Mustafa Gönülal Başvurusu (B. No: 2018/22450)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvuru, terörle mücadele kapsamında yaralanmasına

rağmen maddi haklardan faydalanılabilmesi için maluliyet şartı aranması

nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru 30/7/2018 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden

yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik

incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul

edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet

Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir.

7. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda

bulunmamıştır.

III. OLAY VE

OLGULAR

8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle

ilgili olaylar özetle şöyledir:

9. Kamu emeklisi olan başvurucu avukatlık yapmaktadır.

Başvurucu 1968 doğumlu olup Ankara'da ikamet etmektedir.

10. Başvurucu 25/1/2017 tarihinde Sosyal Güvenlik

Kurumuna (SGK) ekli belgelerle birlikte dilekçe sunmuştur. Başvurucu dilekçesinde;

1988 yılında Jandarma Astsubay rütbesiyle Türk Silahlı Kuvvetlerine katıldığını

ve Savur ilçesinde görev yaptığı 1991 ile 1994 yılları arasında PKK terör

örgütüyle yapılan mücadelede yaralandığını açıklamıştır. Bu kapsamda başvurucu

12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu'na 23/1/2017 tarihli

ve 29957 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 2/1/2017 tarihli ve 684 sayılı

Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde

Kararname'nin (684 sayılı KHK) 1. maddesi ile eklenen ek 3. maddesi uyarınca

vazife malullüğü aylığı bağlanmasını talep etmiştir.

11. Başvurucu 9/3/2017 tarihinde Aile ve Sosyal

Politikalar Bakanlığına (Sosyal Politikalar Bakanlığı) müracaat etmiştir.

Başvurucu müracaatında; 1991 ile 1994 yılları arasında Savur ilçesinde askerlik

yaptığını, PKK terör örgütüyle mücadele kapsamında operasyonlara katıldığını ve

bu operasyonlarda yaralandığını ifade etmiştir. Başvurucu 29/10/2016 tarihli ve

29872 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 3/10/2016 tarihli ve 675 sayılı

Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde

Kararname'nin (675 sayılı KHK) 14. maddesi kapsamında kendisine gazilik unvanı

verilmesini talep etmiştir.

12. Sosyal Politikalar Bakanlığı 16/3/2017 tarihinde

başvurucunun gazilik unvanı verilmesi talebini reddetmiştir. Sosyal Politikalar

Bakanlığı, 684 sayılı KHK ile eklenen hüküm uyarınca 3713 sayılı Kanun

kapsamında yaralanmalarına rağmen malul sayılmamaları nedeniyle maaş

bağlanamayan kişilere maaş bağlanabileceğini açıklamıştır. Sosyal Politikalar

Bakanlığı, 675 sayılı KHK'nın 14. maddesindeki düzenlemenin yalnızca 15 Temmuz

darbe girişimi sırasında yaralanan kişileri kapsadığını belirtmiştir.

13. SGK 29/5/2017 tarihinde başvurucunun vazife malullüğü

aylığı bağlanması talebini reddetmiştir. SGK, başvurucu adına Gülhane Eğitim ve

Araştırma Hastanesince düzenlenen 18/11/1993 tarihli raporun sağlık kurulunca

incelendiğini belirtmiştir. SGK; rapordaki rahatsızlığın terör nedeniyle

yaralanma olayından sonra oluşan rahatsızlığın devamı olduğunu, başvurucunun

malul olmadığını ve 13/7/1953 tarihli ve 4/1053 sayılı Bakanlar Kurulu kararı

ile yayımlanan Vazife Malullüklerinin Nevileri ile Dereceleri Hakkında

Nizamname'ye göre tespit edilecek bir derece bulunmadığını açıklamıştır.

14. Başvurucu 19/4/2017 tarihinde, 675 sayılı KHK'nın 14.

maddesi kapsamında gazilik unvanı verilmesi talebiyle Sosyal Politikalar

Bakanlığına yaptığı müracaatın reddine ilişkin işlemin iptali için dava

açmıştır. Başvurucu dava dilekçesinde; 675 sayılı KHK'nın 14. maddesi uyarınca

15 Temmuz darbe girişimine karşı mücadelede yaralananlara bazı hakların

tanınmasında maluliyet derecesi aranmadığını, buna karşılık PKK terör örgütüyle

mücadele edenler için maluliyet aranmasının ayrımcılığa neden olduğunu ifade etmiştir.

