Naci Beştepe Başvurusu (B. No: 2015/14665)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, mahkeme kararında karara karşı gidilecek kanun

yolunun gösterilmemesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının; emekli bir

tümgeneralin farklı görsel ve yazılı medya organlarında Türk Silahlı Kuvvetleri

hakkında yazmış olduğu yazılar ve vermiş olduğu beyanatlar nedeniyle Türk

Silahlı Kuvvetleri Sosyal Tesislerine girişinin geçici olarak yasaklanması

nedeniyle ifade özgürlüğününün ihlal edildiği

iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 31/8/2015 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

6. Emekli tümgeneral olan başvurucu, farklı tarihlerde çeşitli

görsel ve yazılı medya organlarında Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) yönetim

kademesine yönelik yazılar kaleme almış ve beyanatlarda bulunmuştur.

7. Başvurucunun TSK Sosyal Tesislerine girişi söz konusu

yazıları ve beyanatları nedeniyle Genelkurmay Başkanlığı bünyesinde oluşturulan

bir kurul tarafından 13/11/2013 tarihinden itibaren altı ay süreyle

yasaklanmıştır.

8. Başvurucu, yasaklama işleminin kaldırılması için 31/12/2013

tarihinde idareye başvurmuştur. İdare 3/4/2014 tarihli yazısı ile başvurucunun

talebini reddetmiştir. Daha sonra 1/1/2014 ile 4/5/2014 tarihleri arasında

muhtelif tarihlerdeki görsel ve yazılı basın ile internet ortamındaki yazı ve

beyanatları nedeniyle 12/5/2014 tarihinden itibaren bir yıl süreyle sosyal

tesislere girişinin yeniden yasaklandığı başvurucuya bildirilmiştir.

9. Başvurucu, bir yıl süreyle sosyal tesislere girişinin

yasaklanmasına ilişkin işlemin kaldırılması talebiyle 4/6/2014 tarihinde

idareye başvurmuş ve ardından 12/6/2014 tarihinde Askeri Yüksek İdare

Mahkemesinde (AYİM) yasaklama işleminin iptali talebiyle dava açmıştır.

10. İdare 8/7/2014 tarihli yazısıyla başvurucunun talebini

reddetmiş ve 12/5/2014 tarihinden itibaren bir yıl süreli yasağın devam

ettiğini kendisine bildirmiştir.

11. Yasaklama işleminin iptaline ilişkin davayı da AYİM

26/3/2015 tarihinde reddetmiştir. Ret kararında başvurulacak kanun yolu ve

süresi belirtilmemiştir. Anılan karar başvurucuya 27/4/2015 tarihinde tebliğ

edilmiştir.

12. Başvurucu 27/5/2015 tarihinde kararın düzeltilmesi talebinde

bulunmuştur. AYİM 8/7/2015 tarihinde, başvurucunun talebinikanunen

belirlenmiş on beş günlük sürenin geçirilmiş olması nedeniyle süre aşımından

reddetmiştir.

13. Ret kararı 30/7/2015 tarihinde başvurucuya tebliğ

edilmiştir.

14. Başvurucu 31/8/2015 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK

15. 4/7/1972 tarihli ve 1602 sayılı mülga Askeri Yüksek İdare

Mahkemesi Kanunu'nun “Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin

kararlarının sonuçları” kenar başlıklı 63. maddesinin birinci

fıkrası şöyledir:

“Daireler ve Daireler Kurulu kararları kesin

olup, kesin hükmün bütün hukuki sonuçlarını hasıl eder. Bu kararlar aleyhine,

ancak bu kanunda yazılı kanun yollarına başvurulabilir.”

