Haydar Yılmaz Başvurusu (B. No: 2013/3394)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru "kaçakçılık

suçunu işlemek amacıyla teşekkül oluşturmak ve kaçakçılık" suçlarının

işlendiği iddiasıyla açılan kamu davasının makul sürede sonuçlandırılamaması ve

Yargıtay 7. Ceza Dairesince zamanaşımına bağlı olarak kamu davasının ortadan

kaldırılması nedeniyle aklanılmaması iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 15/5/2013 tarihinde Mersin 4. Ağır Ceza Mahkemesi

vasıtasıyla yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir

eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. Birinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca 31/10/2014 tarihinde,

başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar

verilmiştir.

4. Bölüm Başkanı tarafından 20/2/2015 tarihinde, başvurunun

kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar

verilmiştir.

5. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık tarafından Anayasa Mahkemesine sunulan

görüş 3/4/2015 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir. Başvurucu, Bakanlığın

görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.

III. OLAY VE OLGULAR

A. Olaylar

6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

7. Mersin Cumhuriyet Başsavcılığının 30/1/2004 tarihli ve

2004/485-40 sayılı iddianamesi ve 17/3/2004 tarihli ve 2004/485-40 sayılı ek

iddianameyle "kaçakçılık suçunu işlemek amacıyla teşekkül oluşturmak ve

kaçakçılık" suçlarını işledikleri iddiasıyla başvurucu ve diğer on beş

şüpheli hakkında kamu davası açılmıştır.

8. Mersin 1. Ağır Ceza Mahkemesi 25/10/2011 tarihli ve

E.2004/50, K.2011/432 sayılı kararı ile başvurucunun "kaçakçılık suçunu

işlemek amacıyla teşekkül oluşturmak" suçundan beraatine,

başvurucu hakkında "kaçakçılık" suçundan açılan kamu davasının ise

zamanaşımı nedeniyle ortadan kaldırılmasına karar vermiştir.

9. Başvurucunun temyizi üzerine Yargıtay 7. Ceza Dairesinin

4/3/2013 tarihli ve E.2012/9621, K.2013/5192 sayılı ilamı ile başvurucu

hakkında 30/1/2004 ve 17/3/2004 tarihli iddianameler ile teşekkül hâlinde

kaçakçılık suçundan dolayı dava açılmış olması karşısında eylem tek olduğu

hâlde iki ayrı suçtan dava açılmış gibi eylem bölünerek hem beraat hem

zamanaşımı nedeniyle ortadan kaldırma kararı verilmesinin Kanun'a aykırı

görüldüğü gerekçesiyle hükmün bozulmasına ancak suç tarihinde yürürlükte

bulunan ve lehe hükümler içeren 1/3/1926 tarihli ve 765 sayılı mülga Türk Ceza

Kanunu'nun 102. maddesinin birinci fıkrasının (4) numaralı bendi ile 104.

maddesinin ikinci fıkrasında öngörülen zamanaşımı süresi dolduğundan başvurucu

hakkında açılan kamu davasının zamanaşımı nedeniyle ortadan kaldırılmasına

karar verilmiştir.

10. Karar, başvurucuya 2/5/2013 tarihinde tebliğ edilmiştir.

11. Başvurucu 15/5/2013 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

B. İlgili Hukuk

12. 10/7/2003 tarihli ve 4926 sayılı mülga Kaçakçılıkla Mücadele

Kanunu’nun 4. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi ile 5. maddesinin birinci

ve ikinci fıkraları; 1/3/1926 tarihli ve 765 sayılı mülga Türk Ceza Kanunu’nun

102. maddesinin birinci fıkrasının (4) numaralı bendi ile 104. maddesinin

ikinci fıkrası.