Başvurucu, terör örgütlerine karşı mücadele edenlerin farklı muameleye tabi

tutulduğunu ve talebinin reddi nedeniyle maddi haklardan mahrum bırakıldığını

iddia etmiştir.

15. Ankara 7. İdare Mahkemesi (Mahkeme) 14/11/2017

tarihinde davayı reddetmiştir. Mahkeme kararın gerekçesinde; 675 sayılı KHK'nın

14. maddesinin 15 Temmuz 2016 tarihinde gerçekleştirilen darbe teşebbüsü ve

terör eylemi ile bu eylemin devamı niteliğindeki eylemler nedeniyle malul olan

kamu görevlileri ve sivillere gazilik unvanı verilmesini düzenlediğini

belirtmiştir. Mahkeme, başvurucunun ise darbe teşebbüsünde değil bunun

öncesinde görev yaptığı sırada yaralandığını ifade ederek Sosyal Politikalar

Bakanlığının ret işleminde hukuka aykırılık bulunmadığını açıklamıştır.

16. Başvurucu 15/2/2018 tarihinde istinaf başvurusunda

bulunmuştur. Başvurucu istinaf dilekçesinde; 675 sayılı KHK'nın 14. maddesi ile

herhangi bir maluliyet derecesine bakılmaksızın herkese gazilik unvanı

verildiğini, kanunla öngörülmesi gereken bir hususta kapsamı daraltmak için KHK

ile düzenleme yapıldığını ve yapılan düzenlemenin eşitlik ilkesine aykırı

olduğunu ileri sürmüştür.

17. Ankara Bölge İdare Mahkemesi 12. İdari Dava Dairesi

17/5/2018 tarihinde Mahkeme kararının usul ve hukuka uygun olduğunu belirterek

istinaf başvurusunu kesin olmak üzere reddetmiştir.

18. Nihai karar 12/7/2018 tarihinde başvurucuya tebliğ

edilmiştir.

19. Başvurucu 30/7/2018 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

IV. İLGİLİ

HUKUK

20. 675 sayılı KHK'nın "Gazilik unvanı

verilenler" kenar başlıklı 14. maddesi şöyledir:

"(1) 15/7/2016 tarihinde gerçekleştirilen darbe

teşebbüsü ve terör eylemi ile bu eylemin devamı niteliğindeki eylemler

sebebiyle malul olan kamu görevlileri ve siviller ile bu eylemlerin devamı

niteliğindeki eylemlerin ortaya çıkarılması, etkilerinin azaltılması veya

bertaraf edilmesinin sağlanmasında yardımcı ve faydalı oldukları sırada yaralanan

kamu görevlileri ve sivillere, yaralanma derecesine bakılmaksızın gazilik

unvanı verilir. Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Aile ve

Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından belirlenir."

21. 3713 sayılı Kanun'un ek 3. maddesi şöyledir:

"21 inci maddenin birinci fıkrasının (a), (h), (i)

ve (j) bentleri kapsamında terör eylemi nedeniyle yaralanmış olup ilgili

mevzuatına göre malul sayılmamaları nedeniyle aylık bağlanamayanlardan,

talepleri üzerine 13/7/1953 tarihli ve 4/1053 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla

yürürlüğe konulan Vazife Malullüklerinin Nevileri ile Dereceleri Hakkında

Nizamname hükümlerine göre derece tespiti yapılanlara, bu dereceleri esas

alınarak aşağıda yazılı gösterge rakamlarının memur aylık katsayısı ile çarpımı

sonucu bulunacak tutarda, nakdi tazminat karar tarihini takip eden aybaşından

başlamak üzere aylık bağlanır.

