Mahmut Deviren ve Süleyman Kaplan Başvurusu (B. No: 2019/1163)

I. BAŞVURUNUN

ÖZETİ

1. Başvuru, işveren ile arasındaki güven ilişkisinin bozulduğu

gerekçesiyle başvurucuların iş sözleşmesinin feshedilmesi nedeniyle özel hayata

saygı hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

2. Başvuruya konu olayların meydana geldiği süreçteki

olağanüstü hâl (OHAL) koşullarına, OHAL ilanına ve uygulanan tedbirlere ilişkin

genel bilgiler için bkz. C.A. (3) [GK], B. No: 2018/10286, 2/7/2020, §§

10-18; Ayla Demir İşat [GK], B. No: 2018/24245, 8/10/2020, §§ 10-18.

3. Başvurucular, Çınar Belediye Başkanlığı (Belediye)

bünyesinde işçi olarak çalışmaktadır. Belediye tarafından başvurucuların terör

örgütü ile irtibat veya iltisak içinde olduğu ve güven ilişkisinin zedelendiği

gerekçesiyle iş sözleşmesi feshedilmiştir.

4. Başvurucular, feshin geçersizliğinin tespiti ve işe

iade talebiyle Çınar Asliye Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) dava açmıştır.

Mahkeme; başvurucuların geçici işçi statüsünde olduğu ve 4/4/2007 tarihli ve

5620 sayılı Kamuda Geçici İş Pozisyonlarında Çalışanların Sürekli İşçi

Kadrolarına veya Sözleşmeli Personel Statüsüne Geçirilmeleri, Geçici İşçi Çalıştırılması

İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun kapsamında altı aydan

fazla çalıştırılamayacakları, mevzuata aykırı şekilde çalıştırılmaları

nedeniyle feshin haklı ve geçerli olduğu gerekçesiyle davanın reddine dair

hüküm kurmuştur.

5. Başvurucular; söz konusu kararlara karşı sunduğu

istinaf dilekçesinde, Belediye bünyesinde yaptıkları işlerin geçici işçilerin

yaptıkları işlerden olmadığını ve aralıksız şekilde çalıştıklarını belirterek

Mahkeme kararının kaldırılması gerektiğini ileri sürmüştür. Gaziantep Bölge

Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi Mahkeme kararlarının gerekçelerine atıfta

bulunarak istinaf başvurularının esastan reddine karar vermiştir.

6. Başvurucular, nihai hükümleri öğrendikten sonra

süresinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

7. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin

Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

II. DEĞERLENDİRME

8. Başvurucular, iş akitlerinin feshinin terör örgütüyle

irtibatlı veya iltisaklı olmaları gerekçesine dayandırıldığını ancak Mahkemenin

bu hususu değerlendirmeden davaları reddetmesi nedeniyle özel hayata saygı

hakkının ihlal edildiğinden şikâyet etmektedir. Adalat Bakanlığı (Bakanlık)

görüşünde; hukuk kurallarını yorumlama yetkisinin mahkemelere ait olduğu ve

başvurucunun iddialarının kanun yolu şikâyeti niteliğinde olduğu

belirtilmiştir. Başvurucular, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.

9. Başvurucuların

iş sözleşmesinin feshedilmesine yönelik işlem, özel hayata saygı hakkının

otomatik olarak uygulanabilirliğini sağlamamakla birlikte mevcut başvuruda

mesleki hayata yönelik müdahalenin başvurucuların özel hayatına ciddi şekilde

etki ettiği ve bu etkinin belirli bir ağırlık düzeyine ulaştığı

değerlendirildiğinden başvuru özel hayata saygı hakkı yönünden uygulanabilir

bulunmuş ve bu kapsamda incelenmiştir (benzer yöndeki değerlendirmeler için

bkz. C.A. (3), §§ 97-101; Ayla Demir İşat, §§ 106-110).

10. Açıkça

dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini

gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan özel hayata saygı

hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar

verilmesi gerekir

11. Anayasa Mahkemesi, olağanüstü yönetim usullerinin

uygulandığı dönemlerde alınan tedbirlere ilişkin bireysel başvuruları

incelerken Anayasa'nın 15. maddesinde ortaya konulan temel hak ve özgürlüklere

ilişkin güvence rejimini dikkate alacağını belirtmiştir (Aydın Yavuz ve

diğerleri, [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, §§ 187-191). Olağanüstü

yönetim usullerinin uygulandığı dönemde alınan tedbiri konu edinen somut

başvuruda Anayasa'nın 15. maddesi maddesinde ortaya konulan temel hak ve

özgürlüklere ilişkin güvence rejimi dikkate alınacaktır (Mustafa Önal,

B. No: 2018/9808, 9/2/2022, § 14).

12. Anayasa'nın 15. maddesine göre yapılacak inceleme;

müdahalenin Anayasa'daki çekirdek haklarla ilgili olup olmadığı, anılan

maddenin ikinci fıkrasında sayılan hak ve özgürlüklere dokunup dokunmadığı,

milletlerarası hukuktan doğan yükümlülüklere aykırılık teşkil edip etmediği ve

durumun gerektirdiği ölçüde olup olmadığının tespitiyle sınırlı olacaktır (Ayla

Demir İşat, § 146).

