Leyla Berker ve Diğerleri Başvurusu (B. No: 2016/13669)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, taşınmazın kültür varlığı olarak tescil edilmesi

nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 26/7/2016 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar

özetle şöyledir:

7. Başvurucular, Trabzon'un Ortahisar

ilçesi Cumhuriyet Mahallesi'nde bulunan 201 ada 27 parsel sayılı 510,11 m2 yüzölçümlü taşınmazın malikleridir.

8. Bu taşınmaza komşu olan 201 ada 36 parselde yer alan Trabzon Müzesi, Eski Eserler ve Anıtlar

Yüksek Kurulunun 14/12/1974 tarihli kararıyla

korunması gerekli kültür varlığı olarak tescil edilmiştir. Kültür ve

Tabiat Varlıkları Koruma Kurulunun 19/12/1991 tarihli kararıyla da bu

taşınmazın parsel sınırları koruma alanı olarak belirlenmiştir.

9. Trabzon Valiliğinin 21/11/2003 tarihli yazısı ve Trabzon

Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulunun (Koruma Kurulu) 9/2/2004 tarihli

raporu sonrasında, Koruma Kurulunun 18/2/2004 ve 22/2/2007 tarihli kararlarıyla

başvurucuların taşınmazının da yer aldığı parseller müze koruma alanı olarak

kabul edilmiştir.

10. Başvurucular, taşınmazın imar planında müze alanında

kalmasına rağmen kamulaştırılmaması nedeniyle meydana gelen maddi zararlarının

giderilmesi istemiyle Trabzon İdare Mahkemesinde (Mahkeme) dava açmışlardır.

Mahkeme 13/11/2015 tarihinde davanın reddine karar vermiştir. Kararda

taşınmazın müze koruma alanı olarak belirlendiği vurgulanmıştır. Diğer taraftan

21/7/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma

Kanunu'nun ilgili hükümleri gereğince koruma alanı içerisinde yapılacak inşaat

veya tesisata izin verme noktasında Koruma Kurulunun yetkili olduğu

belirtilmiştir. Buna göre maliklerin taşınmazlar üzerindeki tasarruf haklarını

Koruma Kurulundan izin almak suretiyle kullanabilecekleri dikkate alındığında

maliklerin bu haklarına yönelik bir sınırlamadan söz edilemeyeceği ifade

edilmiştir.

11. Kararda ayrıca taşınmaza ilişkin imar durum belgesinde her

türlü tamirat, tadilat, onarım ve yeni yapılaşmada Koruma Kurulunun görüşü

alındıktan sonra inşaat yapımına izin verildiğine değinilmiştir. Öte yandan

taşınmazın tamamının müze koruma alanı içerisinde yer almadığı, taşınmazın

kuzey kısmının zemin ve üç katlı yapı yapılarak; güney kısmında da betonarme

binanın zemin kat teras üstünün metal konstrüksiyon üstüne sabit tip tente

kaplanarak kullanıldığı belirtilmiştir. Bunun yanında taşınmazda yapılacak

tadilat ve tamiratlar için yapılan başvurulara da olumlu cevap verildiği ifade

edilmiştir. Son olarak 2863 sayılı Kanun'un 8. maddesine göre Koruma Bölge

Kurulu kararlarına karşı itiraz yolu açık olmasına rağmen başvurucuların bu

yola başvurduklarına ilişkin bir itirazlarının olmadığı vurgulanmıştır.

12. Başvurucular tarafından bu karara karşı karar düzeltme

talebinde bulunulmuştur. Trabzon Bölge İdare Mahkemesi 14/6/2016 tarihinde

karar düzeltme isteminin reddine karar vermiştir.

13. Nihai karar başvurucular vekiline 27/6/2016 tarihinde tebliğ

edilmiştir.

14. Başvurucular 26/7/2016 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuşlardır.

IV. İLGİLİ HUKUK

A. Ulusal Hukuk

15. Konu ile ilgili hukuk için bkz. Ahmet Bölge, B. No:

2014/13133, 28/9/2016, §§ 24-28.

