Okan Tüm ve Ali Rıza Eren Başvurusu (B. No: 2013/9509)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, terör örgütüne üye olmak suçundan yürütülen

soruşturma kapsamında 17/10/1996 tarihinde gözaltına alınan başvurucular

hakkında açılan kamu davasının makul sürede sonuçlandırılamaması nedeniyle adil

yargılama hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 17/12/2013 tarihinde İstanbul 4. Asliye Hukuk

Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır.Başvuru

formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde başvurunun

Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit

edilmiştir.

3. İkinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca 29/1/2014 tarihinde,

başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar

verilmiştir.

4. Bölüm tarafından 5/9/2014 tarihinde, başvurunun kabul

edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

5. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlığın 18/9/2014 tarihli yazısında Anayasa

Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atfen

başvuru hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

A. Olaylar

6. Başvurucular Okan Tüm ve Ali Rıza Eren, DHKP/C adlı silahlı

terör örgütüne yönelik operasyon kapsamında 16/10/1996 tarihinde İstanbul

Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele Şube Müdürlüğünce gözaltına alınarak

30/10/1996 tarihinde İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) Cumhuriyet

Başsavcılığına çıkarılmışlardır. Başvurucu Ali Rıza Eren aynı tarihte serbest

bırakılırken Okan Tüm'ün 31/10/1996 tarihinde DGM

Yedek Hâkimliği tarafından yapılan sorgusunun ardından tutuklanmasına karar

verilmiştir.

7. İstanbul DGM Cumhuriyet Başsavcılığının 18/11/1996 tarihli ve

1996/1420 sayılı iddianamesiyle başvurucular hakkında kamu davası açılmıştır.

İddianamede başvurucuların DHKP/C terör örgütü üyesi oldukları, "Devrimci Halk Güçleri Komitesi"nde yer aldıkları, örgüt

adına bazı gösterilere katıldıkları, pankart asma ve molotof

kokteyli atma eyleminde yer aldıkları iddiaları yer almaktadır.

8. İstanbul DGM Cumhuriyet Savcılığınca düzenlenen 22/6/1998

tarihli ve 1998/817 sayılı iddianame ile "yasa dışı örgüt üyesi"

olduğu, 1/6/1998 tarihinde İstanbul ili Maltepe ilçesinde bulunan bir

kahvehaneye patlayıcı madde atılması, 29/5/1998 tarihinde Gülsuyu meydanında

mobilyacı kepenklerine örgüt pankartı asılarak ses bombası patlatılması

olaylarına karıştığı iddialarıyla başvurucu Okan Tüm hakkında kamu davası

açılmıştır.

9. Başvurucu Okan Tüm hakkında açılan ikinci kamu davası, İstanbul

5 No.lu DGM'nin E.1998/293 sayılı dosyası kapsamında görülmeye başlanmıştır.

10. İstanbul 5 No.lu DGM'nin birleştirme yönünde görüşünü alan

İstanbul 6. No.lu DGM, 5/10/1998 tarihli kararıyla E.1998/293 sayılı dosyanın

başvurucu Okan Tüm yönünden E.1996/231 sayılı dosya ile birleştirilmesine karar

vermiştir.

11. Mahkeme 10/5/2002 tarihli kararıyla başvurucu Okan Tüm

hakkında 24 yıl 12 ay ağır hapis ve 5 yıl 5 gün hapis cezası, başvurucu Ali

Rıza Eren hakkında ise 12 yıl 6 ay ağır hapis ve 10 yıl 13 ay 10 gün hapis

cezasına hükmetmiştir.

12. Başvurucuların temyizi üzerine Yargıtay 9. Ceza Dairesinin

7/7/2003 tarihli ve E.2003/639, K.2003/1308 sayılı ilamıyla İlk Derece

Mahkemesi kararı bozulmuştur.