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

13. Mahkemenin 6/4/2016 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucuların

İddiaları

14. Başvurucu; Mersin Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen

soruşturma kapsamında 30/1/2004 tarihli iddianame ve 17/3/2004 tarihli ek

iddianame ile "kaçakçılık suçunu işlemek amacıyla teşekkül oluşturmak ve

kaçakçılık" suçlarını işlediği iddiasıyla hakkında kamu davası açıldığını,

Mersin 1. Ağır Ceza Mahkemesince yapılan yargılama sonucunda verilen hüküm

üzerine Yargıtay 7. Ceza Dairesince zamanaşımı nedeniyle kamu davasının ortadan

kaldırılmasına karar verildiğini, makul sürede yargılama yapılmadığını,

yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle ticari itibarının zedelendiğini ve

aklanamadığını belirterek masumiyet karinesi ile adil yargılanma hakkının ihlal

edildiğini ileri sürmüş ve tazminat talebinde bulunmuştur.

B. Değerlendirme

15. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan

hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini

kendisi takdir eder (Tahir Canan, B.

No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvuru formu ve ekleri incelendiğinde

başvurunun, kovuşturmaya konu eylemden dolayı yapılan yargılamanın makul sürede

sonuçlanmadığı ve Yargıtayca beraat kararının

onanması yerine dava zamanaşımı nedeniyle hakkındaki kamu davasının

düşürülmesine karar verilerek masumiyet karinesinin ihlali ile ilgili olduğu

anlaşılmaktadır. Bu nedenle başvurucunun tüm iddiaları "mahkemeye

erişim" ve "makul sürede yargılanma" hakları ile ilişkili

görülerek bu kapsamda değerlendirilmiştir.

1. Kabul Edilebilirlik

Yönünden

a. Mahkemeye Erişim Hakkının İhlal Edildiğine

İlişkin İddia

16. Başvuru konusu olayda başvurucu, “kaçakçılık suçunu işlemek

amacıyla teşekkül oluşturma ve kaçakçılık” suçlarını işlediği iddiasıyla

hakkında açılan kamu davasının zamanaşımı nedeniyle düşmesine karar

verildiğini, yargılama makul sürede sonuçlandırılamadığı için aklanamadığını

belirterek masumiyet karinesinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

17. Bakanlık görüşünde Mersin 1. Ağır Ceza Mahkemesi tarafından

başvurucunun “kaçakçılık suçunu işlemek amacıyla teşekkül oluşturmak” suçunu

işlediği sabit olmadığından beraatine ve başvurucu

hakkında “kaçakçılık” suçundan açılan kamu davasının zamanaşımı nedeniyle

ortadan kaldırılmasına karar verildiği, Yargıtay 7. Ceza Dairesince de suça

konu eylemin tek olduğu ve aynı zamanda hem beraat hem zamanaşımı nedeniyle

ortadan kaldırma kararı verilemeyeceğinden Mersin 1. Ağır Ceza Mahkemesi

kararının bozularak zamanaşımı nedeniyle ortadan kaldırma kararı verildiği, hem

İlk Derece Mahkemesinin hem temyiz merciinin başvurucunun suçlu olduğuna dair

bir imada bulunmadığı, dolayısıyla başvurucu hakkında yapılan yargılamada

masumiyet karinesinin ihlal edilmediği bildirilmiştir.

18. Başvurucu, Bakanlık görüşünekarşı

beyanda bulunmamıştır.

19. Başvuru konusu olayda, başvurucu ve diğer on beş şüpheli

hakkında Mersin Cumhuriyet Başsavcılığının 30/1/2004 tarihli iddianamesi ve

17/3/2004 tarihli ek iddianamesi ile “kaçakçılık suçunu işlemek amacıyla

teşekkül oluşturmak ve kaçakçılık” suçlarını işledikleri iddiasıyla kamu davası

açılmıştır. Yargılamanın yapıldığı Mersin 1. Ağır Ceza Mahkemesi, tüm delilleri

değerlendirerek 25/10/2011 tarihli kararı ile başvurucunun “kaçakçılık suçunu

işlemek amacıyla teşekkül oluşturmak” suçunu işlediği yönünde mahkûmiyetine

yeterli her türlü kuşkudan uzak, kesin, inandırıcı, somut delil elde

edilemediği ve suçu işlediği sabit olmadığı gerekçesiyle4/12/2004 tarihli ve 5271

sayılı Ceza Muhakemesi Kanun’un 223. maddesinin (2) numaralı fıkrasının (e)

bendi gereğince beraatine ve başvurucu hakkında

“kaçakçılık” suçundan açılan kamu davasının zamanaşımı nedeniyle ortadan

kaldırılmasına karar vermiştir.