Dereceler Göstergeler

1 22.382

2 20.821

3 19.259

4 17.698

5 16.136

6 14.616

Ancak, herhangi bir sigortalılık statüsüne tabi

çalışmaları olanlara bağlanacak ilk aylığın tutarı, aylık bağlanmasına ilişkin

şartlar aranmaksızın bu aylığa hak kazanıldığı tarihteki unsurlar ve mevcut

hizmet süreleri esas alınarak hesaplanacak emekli veya yaşlılık aylığının % 25

artırımlı tutarından az olamaz. Bunlardan aylık başlangıç tarihinden önce

ilgili mevzuatı uyarınca aylık bağlanmış olanlara, durumuna göre belirlenecek

gösterge rakamı karşılığı bulunacak aylık miktarından az olmamak üzere, aylık başlangıç

tarihinde ödenmekte olan veya aylıkları kesilmiş olanlar için ödenebilecek

emekli, yaşlılık veya malullük aylıkları % 25 oranında artırılır. Bu madde

uyarınca aylık bağlananlar hakkında 5510 sayılı Kanunun5 inci maddesinin

birinci fıkrasının (c) bendi hükümleri uygulanır. Bu aylıklar, vefatları

halinde, anne ve baba için herhangi bir şart aranmaksızın, 5510 sayılı Kanunun

34 üncü maddesi esas alınarak hak sahiplerine ölüm aylığı olarak intikal

ettirilir. Bu şekilde aylığa hak kazanılmasından önce geçen her türlü

sigortalılık ve prim ödeme süreleri, iştirakçilik ve fiili hizmet süreleri ile

bunların itibari ve fiili hizmet süresi zammı olarak değerlendirilen süreleri;

aylığa hak kazanılmasından sonra geçen sigortalılık ve çalışma sürelerinin tabi

olacağı sigortalılık haliyle birleştirilmez ve sonradan geçen sigortalılık veya

çalışma süreleri yaşlılık/emekli, malullük ya da ölüm/dul veya yetim aylığı

bağlanmasında veya toptan ödeme yapılmasında ilgili mevzuatına göre ayrı bir

çalışma veya sigortalılık süresi olarak değerlendirilir. Bu şekilde aylık

bağlananlardan, 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c)

bendi kapsamında sigortalı olanlara, ikramiyeye esas hizmet süreleri için

ayrıca emekli ikramiyesi ödenir. Ayrıca, aylık bağlandıktan sonraki çalışmaları

için 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi hükümleri uygulanmaz.

Bu madde uyarınca aylık bağlananlardan söz konusu

yaralanmalarına bağlı olarak sonradan malul olduklarına karar verilenlere,

karar tarihini takip eden aybaşından itibaren ilgisine göre bu Kanunun 21 inci

maddesinin birinci fıkrası hükümleri uygulanır ve bu madde hükümlerine göre

bağlanmış olan aylıkları vazife malullüğü aylığının başladığı tarihten itibaren

kesilir. Bunlardan emekli ikramiyesine hak kazanacak olanların emekli

ikramiyesinin hesabında daha önce ikramiye ödenen süreler dikkate alınmaz. Bu

Kanunun 21 inci maddesi kapsamında vazife malullüğü aylığı bağlanmış olup,

kontrol muayenesi sonucunda maluliyetlerinin sona erdiğine karar verilenlerden

bu madde kapsamına girenlere, vazife malullüğü aylığına hak kazanıldığı

tarihteki mevcut hizmet süreleri, unsurlar ve memur aylık katsayısı ile varsa

almakta oldukları aylıklar esas alınarak birinci fıkra uyarınca hesaplanacak

tutarın; aylık artışları ile artırılması sonucu bulunacak tutar üzerinden

vazife malullüğünün kesildiği tarihten itibaren bu madde hükümleri uyarınca

aylık bağlanır. Ancak, bu kapsamda aylık bağlanması sebebiyle ikramiye ödenmez.

Bu maddedeki hükümler saklı kalmak kaydıyla bağlanan bu

aylıklar hakkında vazife malullüğü aylığı hükümleri uygulanır ve Sosyal

Güvenlik Kurumunca bağlanan aylıklar her yıl sonunda faturası karşılığında

Maliye Bakanlığından tahsil edilir."