13. Bozma sonrası yürütülen yargılamada İstanbul 14. Ağır Ceza

Mahkemesinin (CMK 250. madde ile görevli)20/11/2013 tarihli ve E.2003/244,

K.2013/130 sayılı kararıyla her iki başvurucu açısından olağanüstü zamanaşımı

sürelerinin dolmuş olması nedeniyle kamu davasını ortadan kaldırılmasına

hükmedilmiştir.

14. Karar temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir.

15. Başvurucular 17/12/2013 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuşlardır.

B. İlgili Hukuk

16. 1/3/1926 tarihli ve 765 sayılı mülga Türk Ceza Kanunu’nun

168. maddesinin ikinci fıkrası, 102. maddesinin üçüncü fıkrası, 104. maddesinin

ikinci fıkrası.

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

17. Mahkemenin 7/4/2016 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucuların

İddiaları

18. Başvurucular, terör örgütüne üye olmak suçundan yürütülen soruşturma kapsamında

haklarında açılan kamu davasının makul sürede sonuçlandırılamadığını belirterek

adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşler; tazminat talep

etmişlerdir.

B. Değerlendirme

1. Kabul Edilebilirlik

Yönünden

19. Başvuru formu ile eklerinin incelenmesi sonucunda açıkça

dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini

gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir

olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

20. Başvurucular, İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet

Başsavcılığınca haklarında açılan kamu davasında yargılamanın makul sürede

sonuçlandırılmadığını belirterek adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini

ileri sürmüştür.

21. Ceza davalarına ilişkin yargılamaların makul sürede

sonuçlanmadığı yönündeki iddialar daha önce bireysel başvuru konusu yapılmış ve

Anayasa Mahkemesince makul sürede yargılanma hakkının adil yargılanma hakkının

kapsamına dâhil olduğu kabul edilerek bir davadaki yargılama süresinin makul

olup olmadığının tespitinde davanın karmaşıklığı, yargılamanın kaç dereceli

olduğu, tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu ve

başvurucunun davanın hızla sonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi

hususların dikkate alınacağı belirtilmiş (B.E.

B. No: 2012/625, 9/1/2014, §§ 23-41; Ersin

Ceyhan, B. No: 2013/695, 9/1/2014, §§ 24-40) ve bu kapsamda yapılan

incelemeler sonucu makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine yönelik

kararlar verilmiştir (Mehmet Fatih Özdemir,

B. No: 2013/1607, 17/11/2014; Ömer Çoygun, B. No: 2013/3396, 22/6/2015; Osman Bayrak, B. No: 2013/3803,

25/2/2015).

22. Başvuru konusu olay, terör örgütüne üye olmak suçundan İstanbul 6 No.lu Devlet Güvenlik

Mahkemesinde açılan ceza davasına ilişkindir. Ceza muhakemesinde yargılama

süresinin makul olup olmadığı değerlendirilirken sürenin başlangıcı, bir kişiye

suç işlediği iddiasının yetkili makamlar tarafından bildirilmesi veya isnattan

ilk olarak etkilendiği arama ve gözaltı gibi birtakım tedbirlerin uygulanması

anı ya da kamu davasının açıldığı tarihtir. Somut başvuru açısından bu tarih,başvurucuların DHKP/C adlı

silahlı terör örgütüne yönelik operasyon kapsamında İstanbul Emniyet Müdürlüğü

Terörle Mücadele Şube Müdürlüğünce gözaltına alındığı 16/10/1996'dır. Ceza

yargılamasında sürenin sona erdiği tarih, suç isnadının nihai olarak karara

bağlandığı tarih olup somut başvuru açısından bu tarih, İstanbul 14. Ağır Ceza

Mahkemesi (CMK 250. madde ile görevli) tarafından açılan kamu davasının ortadan

kaldırılması kararının verildiği 20/11/2013'tür (Ersin Ceyhan, § 35).