16. 1602 sayılı Kanun'un “Kararın

düzeltilmesi” kenar başlıklı 66. maddesi şöyledir:

“Daireler ile Daireler Kurulundan verilen

kararlar hakkında bir defaya mahsus olmak üzere, ilamın tebliği tarihinden

itibaren onbeş gün içinde aşağıda yazılı sebepler dolayısiyle kararın düzeltilmesi istenebilir.

a) Kararın esasına etkisi olan iddia ve

itirazların, kararda karşılanmamış olması;

b) Bir ilamda birbirine aykırı hükümler

bulunması;

c) Kararın usul ve kanuna aykırı bulunması;

Kanunun 45 inci maddesine göre verilen

kararların düzeltilmesi işlemi kabul edilerek davaya yeniden bakılması ve esas

hakkında karar verilmesi halinde de karar düzeltilmesi isteminde bulunulabilir.

Daireler ile Daireler Kurulu, kararın

düzeltilmesi dilekçesinde ileri sürülen sebeplerle bağlıdır.”

V. İNCELEME VE GEREKÇE

17. Mahkemenin 10/5/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Mahkemeye Erişim

Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

18. Başvurucu; Anayasa'nın 40. maddesine göre devletin

işlemlerinde ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağını ve

sürelerini belirtmek zorunda olduğunu, AYİM'in

davanın reddine ilişkin 25/3/2015 tarihli kararının sonuç kısmındadavanın

reddi üzerine gidilecek kanun yolunun gösterilmediğini, bu nedenle süresinde

karar düzeltme yoluna başvuramamasından dolayı mahkeme erişiminin

engellendiğini belirterek mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğini ileri

sürmüştür.

19. Somut olayda başvurucu, ilk derece mahkemesinin ret

kararında gidilecek kanun yolunun gösterilmemesi nedeniyle mahkemeye erişiminin

engellendiğini iddia ettiğinden başvurucunun bu iddiaları, derece mahkemesinin

kararında Anayasa'nın 40. maddesini gözetmemesinin başvurucunun mahkemeye

erişim hakkına ölçüsüz bir müdahale teşkil edip etmediği yönünde ve mahkemeye

erişim hakkı çerçevesinde incelenmiştir.

20. Adil yargılanma hakkının en temel unsurlarından biri olan

mahkemeye erişim hakkı, bir uyuşmazlığı mahkeme önüne taşıyabilmek ve

uyuşmazlığın etkili bir şekilde karara bağlanmasını isteyebilmek anlamına

gelmektedir. Kişinin mahkemeye başvurmasını engelleyen veya mahkeme kararını

anlamsız hâle getiren, bir başka ifadeyle mahkeme kararını önemli ölçüde

etkisizleştiren sınırlamalar mahkemeye erişim hakkını ihlal edebilir (Özkan Şen, B. No: 2012/791, 7/11/2013, §

52). Bununla birlikte dava açma ya da kanun yollarına başvuru için belli

sürelerin öngörülmesi -bu süreler dava açmayı imkânsız kılacak ölçüde kısa

olmadıkça- hukuki belirlilik ilkesinin bir gereğidir ve mahkemeye erişim

hakkına aykırılık oluşturmaz. Ne var ki öngörülen süre koşullarının açıkça

hukuka aykırı olarak yanlış uygulanması ya da yanlış hesaplanması nedeniyle

kişiler dava açma ya da kanun yollarına başvuru hakkını kullanamamışsa

mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğini kabul etmek gerekir (Ertuğrul Dalbaş,

B. No: 2014/7805, 25/10/2017, § 39).

21. Avrupa İnsan Hakları Sözleşme'nin (Sözleşme) adil yargılanma

hakkını düzenleyen 6. maddesinde ve etkili başvuru hakkını düzenleyen 13.

maddesinde, Anayasa'nın 40. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan "Devlet, işlemlerinde, ilgili kişilerin hangi

kanun yolları ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek

zorundadır." şeklinde bir güvence öngörülmemiştir. Anılan

hükümle devlete, işlemlerinde ilgili kişilerin hangi kanun yollarına ve

mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtme yükümlüğü yüklenmiştir. Bu

itibarla Anayasa ve Sözleşme’nin ortak koruma alanının dışında kalan söz konusu

güvencenin bireysel başvuru kapsamında incelenemeyeceği anlaşılmaktadır.