20. Başvurucunun temyizi üzerine Yargıtay 7. Ceza Dairesince

başvurucunun temyiz itirazları incelenmiş ve 4/3/2013 tarihli ilâm ile suça

konu fiilin tek olduğu ve bunun da “teşekkül hâlinde kaçakçılık” suçu olduğu

belirtilerek iki ayrı suçtan dava açılmış gibi fiil bölünerek hem beraat hem

zamanaşımı nedeniyle ortadan kaldırma kararı verilmesinin Kanun’a aykırı olduğu

gerekçesiyle hükmün bozulmasına ancak suç tarihinde yürürlükte bulunan 765

sayılı mülga Kanun’un 102. maddesinin birinci fıkrasının (4) numaralı bendi ile

104. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca zamanaşımı süresi dolduğundan başvurucu

hakkında açılan kamu davasının ortadan kaldırılmasına karar verilmiştir. 5271

sayılı Kanun’un 223. maddesinin (9) numaralı fıkrasına göre derhâl beraat

kararı verilebilecek hâllerde düşme kararı verilemez. Somut olayda başvurucu

hakkında Mersin 1. Ağır Ceza Mahkemesince başvurucunun “kaçakçılık suçunu

işlemek amacıyla teşekkül oluşturmak” suçundan beraatine

karar verilmiş ancak Yargıtay tarafından tüm dosya kapsamı ve Mahkemece verilen

karar incelenmiş; anılan beraat kararı bozularak zamanaşımı nedeniyle kamu

davasının düşmesi yönünde hüküm kurulmuştur.

21. Mahkemeye erişim hakkı, suç isnadına ilişkin uyuşmazlıklarda

suçlanan kişiye davasının mutlaka devam etmesini isteme hakkı tanımaz; suçlanan

kişiye hakkındaki isnadın bir hâkim, bir mahkeme tarafından karara bağlanmasını

isteme hakkı tanır (Deweer/Belçika, [BD], B. No: 6903/75, §§ 48,

49). Bu bakımdan Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) 6. maddesi,

ceza davalarının mutlaka bir mahkûmiyet ya da beraat hükmü ile

sonuçlandırılmasını isteme hakkını içermez (Ramazan

Yıldız, B. No: 2014/2354, 16/10/2014, § 30).

22. 765 sayılı mülga Kanun'un 117. maddesi uyarınca gerek dava

gerek ceza zamanaşımı resen tatbik olunur, bundan ne sanık ve ne de mahkûm

vazgeçemez. Kanun koyucu, ilk derece mahkemelerinin iş yükünün artmaması için

sanıklara zamanaşımını ret hakkı tanımamıştır.Ayrıca

başvurucu hakkında verilen "düşme" kararı, herhangi bir suçlayıcı

veya cezai ifade barındırmamakta ve başvurucunun adli siciline işlenmemektedir

(Ramazan Yıldız, § 31).

23. Açıklanan nedenlerle başvurucunun, zamanaşımı nedeniyle kamu

davasının düşmesine karar verilmesi sonucu aklanamadığı yönündeki iddiasına

yönelik bir ihlalin olmadığı açık olduğundan başvurunun bu kısmının diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

b. Yargılamanın Makul Sürede

Sonuçlandırılamadığına İlişkin İddia

24. Başvuru formu ile eklerinin incelenmesi sonucunda açıkça

dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini

gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun bu kısmının

kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

25. Başvurucu, hakkında açılan kamu davasının makul sürede

sonuçlandırılamadığını belirterek adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini

ileri sürmüştür.

26. Bakanlık, makul sürede yargılanma hakkının ihlali

iddialarına ilişkin olarak görüş sunulmayacağını bildirmiştir.

