İskenderun Demir ve Çelik A.ş. Başvurusu (B. No: 2018/20884)

KÜNYE

Türkiye Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm İskenderun Demir Ve Çelik A.Ş. Başvurusu (4)

Karar tarihi: 7 Nisan 2021
Başvuru Numarası: 2018/20884

Karar metni, AYM Kararlar Bilgi Bankası kaynağından olduğu gibi aktarılmıştır; metne müdahale edilmemiştir. Kişisel veriler maskelenmiştir. Bu karar için özgün analiz henüz yazılmamıştır.

Karar Metni

1.955 kelime·10 dk okuma·39 bölüm

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvuru, üretilen elektrik ve kok gazı üzerinden

elektrik ve hava gazı tüketim vergisi alınması nedeniyle mülkiyet hakkının

ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvurular 18/7/2018 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvurular, başvuru formu ve eklerinin idari yönden

yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvuruların kabul edilebilirlik

incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Konularının aynı olması sebebiyle ekli tablonun (A)

sütununda belirtilen bireysel başvuru dosyalarının 2018/20884 numaralı bireysel

başvuru dosyası ile birleştirilmesine, incelemenin 2018/20884 numaralı dosya

üzerinden yapılmasına karar verilmiştir.

6. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul

edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

7. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet

Bakanlığına gönderilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle

olaylar özetle şöyledir:

9. Asıl işi çelik üretimi yapmak olan başvurucu

İskenderun Demir ve Çelik A.Ş. (Şirket) demir cevherini saf çelik hâline

getirmek için -gerekli karbonu edinmek üzere- ihtiyaç duyduğu kok kömürünü

ithal ettiği taş kömürünü işlemek suretiyle elde etmektedir. Başvurucu ayrıca

taş kömüründen kok kömürü elde edilirken ortaya çıkan kok gazını elektrik ve

buhar üretiminde veya doğrudan eritme işlemlerinde kullanmaktadır. Başvurucu,

böylelikle elektrik enerjisi ve gaz ihtiyacını kendi imkânlarıyla

karşılamaktadır.

10. Payas Belediyesi (Belediye), başvurucu Şirketin bu

şekilde elektrik ve havagazı tüketmiş olması nedeniyle 26/5/1981 tarihli ve

2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 34 ila 39. maddelerinde düzenlenen

hükümlere dayanarak başvurucu Şirketten elektrik ve havagazı tüketim vergisini

ödemesini istemiştir.

11. Başvurucu Şirket, bu talep üzerine elektrik ve kok

gazı tüketiminin vergilendirilmesiyle ilgili olarak ekli tablonun (C) sütununda

belirtilen dönemleri için dosya kapsamından belirlenemeyen tarihlerde ihtirazi

kayıtlarla Belediyeye beyannameler vermiş ve bu beyannamelere istinaden

Belediyece anılan dönemlere ilişkin elektrik ve havagazı vergileri tahakkuk

ettirilmiştir. Tahakkuk tutarlarının bir kısmı elektrik tüketimine, bir kısmı

ise kok gazı tüketimine ilişkin olup anılan tahakkuk tutarları ekli tablonun

(D) sütununda belirtilen tarihlerde ve miktarlarla Belediyeye ödenmiştir.

12. Başvurucu Şirket Hatay 1. Vergi Mahkemesinde (E)

sütununda belirtilen esas numaraları ile, elektrik ve havagazı tüketim vergisi

tahakkuklarının terkini ve ödenen vergilerin iadesi istemiyle davalar açmıştır.

13. Mahkeme davaların esastan reddine karar vermiştir.

Kararların aynı mahiyetteki gerekçelerinde özetle;

i. Davacı Şirketin elektrik ve kok gazı üretimi yaparak

bunları kendi tesislerinde tükettiğinin ihtilafsız olduğu belirtilmiştir.

ii. Şirketin 2464 sayılı Kanun'un 36. maddesinde istisna

olarak sayılan, doğrudan doğruya elektrik ve havagazı üreten dağıtım ve

istihsal müesseselerinden olmadığı vurgulanmıştır.