Dolayısıyla Anayasa'nın 40. maddesinin ikinci fıkrasındaki güvence bireysel

başvuruda bağımsız bir güvence olarak ele alınamaz. Bununla birlikte bu durum,

başta mahkemeye erişim hakkı olmak üzere diğer hakların ihlal edildiğine

ilişkin iddialar incelenirken -Anayasa’nın bütünlüğü ilkesi gereği- anılan

hükmün dikkate alınmasına engel değildir (A.Ö.,

B. No: 2014/5225, 8/11/2017, § 30).

22. Somut olayda AYİM'in 26/3/2015

tarihli davanın reddine ilişkin kararının başvurucunun karar düzeltme yoluna

başvurmasını etkileyip etkilemediği incelenmelidir. Söz konusu kararda

başvurulacak kanun yolu ve süresi belirtilmemiştir. Bununla birlikte kararda

başvurucuyu yanıltacak, yanlış yönlendirecek şekilde herhangi bir muğlak bilgiye

de yer verilmediği görülmektedir. 1602 sayılı mülga Kanun'un 66. maddesinde

hangi hâllerde karar düzeltme yoluna gidilebileceği belirtilmiş ve on beş gün

içinde bu talebin yapılabileceği açıkça düzenlenmiştir. Dolayısıyla karar

düzeltme yolu ve başvuru yöntemini düzenleyen mevzuatın açık olduğu

anlaşılmaktadır. Bu itibarla derece mahkemesinin davanın reddine ilişkin

verdiği kararın anılan Kanun'un açık hükmü ve mahkeme kararında kanun yoluna ve

süresine ilişkin yanıltıcı bir bilgiye yer verilmediği birlikte

değerlendirildiğinde başvurucunun karar düzeltme yoluna başvurmasını

zorlaştırıcı ya da engelleyici nitelikte olmadığı sonucuna varılmıştır.

23. Buna göre başvurucunun mahkemeye erişim hakkına yönelik

derece mahkemesinin ret kararıyla yapılan müdahalenin ölçülü olduğu,

dolayısıyla belirtilen şikâyet bağlamında mahkemeye erişim hakkına yönelik bir

ihlalin olmadığının açık olduğu anlaşılmıştır.

24. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle

kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. İfade Özgürlüğünün

İhlal Edildiğine İlişkin İddia

25. Başvurucu; yazar kadrosunda bulunduğu Aydınlık gazetesinde

çeşitli tarihlerdeyazmış olduğu köşe yazıları nedeniyle

TSK sosyal tesislerine girişinin yasaklandığını, yazılarının uzun yıllar

mensubu olduğu TSK'nın yönetim kademesine yönelik olduğunu belirtmiştir.

Başvurucu, yazılarında TSK üzerinden milletin bütünlüğünü hedef alan ve

kamuoyunda kumpas olarak nitelendirilen davaların yaşandığı süreçte TSK

yöneticilerinin gerektiği şekilde tavır takınmamaları ve silah arkadaşlarına

sahip çıkmamalarını eleştirdiğini ifade etmiştir. Söz konusu yazıları nedeniyle

idarece tesis edilen yasaklama işleminin ifade özgürlüğünü ihlal ettiğini ileri

sürmüştür. Ayrıca Millî Savunma Bakanlığı tarafından aynı yazılarla ilgili

olarak açılan tazminat davasının Ankara 24. Asliye Hukuk Mahkemesinin

23/12/2014 tarihli kararıyla reddedildiğini belirtmiştir.

26. Anayasa’nın 148. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:

“… Başvuruda bulunabilmek için olağan kanun

yollarının tüketilmiş olması şarttır.”

27. 30/3/2011 tarih ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu

ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “Bireysel

başvuru hakkı” kenar başlıklı 45. maddesinin (2) numaralı fıkrası

şöyledir:

“İhlale neden olduğu ileri sürülen işlem,

eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarının

tamamının bireysel başvuru yapılmadan önce tüketilmiş olması gerekir.”