27. Anayasa ve Sözleşme’nin ortak koruma alanı dışında kalan bir

hak ihlali iddiasını içeren başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar

verilmesi mümkün olmayıp(Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 18), Sözleşme metni

ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarından ortaya çıkan ve adil

yargılanma hakkının somut görünümleri olan alt ilke ve haklar, Anayasa’nın 36.

maddesinde yer verilen adil yargılanma hakkının da unsurlarıdır. Anayasa

Mahkemesi de Anayasa’nın 36. maddesi uyarınca inceleme yaptığı bir çok kararında, ilgili hükmü Sözleşme’nin 6. maddesi ve

AİHM içtihadı ışığında yorumlamak suretiyle Sözleşme’nin lafzi içeriğinde yer

alan ve AİHM içtihadıyla adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil edilen ilke ve

haklara, Anayasa’nın 36. maddesi kapsamında yer vermektedir. Somut başvurunun

dayanağını oluşturan makul sürede yargılanma hakkı da yukarıda belirtilen

ilkeler uyarınca adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil olup ayrıca davaların

en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılmasının yargının görevi

olduğunu belirten Anayasa’nın 141. maddesinin de Anayasa’nın bütünselliği

ilkesi gereği, makul sürede yargılanma hakkının değerlendirilmesinde gözönünde bulundurulması gerektiği açıktır (Güher Ergün ve diğerleri, B. No: 2012/13,

2/7/2013, §§ 38, 39).

28. Davanın karmaşıklığı, yargılamanın kaç dereceli olduğu,

tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu ve başvurucunun

davanın hızla sonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi hususlar; bir

davanın süresinin makul olup olmadığının tespitinde gözönünde

bulundurulması gereken kriterlerdir (Güher Ergün ve diğerleri, §§ 41–45).

29. Anayasa’nın 36. ve Sözleşme’nin 6. maddesi uyarınca

kişilere, cezai alanda yöneltilen suçlamaların da (suç isnadı) makul sürede

karara bağlanmasını isteme hakkı tanınmıştır. İsnat olunan fiil, ceza

kanunlarında suç olarak nitelendirilmiş ve yargılama aşamasında ceza hukukunun

kuralları uygulanmış ise ayrıca bir uygulanabilirlik incelemesi yapılmaksızın

kendiliğinden adil yargılanma hakkının kapsamına girer (B.E., B. No: 2013/625, 9/1/2014, § 31).

Başvuru konusu olayda başvurucu hakkında “kaçakçılık suçunu işlemek amacıyla

teşekkül oluşturmak ve kaçakçılık” suçlarını işlediği iddiasıyla soruşturma

başlatılmıştır. Başvurucu hakkında isnat olunan suçlar 4926 sayılı mülga

Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi ile 5. maddesinin birinci

fıkrasında hapis ve adli para cezasını gerektirir şekilde tanımlanmıştır. Bu

çerçevede başvurucu hakkındaki suç isnadına dayalı yargılamanın Anayasa’nın 36.

maddesinin güvence kapsamına girdiği konusunda kuşku bulunmamaktadır (B.E.,§ 32).

30. Ceza muhakemesinde yargılama süresinin makul olup olmadığı

değerlendirilirken sürenin başlangıcı, bir kişiye suç işlediği iddiasının yetkili

makamlar tarafından bildirilmesi veya isnattan ilk olarak etkilendiği arama ve

gözaltı gibi birtakım tedbirlerin uygulanması anı ya da kamu davasının açıldığı

tarihtir. Somut başvuru açısından bu tarih, Mersin Cumhuriyet Başsavcılığınca

başvurucu hakkında kamu davasının açıldığı 30/1/2004'tür. Ceza yargılamasında

sürenin sona erdiği tarih ise suç isnadının nihai olarak karara bağlandığı

tarih olup somut başvuru açısından bu tarih, Yargıtay tarafından zamanaşımı

nedeniyle kamu davasının düşmesine karar verildiği 4/3/2013'tür ( Ersin Ceyhan, B. No: 2013/695, 9/1/2014, § 35).