13. Anayasa'nın 15. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan

dokunulması yasaklanan çekirdek haklar arasında özel hayata saygı hakkı yer

almamaktadır. Ayrıca somut olaydaki tedbirin milletlerarası hukuktan

kaynaklanan diğer herhangi bir yükümlülüğe aykırı olduğu da saptanmamıştır (Ayla

Demir İşat, §§ 147, 148). Anayasa'nın 15. maddesi uyarınca yapılacak son

inceleme, müdahalenin durumun gerektirdiği ölçüde olup olmadığının

belirlenmesine ilişkin olacaktır.

14. Başvurucuların iş sözleşmesinin feshedilmesine

ilişkin tedbirin ve bu kapsamda yargı mercilerince sonuca bağlanan uyuşmazlığın

Anayasa'nın 15. maddesi kapsamında durumun gerektirdiği ölçüde olduğunun

söylenebilmesi için öncelikle keyfî olmaması gerekir. Diğer taraftan söz konusu

tedbirin ölçülü olup olmadığı değerlendirilirken elbette ülkemizde OHAL ilanına

sebebiyet veren durumun özellikleri ve OHAL ilanı sonrasında ortaya çıkan

koşullar dikkate alınmalıdır (Aydın Yavuz ve diğerleri, § 349).

15. Ancak işçi tarafından sadakat yükümlülüğünün ihlal

edildiği, dolayısıyla işçi ve işveren arasındaki güven ilişkisinin bozulduğu

gerekçesine dayanılarak alınacak tedbirler bakımından basit bir şüphenin

yeterli olmayacağı, bu durumun somut olgularla desteklenmesi gerektiği açıktır.

Gerek işveren gerekse yargı organları tarafından açıklanan nedenlerin işveren

ile işçi arasındaki güven ilişkisinin zedelendiğini ortaya koyacak ve ikna

edecek yeterlilikte olması gerekir (C.A. (3), § 125; Ayla Demir İşat,

§ 133).

16. Şüphe feshinin mahiyeti gereği ispatı beklenmese de

Yargıtay kararlarında da belirtildiği üzere (benzer yöndeki Yargıtay kararları

için bkz. C.A. (3), §§ 46-56; Ayla Demir İşat, §§ 52-62) şüphenin

işçinin kişiliğinden kaynaklanan bir sebebe dayanması, bu sebebin de ciddi,

önemli ve somut nitelikte objektif olay ve vakıalar ile desteklenmesi

gerekmektedir. Aksi hâlde hukuk devletinin bir gereği olan hukuki güvenlik

ilkesine aykırı bir şekilde keyfî uygulamaların gündeme gelmesi söz konusu

olabilecektir (Delil Metin, B. No: 2019/1419, 18/1/2023, § 32).

17. Öte yandan 22/7/2016 tarihli ve 667 sayılı Olağanüstü

Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararnameye (KHK)

dayanak alınarak uygulanan somut tedbirin başvurucu üzerinde doğuracağı etki de

gözönüne alındığında özellikle yargılama sürecinde devletten beklenen

yükümlülüklerin OHAL koşullarında da yerine getirilmesi gerektiği

değerlendirilmektedir. Bu anlamda takdir yetkisinin öngörülen sınırlar dâhilinde

kullanılması ve nedenlerinin ikna edici şekilde ortaya konulması OHAL

koşullarında da yerine getirilmesi gereken yükümlülüklerdendir. Dolayısıyla

terör örgütleriyle irtibatı ya da iltisakı olduğu konusunda çalışandan duyulan

şüphenin ciddi, güçlü ve objektif olduğuna ilişkin ikna edici gerekçeler ortaya

konulmaması halinde alınan tedbirin Anayasa'nın 15. maddesi bağlamında da söz

konusu yükümlülüklere uygun olmadığı değerlendirilebilecektir (benzer yöndeki

değerlendirmeler için bkz. Ayla Demir İşat, § 161).