28. Anılan Anayasa ve Kanun hükümlerine göre bireysel başvuru

yoluyla Anayasa Mahkemesine başvurabilmek için olağan kanun yollarının

tüketilmiş olması gerekir. Temel hak ve özgürlüklere saygı, devletin tüm

organlarının anayasal ödevi olup bu ödevin ihmal edilmesi nedeniyle ortaya

çıkan hak ihlallerinin düzeltilmesi idari ve yargısal makamların görevidir. Bu

nedenle temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildiği iddialarının öncelikle derece

mahkemeleri önünde ileri sürülmesi, bu makamlar tarafından değerlendirilmesi ve

bir çözüme kavuşturulması esastır (Halit

Abdullah, B. No: 2012/26, 26/3/2013, § 16)

29. Bu nedenle Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, iddia

edilen hak ihlallerinin derece mahkemelerince düzeltilmemesi hâlinde

başvurulabilecek ikincil nitelikte bir kanun yoludur. Bireysel başvuru yolunun

ikincil niteliği gereği Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmek

için öncelikle olağan kanun yollarının tüketilmesi zorunludur. Bu ilke uyarınca

başvurucunun Anayasa Mahkemesi önüne getirdiği şikâyetini öncelikle ve

süresinde yetkili idari ve yargısal mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bu

konuda sahip olduğu bilgi ve kanıtlarını zamanında bu makamlara sunması ve aynı

zamanda bu süreçte dava ve başvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermiş

olması gerekir (Halit Abdullah, §

17) .

30. 1602 sayılı mülga Kanun’un 63. maddesine göre AYİM'in Daire ve Daireler Kurulu kararları kesin olup,

kesin hükmün bütün hukuki sonuçlarını doğurur. Bu nedenle bu kararlardan sonra

bireysel başvuru yoluna gidilmesi mümkündür. Ancak anılan Kanun’un 66.

maddesinin birinci fıkrası uyarınca AYİM kararlarına karşı ilamın tebliğinden

itibaren on beş gün içinde karar düzeltme yoluna başvurulabilir. Bu yola

başvurulması hâlinde karar düzeltme talebine ilişkin bir karar verilinceye

kadar olağan kanun yolları tüketilmiş olmayacaktır. Bu çerçevede askerî idari

yargı önündeki davalarda karar düzeltme yoluna başvurulması hâlinde Anayasa

Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmek için öncelikle karar düzeltme

talebinin sonucunun beklenmesi, böylece bu yolun tüketilmesi gerektiği açıktır

(İsmail Buğra İşlek, B. No:

2013/1177, 26/3/2013, § 18).

31. Somut olayda başvurucu karar düzeltme talebini süresini

geçirdikten sonra yapmıştır. Başvurusunun sonucunu bekledikten sonra ve karar

düzeltme talebinin süre aşımından reddine ilişkin kararın tebliğinden itibaren

süresi içinde Anayasa Mahkemesine başvurmuştur. Başvurucunun etkili ve sonuç almaya

yeterli görerek başvurduğu karar düzeltme kanun yolunu süresinden sonra

başvurması nedeniyle usulüne uygun olarak tüketmediği anlaşılmaktadır.

Dolayısıyla başvurucu bireysel başvuru yapmadan önce şikâyetini süresinde

yetkili yargısal merci önüne usulüne uygun olarak getirmediğinden somut

başvuruda yargısal başvuru yollarının tamamının tüketilmiş olduğu söylenemez.

32. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabul edilebilirlik

koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru

yollarının tüketilmemiş olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna

karar verilmesi gerekir.

A. 1. Mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine ilişkin

iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle

KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

2. İfade özgürlüğünün

ihlal edildiğine ilişkin iddianın başvuru

yollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA

10/5/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Serruh KALELİ

Hicabi DURSUN

Hasan Tahsin

GÖKCAN

YusufŞevki

HAKYEMEZ

Raportör : Yücel ARSLAN Başvurucu : Naci BEŞTEPE Vekili : Av. Hasan Fırat KAYAÖNÜ