23. Başvuruya konu yargılama sürecinin incelenmesi neticesinde

İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen

soruşturma kapsamında başvurucuların 16/10/1996 tarihinde gözaltına

alındıkları, 31/10/1996 tarihinde salıverildikleri, İstanbul Devlet Güvenlik

Mahkemesi Cumhuriyet Başsavcılığının 22/6/1998 tarihli iddianamesiyle

başvurucular hakkında ceza davasının açıldığı tespit edilmiştir. İstanbul 6

No.lu Devlet Güvenlik Mahkemesinin 10/5/2002 tarihli kararı ile atılı

eylemlerin ve örgüt üyeliği suçlamasının sabit olduğu belirtilerek

başvurucuların cezalandırılmasına karar verildiği, temyiz üzerine Yargıtay 9.

Ceza Dairesinin 7/7/2003 tarihli ilamıyla İlk Derece Mahkemesi kararının

bozulduğu, bozmaya uyularak yürütülen yargılamada Mahkemenin 20/11/2013 tarihli

kararıyla başvurucular hakkında açılan kamu davasının ortadan kaldırılmasına karar

verildiği, temyiz edilmemesi üzerine kararın kesinleştiği anlaşılmıştır.

24. Başvurunun değerlendirilmesi neticesinde başvuruya konu ceza

davası; hukuki meselenin çözümündeki güçlük, maddi olayların karmaşıklığı,

delillerin toplanmasında karşılaşılan engeller, taraf sayısı gibi kriterler

dikkate alındığında karmaşık olmakla birlikte davaya bütün olarak bakıldığında

somut başvuru açısından farklı bir karar verilmesini gerektirecek bir yön

bulunmadığı ve söz konusu on yedi yıllık yargılama sürecinde makul olmayan bir

gecikmenin olduğu sonucuna varılmıştır.

25. Açıklanan nedenlerle başvurucuların Anayasa’nın 36.

maddesinde güvence altına alınan makul sürede yargılanma haklarının ihlal

edildiğine karar verilmesi gerekir.

3. 6216 Sayılı Kanun'un

50. Maddesi Yönünden

26. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 50. maddesinin (1) ve (2)

numaralı fıkraları şöyledir:

“(1) Esas inceleme sonunda, başvurucunun

hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı

verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması

gerekenlere hükmedilir…

(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından

kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama

yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında

hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya

genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama

yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı

ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar

verir.”

27. Başvurucular ayrı ayrı 30.000 TL tazminatın ödenmesi

talebinde bulunmuşlardır.

28. Bireysel başvuru dosyasının incelenmesi neticesinde

başvurucuların adil yargılanma haklarının ihlal edildiği sonucuna varılmıştır.

29. Başvurucuların tarafı olduğu uyuşmazlığa ilişkin on yedi

yıllık yargılama süresi dikkate alındığında yargılama faaliyetinin uzunluğu

sebebiyle yalnızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararı

karşılığında başvuruculara ayrı ayrı net 25.800 TL manevi tazminat ödenmesine

karar verilmesi gerekir.

30. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 198,35 TL harç ve 1.800

TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 1.998.35 TL

yargılama giderinin başvuruculara müştereken ödenmesine karar verilmesi

gerekir.

A. Makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiği yönündeki

iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

B. Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede

yargılanma hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,

C. Başvuruculara ayrı ayrı net 25.800 TL manevi tazminat

ÖDENMESİNE, tazminata ilişkin diğer taleplerin REDDİNE,

D. 198,35 TL harçtan ve 1.800 TL vekalet ücretinden oluşan

toplam 1.998.35 TL yargılama giderinin BAŞVURUCULARA

MÜŞTEREKENÖDENMESİNE,

E. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Maliye

Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede

gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar

geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

F. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE

7/4/2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin YILDIRIM

Üyeler

:

Serdar ÖZGÜLDÜR

Osman Alifeyyaz

PAKSÜT

Recep KÖMÜRCÜ Alparslan ALTAN Raportör Yrd. : Gökçe GÜLTEKİN Başvurucular : 1. Okan TÜM 2. Ali Rıza EREN Vekilleri : Av. Mehmet Ali KIRDÖK Av. Ümit SİSLİGÜN