18. Özel hayata saygı hakkı, üçüncü kişiler tarafından da

olsa hakkın öngördüğü güvencelere keyfî şekilde müdahale edilmesini

yasaklamaktadır. Öngörülen yükümlülüklerin yerine getirilmesi, kişilerin

kendilerinin, ailelerinin geleceğini ve itibarını etkileyen mesleki hayata

yönelik tedbirlerin keyfî olmaması, bu kapsamda doğan uyuşmazlıkların özel

hayata saygı hakkının gereklilikleri bağlamında çözümlenmesi olağanüstü yönetim

usullerinin benimsendiği dönemlerde de geçerli olan temel güvencelerdir (Ayla

Demir İşat, § 150). Öte yandan darbe teşebbüsü ve terör örgütlerinin

özellikleri gözönüne alındığında devletin ve kişilerin güvenliği ile kamu

düzeninin korunması amacıyla yasal düzenlemeler yapılmasının ve sakıncalı

görülen kişilerin mesleklerinden uzaklaştırılmasına yönelik işlemler tesis

edilmesinin gerçek bir ihtiyaçtan kaynaklandığı açıktır. Ancak söz konusu

tedbirlerin muhataplarının sakıncalı olduğu değerlendirilen kişilerden olması

ve alınan tedbirlerin durumun gerektirdiği ölçüde olması gerekir (Ayla Demir

İşat, § 159). Ayrıca belirtildiği üzere temel hak ve özgürlüklere müdahale

teşkil eden tedbirin süresi, kapsamı ve ağırlığı ölçülülüğün belirlenmesinde

dikkate alınması, kişilerin ölçüsüz veya keyfî müdahalelere karşı

koyabilecekleri usule ilişkin güvencelerden yararlandırılması gerekir (Ayla

Demir İşat, § 160).

19. Başvurucular hakkında sadece 5620 sayılı Kanun

kapsamında çalıştırılma şartlarına uymadıkları gerekçesine dayanılarak bir

sonuca ulaşıldığı gözetildiğinde, başvurucuların iş sözleşmelerinin asıl fesih

nedeni göz önüne alınarak değerlendirme yapılması gerekmektedir. Başvurucuların

terör örgütüyle irtibatı veya iltisakı hususunda varsa adli soruşturmaları veya

kovuşturmaları kapsamında elde edilen deliller ile görevleri, meslek safahatı

ve sicili de dikkate alınarak işverenle güven ilişkisinin bozulduğunun somut

nitelikte objektif olay ve vakıalara dayanmak suretiyle yeterli gerekçe ile

ortaya konulmadığı anlaşılmaktadır.

20. Bu itibarla fesih nedeni gözönüne alındığında terör

örgütleri ile irtibatı ya da iltisakı olduğu konusunda başvuruculardan duyulan

şüphenin ciddi, güçlü ve objektif olduğuna ilişkin kişiselleştirilmiş ikna

edici gerekçeler ortaya konulmadan alınan tedbirin söz konusu yükümlülüklere

uygun olmadığı değerlendirilmektedir.

21. Açıklanan gerekçelerle başvurucular hakkında alınan

ve Anayasa'nın 20. maddesinde düzenlenen özel hayata saygı hakkına etki eden

tedbirin OHAL döneminde temel hak ve özgürlüklerin kullanımının durdurulmasını

ve sınırlandırılmasını düzenleyen Anayasa'nın 15. maddesindeki ölçütlere uygun

olmadığı sonucuna varılmıştır.

III. GİDERİM

22. Başvurucular, ihlalin tespiti ve yeniden yargılama

yapılması talebinde bulunmuştur.

23. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarının

ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar

bulunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiği yargı mercilerince yapılması

gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini

ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere

uygun yeni bir karar vermektir (Mehmet Doğan, B. No: 2014/8875,

7/6/2018, §§ 54-60; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No:

2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60, 66; Kadri Enis Berberoğlu (3),

B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).

24. Öte yandan hak ihlali kararından Anayasa Mahkemesinin

davanın sonucuyla ilgili olarak bir tutum sergilediği sonucu çıkarılmamalıdır. Anayasa

Mahkemesince verilen hak ihlali kararı uyuşmazlığın sonuçlarından bağımsız olup

davanın kabulüne, reddine ya da beraate veya mahkûmiyete karar verilmesi

gerektiği anlamına gelmemektedir. Kural olarak, yargılamanın her aşamasında

olduğu gibi ihlalin sonuçlarını gidermek üzere yeniden yapılacak yargılama

sonunda da delillerin dava ile ilişkisini kurma ve bunları değerlendirip sonuç

çıkarma yetkisi ilgili mahkemelere aittir.

A. Özel hayata saygı hakkının ihlal edildiğine ilişkin

iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

B. Anayasa'nın 20. maddesinde güvence altına alınan özel

hayata saygı hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,

C. Kararın bir örneğinin özel hayata saygı hakkının

ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak

üzere Çınar Asliye Hukuk Mahkemesine (E.2018/26, K.2018/52; E.2018/57,

K.2018/159) GÖNDERİLMESİNE,

D. 729,20 TL harç ve 30.000 TL vekâlet ücretinden oluşan

toplam 30.729,20 TL yargılama giderinin başvuruculara MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,

E. Ödemelerin kararın tebliğini takiben başvurucuların

Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde

yapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten

ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

F. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına

GÖNDERİLMESİNE 4/2/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan : Basri BAĞCI Üyeler : Engin YILDIRIM Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Metin KIRATLI Raportör : Erdem Ender ÇINAR Başvurucular : 1. Mahmut DEVİREN 2. Süleyman KAPLAN Vekili : Av. Mervan Eren GÜL