31. Başvuruya konu yargılama sürecinin incelenmesinde başvurucu

ve diğer on beş şüpheli hakkında Mersin Cumhuriyet Başsavcılığının 30/1/2004

tarihli iddianamesi ve 17/3/2004 tarihli ek iddianamesi ile “kaçakçılık suçunu

işlemek amacıyla teşekkül oluşturmak ve kaçakçılık” suçlarını işledikleri

iddiasıyla kamu davası açıldığı tespit edilmiştir. Mersin 1. Ağır Ceza

Mahkemesince yapılan yargılamada başvurucu ve diğer sanıkların savunmaları ile

tanık beyanlarının alındığı, gümrük müfettişi raporları ve kaçakçılığa konu

eşyaya ilişkin bilirkişi raporları incelenerek 25/10/2011 tarihli karar ile

başvurucunun, “kaçakçılık suçunu işlemek amacıyla teşekkül oluşturmak” suçundan

beraatine, başvurucu hakkında “kaçakçılık” suçundan

açılan kamu davasının zamanaşımı nedeniyle ortadan kaldırılmasına karar

verildiği belirlenmiştir. Başvurucunun temyizi üzerine Yargıtay 7. Ceza

Dairesinin 4/3/2013 tarihli ilâmı ile hükmün bozulmasına, ancak zamanaşımı süresi

dolduğundan, başvurucu hakkında açılan kamu davasının ortadan kaldırılmasına

karar verildiği anlaşılmıştır.

32. 5271 sayılı Kanun’un öngördüğü yargılama usullerine tabi

mahkemeler nezdindeki yargılamaların makul sürede tamamlanmadığı yönündeki

iddialar daha önce bireysel başvuru konusu yapılmış ve Anayasa Mahkemesi

tarafından makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği yönünde kararlar

verilmiştir (B.E., §§ 23-41; Ersin Ceyhan, §§ 24-40).

33. Başvuruya konu davanın mahiyeti nedeniyle icrası gereken

usul işlemlerinin niteliği başvuruya konu yargılamanın karmaşık olduğunu ortaya

koymakla birlikte davaya bütün olarak bakıldığında somut başvuru açısından

farklı bir karar verilmesini gerektirecek bir yön bulunmadığı ve söz konusu

dokuz yıl bir aylık yargılama sürecinde makul olmayan bir gecikmenin olduğu

sonucuna varılmıştır.

34. Açıklanan nedenlerle başvurucunun Anayasa’nın 36. maddesinde

güvence altına alınan makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar

verilmesi gerekir.

3. 6216 Sayılı Kanun'un

50. Maddesi Yönünden

35. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 50. maddesinin (1) ve (2)

numaralı fıkraları şöyledir:

“(1) Esas inceleme sonunda, başvurucunun

hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı

verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması

gerekenlere hükmedilir…

(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından

kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama

yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında

hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya

genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama

yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı

ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar

verir.”

36. Başvurucu 250.000 TL tazminatın ödenmesi talebinde

bulunmuştur.

37. Bireysel başvuru dosyasının incelenmesi sonucunda

başvurucunun adil yargılanma hakkının ihlal edildiği sonucuna varılmıştır.

38. Başvurucunun tarafı olduğu uyuşmazlığa ilişkin dokuz yıl bir

aylık yargılama süresi nazara alındığında, yargılama faaliyetinin uzunluğu

sebebiyle yalnızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararı

karşılığında başvurucuya net 6.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar

verilmesi gerekir.

39. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 198,35 TL harç ve 1.800

TL vekalet ücretinden oluşan toplam 1.998,35 TL yargılama giderinin

başvuruculara ödenmesine karar verilmesi gerekir.

E. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucuların Maliye

Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede

gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar

geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

F. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığa GÖNDERİLMESİNE

6/4/2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan : Burhan ÜSTÜN Üyeler : Nuri NECİPOĞLU Erdal TERCAN Kadir ÖZKAYA Rıdvan GÜLEÇ Raportör Yrd. : Yusuf Enes KAYA Başvurucu : Haydar YILMAZ Vekili : Av. Mustafa BAŞARANOĞLU