V. İNCELEME VE

GEREKÇE

22. Mahkemenin 7/4/2021 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun

İddiaları ve Bakanlık Görüşü

23. Başvurucu, terör örgütlerine karşı mücadele eden

kişilerin farklı muameleye tabi tutulduğunu iddia etmiştir. 15 Temmuz darbe

teşebbüsüne karşı mücadele edenler yönünden maluliyet oranı aranmazken PKK

terör örgütüne karşı mücadele edenler bakımından maluliyet oranı aranmasının

ayrımcılık olduğunu belirten başvurucu, bazı maddi haklardan mahrum kaldığını

belirtmiştir. Başvurucu; 684 sayılı KHK ile yapılan değişiklik ile haksızlık

giderilmeye çalışıldığını, buna rağmen SGK'nın talebini reddettiğini ve böylece

hiçbir haktan yararlanamadığını ifade etmiştir. Başvurucu sonuç olarak bu

gerekçelerle mülkiyet ve adil yargılanma hakları ile eşitlik ilkesinin ihlal

edildiğini ileri sürmüştür.

24. Bakanlık görüşünde; başvurucunun vazife malullüğü

aylığı bağlanması talebinin reddine ilişkin SGK'nın 29/5/2017 tarihli işlemine

karşı yargısal yollara başvurmadığını belirtmiştir. Bakanlık, sosyal güvenlik

hakkı bağlamındaki taleplerin ortak koruma alanına girmediğini ve başvurucunun

meşru bir beklentisi bulunmadığından başvurunun konu bakımından yetkisizlik

nedeniyle kabul edilemez bulunması gerektiğini açıklamıştır. Bakanlık ayrıca,

684 sayılı KHK hükümlerine göre ve derece tespiti şartı çerçevesinde bağlanacak

aylığa ilişkin esasların SGK'ya sorulmasının uygun olacağını bildirmiştir.

B. Değerlendirme

25. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından

yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki

tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013,

§ 16). Başvurucu, mülkiyet hakkı ile birlikte eşitlik ilkesinin de ihlal

edildiğini ileri sürmüştür. Bununla birlikte gazilik unvanına bağlı maddi

haklar yönündeki şikâyetlerin esas itibarıyla mülkiyet hakkını ilgilendirdiği

anlaşıldığından başvurucunun bütün şikâyetleri, mülkiyet hakkının ihlali

iddiası kapsamında incelenecektir.

26. Anayasa’nın 148. maddesinin üçüncü fıkrası ile

30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama

Usulleri Hakkında Kanun’un 45. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca

bireysel başvuru yoluyla Anayasa Mahkemesine başvurabilmek için olağan kanun

yollarının tüketilmiş olması gerekir.

27. Bireysel başvuru yolunun ikincil niteliği gereği Anayasa

Mahkemesine başvuruda bulunabilmek için öncelikle olağan kanun yollarının

tüketilmesi zorunludur. Başvurucunun bireysel başvuru konusu şikâyetini

öncelikle yetkili idari ve yargısal mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bu

konuda sahip olduğu bilgi ve delilleri zamanında bu makamlara sunması ve bu

süreçte dava ve başvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermiş olması

gerekir (İsmail Buğra İşlek, B. No: 2013/1177, 26/3/2013, § 17).

28. Başvuru yollarının tüketilmesi gereğinden söz

edilebilmesi için öncelikle hukuk sisteminde hakkının ihlal edildiğini iddia

eden kişinin başvurabileceği idari veya yargısal bir hukuki yolun öngörülmüş

olması gerekmektedir. Ayrıca bu hukuki yolun iddia edilen ihlalin sonuçlarını

giderici, etkili ve başvurucu açısından makul bir çabayla ulaşılabilir

nitelikte olması ve sadece kâğıt üzerinde kalmayıp fiilen de işlerliğe sahip

bulunması gerekmektedir. Olmayan bir hukuki yolun tüketilmesi başvurucudan

beklenemeyeceği gibi hukuken veya fiilen etkili bulunmayan, ihlalin sonuçlarını

düzeltici bir vasıf taşımayan veya aşırı ve olağan olmayan birtakım şeklî

koşulların öngörülmesi nedeniyle fiilen erişilebilir ve kullanılabilir olmaktan

uzaklaşan başvuru yollarının tüketilmesi zorunluluğu bulunmamaktadır (Fatma

Yıldırım, B. No: 2014/6577, 16/2/2017, § 39).