iii. Kanun'la gerek satın alma yoluyla karşılanan gerekse

kendi imkânlarıyla üretilmiş bulunan elektrik ve havagazı tüketiminin

vergilendirilmesinin amaçlandığı, müesseselerin ürettiği elektriği tüketmesi

hâlinde bu vergiden muaf olacağı yolunda herhangi bir düzenlemenin bulunmadığı

belirtilmiştir.

iv. Bu sebeplerle başvurucu Şirketin ihtirazi kayıtla

verdiği beyannameler üzerinden ilgili dönemlere ait elektrik ve havagazı

tüketim vergilerinin tarh ve tahakkuk ettirilmelerinde hukuka aykırılık

bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

14. Başvurucu tarafından kanun yoluna götürülen kararlar

Gaziantep Bölge İdare Mahkemesi 2. Vergi Dava Dairesi ve Danıştay Dokuzuncu

Dairesince uygun bulunmuş ve kesinleşmiştir.

15. Nihai kararlar ekli tablonun (B) sütununda belirtilen

tarihlerde başvurucuya tebliğ edilmiştir.

16. Başvurucu, 18/7/2018 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

IV. İLGİLİ

HUKUK

17. İlgili hukuk için bkz. İskenderun Demir ve Çelik

A.Ş. [GK], B. No: 2015/941, 25/10/2018, §§ 19-34.

V. İNCELEME VE

GEREKÇE

18. Mahkemenin 7/4/2021 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun

İddiaları

19. Başvurucu, tükettiği elektrik ve kok gazını yine

kendisinin üretmiş olması nedeniyle elektrik ve havagazı vergisine tabi

tutulmaması gerektiğini belirtmiştir. Başvurucu bu bağlamda 2464 sayılı

Kanun'un 36. maddesinde yer alan istisna hükmünün tartışılmasının söz konusu

olmadığını, zira kendisi tarafından üretilen elektrik ve kok gazının yine

kendisi tarafından tüketilmesinin söz konusu verginin konusuna girmediğini

ifade etmiştir. Başvurucu ayrıca verginin sorumlusunun, matrahının, oranının,

beyan ve ödeme usulünün kanunla düzenlenmesi gerektiği hâlde esaslı nitelikteki

bu hususların 2464 sayılı Kanun'da düzenlenmediğini, bu sebeplerle mülkiyet

hakkına yapılan müdahalenin kanuna dayalı olmadığını, otoprodüktör olarak

enerji üretimini ve dolayısıyla kamusal faydayı caydırıcı bir yönü bulunduğunu,

bu verginin istenmesi gerekli ve zorunlu olmadığı için müdahalenin ölçülü de

olmadığını belirtmiştir.

20. Başvurucu ayrıca söz konusu verginin terkin ve iadesi

için açtığı davalarda derece mahkemeleri tarafından verilen kararlarda temel

iddialarını karşılayan yeterli ve makul bir gerekçe bulunmaması nedeniyle

gerekçeli karar hakkı yönünden, derece mahkemelerinin hukuk kurallarının

yorumunda bariz takdir hatası bulunması nedeniyle de hukuki güvenlik ilkesi

yönünden Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma

hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme

21. Anayasa'nın "Mülkiyet hakkı" kenar

başlıklı 35. maddesi şöyledir:

"Herkes, mülkiyet ve miras

haklarına sahiptir.

Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla,

kanunla sınırlanabilir.

Mülkiyet hakkının kullanılması toplum

yararına aykırı olamaz."

22. Anayasa'nın "Vergi ödevi" kenar

başlıklı 73. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları şöyledir:

"Herkes, kamu giderlerini

karşılamak üzere, malî gücüne göre, vergi ödemekle yükümlüdür.

Vergi yükünün adaletli ve dengeli

dağılımı, maliye politikasının sosyal amacıdır."

23. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından

yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki

tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013,

§ 16). Başvurucu, mülkiyet hakkının ihlali iddiası yanında aynı gerekçelerle

adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini de ileri sürmüştür. Başvurucunun

şikâyetinin özünün vergilendirmenin kanuni dayanağının bulunmadığına yönelik

olduğu dikkate alındığında başvurucunun ihlal iddialarının mülkiyet hakkı

kapsamında incelenmesi uygun görülmüştür.