B. Uluslararası Hukuk

16. Sinan Yıldız ve

diğerleri/Türkiye (B. No: 37959/04, 12/1/2010) kararına konu olayda

başvurucuların üzerinde evlerinin olduğu taşınmazları birinci derece arkeolojik

sit alanı kapsamına alınmıştır. Bu taşınmazın kamulaştırılması girişimlerinin

sonuçsuz kalması üzerine başvurucular kamulaştırmasız el atma iddiasıyla

tazminat davası açmışlardır. Ancak bu dava reddedilmiştir. AİHM; başvurucuların

taşınmazının sit alanı olarak ilan edilmesinin mülkiyet hakkına müdahale teşkil

ettiğini kabul etmiş, müdahaleyi mülkiyetin kamu yararına kullanımının

kontrolüne ilişkin üçüncü kural çerçevesinde incelemiştir. AİHM ilk olarak bu

müdahalenin kanuni bir dayanağının olduğunu ve arkeolojik varlıkları korumanın

kamu yararına dayalı meşru bir amaç olduğunu vurgulamıştır. AİHM, ölçülülük

yönünden ise başvurucuların mülkiyet hakkından yoksun bırakılmadığını ve

müdahaleyle mutlak bir inşaat yasağı da öngörülmediğini belirtmiştir. Buna göre

başvurucuların gerekli izinleri alarak taşınmazda değişiklik yapma veya satma

imkânına sahip olduğu tespit edilmiştir. AİHM, sit alanı ilan edilmeden önce de

başvurucuların taşınmaz üzerinde yapı yapma izni için başvurmadıklarına ayrıca

dikkati çekmiştir. Son olarak AİHM, kanunun birinci derece sit alanı ilan

edilen taşınmazlar için eş değer bir taşınmazla değişim imkânını da öngördüğünü

belirterek müdahalenin başvuruculara aşırı bir külfet yüklemediği sonucuna

varmıştır.

V. İNCELEME VE GEREKÇE

17. Mahkemenin 6/3/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucuların İddiaları

18. Başvurucular; taşınmazın imar planında müze koruma alanına

alınmasına rağmen uzunca bir süredir kamulaştırılmadığını, bu müdahale

sebebiyle taşınmazlarını diledikleri gibi kullanamadıklarını belirtmişlerdir. Başvurucular,

taşınmazının kamulaştırılmamasının mülkiyet hakkının ihlaline yol açtığını

ifade etmişler bu nedenle mülkiyet ve adil yargılanma hakları ile hak arama

hürriyeti ilkesinin ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.

B. Değerlendirme

19. Anayasa’nın 35. maddesi şöyledir:

"Herkes, mülkiyet ve miras haklarına

sahiptir.

Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla

sınırlanabilir.

Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına

aykırı olamaz.''

20. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan

hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini

kendisi takdir eder (Tahir Canan,

B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucular mülkiyet hakkı dışında adil

yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmektedirler. Ancak

başvurucuların asıl şikâyetinin taşınmazın müze koruma alanı olarak tescil

edilmesi nedeniyle maliki oldukları taşınmazından diledikleri gibi

yararlanamadıklarına, taşınmazı kullanamadıklarına ve tasarruf edemediklerine

yönelik olduğu anlaşıldığından başvurucuların bütün şikâyetleri mülkiyet

hakkının ihlali iddiası kapsamında incelenmiştir.

21. Anayasa Mahkemesi aynı konu ile ilgili şikâyetleri daha önce

incelemiş ve uygulanacak ilkeleri ortaya koymuştur (Ahmet Bölge, §§ 41-65).