29. Başvurucu 3713 sayılı Kanun'un ek 3. maddesi

kapsamında maluliyet aylığı bağlanmasını SGK'dan talep etmiştir. SGK

başvurucunun talebini reddetmiştir. Bundan ayrı olarak başvurucu 675 sayılı

KHK'nın 14. maddesi kapsamında durumunun değerlendirilmesi için Sosyal

Politikalar Bakanlığına başvurmuştur. Sosyal Politikalar Bakanlığı,

başvurucunun 15 Temmuz darbe girişimi sırasında yaralanan kişilerden olmadığını

belirtmiştir. Sosyal Politikalar Bakanlığının ret işleminin iptali için açılan

dava ise başvurucunun 15 Temmuz 2016 tarihli darbe teşebbüsüne karşı mücadele

sırasında yaralanmadığı gerekçesiyle reddedilmiştir. Başvurucu, redde ilişkin

nihai karar sonrasında bireysel başvuruda bulunmuştur.

30. Başvurucu 675 sayılı KHK'nın 14. maddesi uyarınca 15

Temmuz 2016 tarihli darbe teşebbüsü sırasında yaralananlara maluliyet

derecesine bakılmaksızın maddi haklar sağlanırken kendisinin de terörle

mücadele kapsamında yaralanmasına rağmen %60 oranında maluliyet şartı aranması

nedeniyle maddi haklar verilmemesinden şikâyetçidir.

31. Somut olayda başvurucunun durumunun 675 sayılı

KHK'nın 14. maddesi kapsamında değerlendirilmesi talebinin Sosyal Politikalar

Bakanlığınca kabul görmemesine karşı açtığı davanın reddi sonrası bireysel

başvuruda bulunduğu görülmektedir. Başvurucunun 15 Temmuz 2016 tarihli darbe

girişimi sırasında yaralandığına dair bir tespit olmadığı gibi başvurucunun

böyle bir iddiası da yoktur. Bununla birlikte başvurucunun idari yargıda ve

bireysel başvuruya konu yaptığı iddia darbe teşebbüsüne karşı mücadele

kapsamında gazilik unvanı verilmemesine ilişkindir.

32. Öte yandan başvurucunun yakındığı durumu 3713 sayılı

Kanun'un ek 3. maddesine rağmen maluliyet şartı aranması ve bu şart

karşılanmadığından maddi haklardan mahrum kalması teşkil etmektedir. Bu

bağlamda söz konusu şikâyet edilen işlemi, SGK'nın ret işlemi oluşturmaktadır.

Başvurucunun maluliyet aylığı bağlanması talebi SGK tarafından reddedilmiş

olmasına rağmen başvurucu söz konusu ret işlemine karşı iptal davası açtığını

gösterir herhangi bir bilgi ve belge dosyaya sunmamıştır.

33. Başvurucu, malul sayılmasına bağlı olarak talep

edebileceği haklardan mahrum kaldığını ileri sürmektir. Buna karşın işlemin

iptali davasına ve bireysel başvuruya getirdiği idari işlem ise 675 sayılı

KHK'nın 14. maddesi kapsamına girip girmediğine ilişkindir. Başvurucunun 3713

sayılı Kanun'un ek 3. maddesi kapsamında aylık bağlanması talebi SGK tarafından

29/5/2017 tarihinde reddedilmiştir. Başvurucu söz konusu işleme karşı iptal

davası açmamıştır.

34. Etkin ve erişilebilir bir çözüm imkânı sunan hukuk

yollarına başvurulmaksızın yapılan bireysel başvuruların incelenmesi, bireysel

başvuru yolunun ikincilliği ilkesi gereği mümkün değildir. Sonuç olarak ihlale

neden olduğu ileri sürülen söz konusu iddiaya ilişkin olarak başvuru yolları

usulünce tüketilmemiştir.

35. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabul

edilebilirlik nedenleri incelenmeksizin başvuru yollarının tüketilmemesi

nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

A. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın

başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde

BIRAKILMASINA 7/4/2021 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTEŞ İrfan FİDAN Raportör : Kamber Ozan TUTAL Başvurucu : Mustafa GÖNÜLAL