1. Kabul Edilebilirlik

Yönünden

24. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul

edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir nedeni de bulunmadığı

anlaşılan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir

olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas

Yönünden

25. Başvurucunun aynı konu ile ilgili olarak yukarıda

belirtilen şikâyetleri daha önce Anayasa Mahkemesince incelenmiş ve karara

bağlanmıştır (İskenderun Demir ve Çelik A.Ş., §§ 44-85).

26. Buna göre Anayasa Mahkemesi söz konusu başvuruda

vergi matrahının ve verginin tahsil yönteminin belirsiz olduğunu tespit etmiş

ve başvurucunun kendisinin ürettiği elektrik ve kok gazı üzerinden elektrik ve

havagazı tüketim vergisi alınmasının esaslı unsurlarının kanunla belirli ve

öngörülebilir bir biçimde düzenlenmemiş olması nedeniyle mülkiyet hakkına

yapılan müdahalenin Anayasa'nın 13., 35. ve 73. maddelerinde öngörülen

kanunilik ilkesini ihlal ettiği sonucuna varmıştır (İskenderun Demir ve

Çelik A.Ş., §§ 71-80).

27. Aynı şikâyetleri içeren somut başvuruda da bu

ilkelerden ayrılmayı gerektirir bir durum bulunmayıp mülkiyet hakkına yapılan

müdahalenin kanuni dayanağının bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

28. Açıklanan gerekçeyle, Anayasa'nın 35. maddesinde

güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi

gerekir.

C. 6216 Sayılı

Kanun'un 50. Maddesi Yönünden

29. 30/11/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa

Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin

ilgili kısmı şöyledir:

"(1) Esas inceleme sonunda,

başvurucunun hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal

kararı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için

yapılması gerekenlere hükmedilir…

(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme

kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden

yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama

yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata

hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir.

Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal

kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse

dosya üzerinden karar verir."

30. Başvurucu; ihlalin tespiti, maddi tazminat ve yeniden

yargılama taleplerinde bulunmuştur.

31. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Doğan kararında

ihlal sonucuna varıldığında ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağı hususunda genel

ilkeler belirlenmiştir (B. No: 2014/8875, 7/6/2018, [GK]). Mahkeme diğer bir

kararında ise bu ilkelerle birlikte ihlal kararının yerine getirilmemesinin

sonuçlarına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devamı anlamına geleceği gibi

ilgili hakkın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanacağına da işaret etmiştir (Aligül

Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019).

32. Bireysel başvuru kapsamında bir temel hakkın ihlal

edildiğine karar verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlarının ortadan

kaldırıldığından söz edilebilmesi için temel kural, mümkün olduğunca eski hâle

getirmenin, yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmasıdır. Bunun için

ise öncelikle ihlalin kaynağı belirlenerek devam eden ihlalin durdurulması,

ihlale neden olan karar veya işlemin ve bunların yol açtığı sonuçların ortadan

kaldırılması, varsa ihlalin sebep olduğu maddi ve manevi zararların

giderilmesi, ayrıca bu bağlamda uygun görülen diğer tedbirlerin alınması

gerekmektedir (Mehmet Doğan, §§ 55, 57).

33. İhlalin mahkeme kararından kaynaklandığı veya

mahkemenin ihlali gideremediği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 sayılı

Kanun’un 50. maddesinin (2) numaralı fıkrası ile İçtüzük’ün 79. maddesinin (1)

numaralı fıkrasının (a) bendi uyarınca, ihlalin ve sonuçlarının ortadan

kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere kararın bir örneğinin ilgili

mahkemeye gönderilmesine hükmeder. Anılan yasal düzenleme, usul hukukundaki

benzer hukuki kurumlardan farklı olarak, ihlali ortadan kaldırmak amacıyla

yeniden yargılama sonucunu doğuran ve bireysel başvuruya özgülenen bir giderim

yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi tarafından ihlal kararına

bağlı olarak yeniden yargılama kararı verildiğinde, usul hukukundaki

yargılamanın yenilenmesi kurumundan farklı olarak ilgili mahkemenin yeniden

yargılama sebebinin varlığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi

bulunmamaktadır. Dolayısıyla böyle bir karar kendisine ulaşan mahkemenin yasal

yükümlülüğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı

nedeniyle yeniden yargılama kararı vererek devam eden ihlalin sonuçlarını

gidermek üzere gereken işlemleri yerine getirmektir (Mehmet Doğan, §§

58-59; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), §§ 57-59, 66-67).

