayı uzatacağı göz önünde bulundurularak, yargılamanın diğer

aşamalarında sürecin hızlandırılması hususunda daha fazla gayret ve özen gösterilmesi

gerektiği açıktır.

35. Yargılama sürecinde davanın taraflarının yargılamayı

geciktirici yöndeki işlem ve davranışları kural olarak, yargılamanın uzamasında

taraf kusuru olarak kabul edilmekte ise de yargılama makamlarının ilgili usuli imkânları kullanmak suretiyle bu girişimleri

engelleme sorumluluğu bulunmaktadır. Bu kapsamda, davacı vekilince muhtelif

celselerde ve keşif günlerinde mazeret dilekçeleri sunulduğu görülmekle

birlikte, başvurucuların tutumunun yargılamanın uzamasına özellikle bir etkisi

olduğu tespit edilememiştir.

36. Başvurunun konusu olan tapu

iptali ve tescil davasında yer alan kişi sayısı ve davanın mahiyeti nedeniyle

icrası gereken usul işlemlerinin niteliği, başvuruya konu yargılamanın karmaşık

olduğunu ortaya koymakla birlikte, davaya bütün olarak bakıldığında yaklaşık on

iki yıldır devam eden ve henüz uyuşmazlığın esastan çözüme kavuşturulmadığı

yargılama sürecinin makul olmadığı sonucuna varılmıştır.

37. Açıklanan nedenlerle, başvurucuların Anayasa’nın 36. maddesinde

güvence altına alınan makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiğine karar

verilmesi gerekir.

3. 6216 Sayılı Kanun’un 50. Maddesi Yönünden

38. Başvurucular, makul sürede yargılanma haklarının ihlali

nedeniyle maddi ve manevi tazminata karar verilmesini talep etmişlerdir.

39. 6216 sayılı Kanun’un “Kararlar”

kenar başlıklı 50. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:

“Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa,

ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere

dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar

bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genel

mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla

yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve

sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”

40. Başvurucu Harun Bolel

tarafından maddi tazminat talebinde bulunulmuş olup, mevcut başvuruda Anayasa’nın

36. maddesinin ihlal edildiği tespit edilmiş olmakla beraber, tespit edilen

ihlalle iddia edilen maddi zarar arasında illiyet bağı bulunmadığı

anlaşıldığından, anılan başvurucunun maddi tazminat talebinin reddine karar

verilmesi gerekir.

41. Başvurucuların tarafı olduğu uyuşmazlığa ilişkin yaklaşık

on iki yıldır devam eden yargılama süresi nazara alındığında, başvurucuların

yargılama faaliyetinin uzunluğu sebebiyle, yalnızca ihlal tespitiyle

giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında her bir başvurucuya net

11.650,00 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.

42. Başvurucular Hasan Oğuz Ermumcu

ve Güneş Ermumcu Illing

tarafından ayrı ayrı yapılan 198,35 TL harçtan oluşan yargılama giderinin ayrı

ayrı başvuruculara ödenmesine ve

belirtilen başvuruculara 1.500,00 TL vekâlet ücretinin müştereken ödenmesine, başvurucu Harun Bolel

tarafından yapılan 206,10 TL harç ve 1.500,00 TL vekâlet ücretinden oluşan

1.706,10 TL yargılama giderinin anılan başvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir.

43. Başvuruya konu yargılamanın yaklaşık on iki yıldır devam

ettiği, uyuşmazlığın esasının henüz çözüme kavuşturulmadığı ve bu hususun makul

sürede yargılanma hakkını ihlal ettiği gözetilerek, anayasal bir hakkın ihlal

edildiği açık olan bir yargılama dosyasında, hukuka, adalete ve mahkemeye güven

ilkesinin gördüğü zararın devam etmesinin önlenmesi amacıyla, yargılamanın

konusu uyuşmazlığın esasının mümkün olan en kısa sürede sonuçlandırılmasını teminen, kararın bir örneğinin ilgili Mahkemesine

gönderilmesine karar verilmesi gerekir.

A. Başvurucuların

1.

Makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiği yönündeki iddialarının KABUL

EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

2. Anayasa’nın

36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede yargılanma haklarının İHLAL

EDİLDİĞİNE,

B. Başvurucuların her birine net 11.650,00 TL manevi TAZMİNAT

ÖDENMESİNE, başvurucuların tazminata ilişkin diğer taleplerinin REDDİNE,

C. Başvurucular Hasan Oğuz Ermumcu ve

Güneş Ermumcu Illing

tarafından ayrı ayrı yapılan 198,35 TL harçtan oluşan yargılama giderinin ayrı

ayrı BAŞVURUCULARA ÖDENMESİNE ve belirtilen başvuruculara 1.500,00 TL vekâlet

ücretinin müştereken ödenmesine,

D. Başvurucu Harun Bolel tarafından

yapılan 206,10 TL harç ve 1.500,00 TL vekâlet ücretinden oluşan 1.706,10 TL

yargılama giderinin anılan BAŞVURUCUYA ÖDENMESİNE,

E. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucuların Maliye

Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına; ödemede

gecikme olması halinde, bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar

geçen süre için yasal faiz uygulanmasına,

F. Kararın bir örneğinin ilgili derece Mahkemelerine

gönderilmesine,

17/11/2014

tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Alparslan ALTAN

Üyeler

:

Serdar ÖZGÜLDÜR

Celal Mümtaz AKINCI

Muammer TOPAL

M. Emin KUZ

Raportör : Murat AZAKLI Başvurucular : 1. Hasan Oğuz ERMUMCU 2. Güneş ERMUMCU ILLING Vekilleri : Av. Emel ARICAN 3. Harun BOLEL Vekili : Av. Murat NAS