22. Ahmet Bölge

kararında imar uygulamasına konu edilen taşınmazın, başvurucu adına tapuda

kayıtlı olduğundan dolayı Anayasa'nın 35. maddesi bağlamında mülk teşkil ettiği

belirtilmiştir (Ahmet Bölge, §

45). Bu taşınmazın kültür varlığı olarak tescil edilmesinin mülkiyet hakkına

müdahale teşkil ettiği kabul edilmiştir. Taşınmazın kültür varlığı olarak

tescil edilmesi sebebiyle başvurucunun mülkiyet hakkından yoksun kaldığının

söylenemeyeceği fakat taşınmaz üzerinde mülkiyet hakkından doğan bir kısım hak

ve yetkilerinin kısıtlandığı ifade edilmiştir. Bu bağlamda müdahalenin mülkiyetin kullanımını kontrol/düzenleme

yetkisi kapsamında gerçekleştirildiği değerlendirilmiştir (Ahmet Bölge, § 48).

23. Anayasa Mahkemesince 2863 sayılı Kanun'un 6. ve 7. maddeleri

hükümlerine dayalı olan müdahalenin kanunilik ölçütünü taşıdığı belirtilmiştir.

Ayrıca kültür varlığı niteliği bulunduğu tespit edilen bir taşınmazın, tescili

suretiyle korunması ve aslına uygun olarak muhafazasının kamu yararı yararına

dayalı meşru bir amacının bulunduğu açıklanmıştır (Ahmet Bölge, §§ 50-56). Ölçülülük yönünden yapılan

değerlendirmede ise malikin taşınmaz üzerindeki mülkiyet hakkının devam ettiği,

ilgili mevzuata uygun hareket edildiği sürece 2863 sayılı Kanun'un maliklere

tanıdığı hak, muafiyet ve kolaylıklardan yararlanılabileceği ifade edilmiştir.

Diğer taraftan yapılan müdahaleye karşı yetkili makamlar önünde etkin bir

biçimde itiraz edebilme olanağının malike tanındığına değinilmiştir. Buna göre

müdahalenin ortaya çıkardığı durumun, malikin mülkiyet hakkının korunması ile

kamusal menfaatin gerekleri arasında sağlanması gereken dengeyi bozmadığı ve

malik açısından meşru sayılamayacak ferdî ve aşırı nitelikte bir yük

oluşturmadığı sonucuna varılmıştır (Ahmet

Bölge, §§ 57-65).

24. Somut başvuruda da başvuruculara ait taşınmaz müze koruma

alanı olarak tespit ve tescil edilmiştir. Buna göre başvurucuların 2863 sayılı

Kanun'un maliklere tanıdığı hak, muafiyet ve kolaylıklardan yararlanabilmeleri

ve yapılan müdahaleye karşı idari ve yargısal makamlar önünde etkin bir biçimde

itiraz edebilmeleri mümkündür. Ne var ki başvurucuların Koruma Bölge Kurulu

kararlarına karşı itiraz yolu açık olmasına rağmen bu yola başvurduklarına

ilişkin bir beyanlarının olmadığı görülmektedir. Öte yandan başvurucuların

kendilerine sağlanan hak ve kolaylıklardan yararlanamadıkları yönünde somut bir

şikâyetlerinin olmadığı da açıktır. Bu durumda somut başvuruda Anayasa

Mahkemesinin yukarıda anılan içtihadından ayrılmayı gerektirecek bir neden

bulunmamaktadır.

25. Sonuç olarak başvurucuların mülkiyet haklarına yapılan

müdahalenin taşıdığı kamu yararı amacı ile karşılaştırıldığında mülkiyet

hakkına yapılan müdahalenin başvuruculara şahsi olarak aşırı ve olağan dışı bir

külfet yüklemediği, kamu yararı ile başvurucuların mülkiyet hakkı arasında

olması gereken adil dengenin bozulmadığı sonucuna varılmıştır.

26. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 35. maddesinde güvence altına

alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle

kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA

6/3/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Serruh KALELİ

Hasan Tahsin

GÖKCAN

Kadir ÖZKAYA

Raportör

:

Eşref Uğur

ŞENOL

Başvurucular

:

1. Leyla

BERKER

2. Meryem

BAYRAK

3. Necla

BAYRAK

4. Songül

BAYRAK

5. AYŞE

HÜLYA BAYRAK ÖKSÜZ

Vekili

:

Av. Mesut

İSKENDEROĞLU