34. Başvuruda başvurucunun kendisinin ürettiği elektrik

ve kok gazı üzerinden elektrik ve havagazı tüketim vergisi alınmasının esaslı

unsurlarının kanunla belirli ve öngörülebilir bir biçimde düzenlenmemiş olması

nedeniyle (müdahalenin kanuni dayanağının bulunmadığı) mülkiyet hakkının ihlal

edildiği sonucuna varılmıştır. Bununla birlikte idare tarafından yol açılan

ihlale yönelik olarak etkili bir hukuk yolunun mevcut olduğu ancak başvurucunun

açtığı davanın reddedilmekle ihlalin sonuçlarının giderilmemiş olduğu

görülmektedir.

35. Anayasa Mahkemesi aynı başvurucunun 25/10/2018

tarihinde karara bağlanan başvurusunda da mülkiyet hakkının ihlal edildiği

sonucuna varmış ve ihlalin sonuçlarının nasıl giderileceğini de göstermiştir (İskenderun

Demir ve Çelik A.Ş., §§ 86-92). Somut olayda da bu doğrultuda mülkiyet

hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama

yapılmasında hukuki yarar bulunduğundan ihlal kararının bir örneğinin yeniden

yargılama yapılmak üzere ilgili mahkemelere gönderilmesine karar verilmesi

gerekir.

36. Yeniden yargılama yapılmak üzere dosyanın yetkili

yargı merciine gönderilmesine karar verilmesinin ihlal iddiası açısından

yeterli bir giderim oluşturduğu anlaşıldığından başvurucunun tazminat

taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir.

37. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 6.778,10 TL harç

ile 3.600 TL vekâlet ücretinden oluşan 10.378,10 TL yargılama giderinin başvurucuya

ödenmesine, diğer yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde bırakılmasına karar

verilmesi gerekir.

A. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın

KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

B. Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan

mülkiyet hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,

C. Kararın bir örneğinin mülkiyet hakkının ihlalinin

sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Hatay

1. Vergi Mahkemesine (E.2014/146, E.2014/776, E.2014/28, E.2013/1080, E.2015/26,

E.2016/906, E.2016/726, E.2015/640, E.2015/580, E.2015/519, E.2015/440,

E.2015/306, E.2017/312, E.2017/248, E.2017/168, E.2017/76, E.2016/1626,

E.2016/1481, E.2016/1521, E.2016/1421, E.2016/1357, E.2016/1282, E.2016/1175)

GÖNDERİLMESİNE,

D. Başvurucunun tazminat taleplerinin REDDİNE

E. 6.778,10 TL harç ile 3.600 TL vekâlet ücretinden

oluşan 10.378,10 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,

F. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun

Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde

yapılmasına; ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten

ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına

GÖNDERİLMESİNE 7/4/2021 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

Hasan Tahsin GÖKCAN

Üyeler

Recai AKYEL

Yusuf Şevki HAKYEMEZ

Selahaddin MENTEŞ

İrfan FİDAN

Raportör

Olcay ÖZCAN

Başvurucu

İskenderun Demir ve Çelik A.Ş.

Vekili

Av. Bekir BAYKARA

(A)

(B)

(C)

(D)

2016/Mart

Ayı

20/4/2016-

493.019,39 TL

2016/906

2018/20895

22/6/2018

2016/Şubat

Ayı

21/3/2016-

412.837,84 TL

2016/726

2018/20897

22/6/2018

2015/Haziran

Ayı

20/7/2015-

498.087,14 TL

2015/640

2018/20899

22/6/2018

2015/Mayıs

Ayı

22/6/2015-450.607,84

TL

2016/1357

2018/20928

29/6/2018

2016/Haziran

Ayı

20/7/2016-332.225,61

TL

2016/1282 2018/20929 22/6/2018 2016/Mayıs Ayı 20/6/2016- 434.416,71 TL 2016/1175

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm, E. 2018/20884, 7 Nisan 2021 tarihli karar · Kaynak: AYM Kararlar Bilgi Bankası