Osman Yalçın Başvurusu (B. No: 2017/27438)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru; tutuklamanın hukuki olmaması nedeniyle kişi

hürriyeti ve güvenliği hakkının, gözaltındaki bazı muameleler nedeniyle kötü

muamele yasağının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 8/6/2017 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir.

6. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda

bulunmamıştır.

III. OLAY VE OLGULAR

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekli ile Ulusal

Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler

çerçevesinde olaylar özetle şöyledir:

A. Genel Bilgiler

8. Türkiye 15/7/2016 tarihinde askerî bir darbe teşebbüsüyle

karşı karşıya kalmış, bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde olağanüstü

hâl ilan edilmesine karar verilmiş ve olağanüstü hâl bugüne kadar birçok kez

uzatılmıştır. Kamu makamları ve yargı organları -olgusal temellere dayanarak-

bu teşebbüsün arkasında Türkiye'de çok uzun yıllardır faaliyetlerine devam eden

ve son yıllarda Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet

Yapılanması (PDY) olarak isimlendirilen bir yapılanmanın olduğunu

değerlendirmişlerdir (Aydın Yavuz ve

diğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, §§ 12-25).

9. Darbe teşebbüsü sırasında ve sonrasında ülke genelinde darbe

girişimiyle bağlantılı ya da doğrudan darbe girişimiyle bağlantılı olmasa bile

FETÖ/PDY'nin kamu kurumlarındaki örgütlenmesinin yanı sıra eğitim, sağlık,

ticaret, sivil toplum ve medya gibi farklı alanlardaki yapılanmasına yönelik

olarak Cumhuriyet başsavcılıkları tarafından soruşturmalar yürütülmüş; çok

sayıda kişi hakkında gözaltı ve tutuklama tedbirleri uygulanmıştır (Aydın Yavuz ve diğerleri, §§ 51, Mehmet Hasan Altan (2) [GK], B. No:

2016/23672, 11/1/2018, § 12).

B. Başvurucuya İlişkin

Süreç

10. Anılan süreçte darbe teşebbüsü kapsamında Özel Kuvvetler

Komutanlığında (ÖKK) gerçekleşen faaliyetlerinin

de soruşturma konusu edildiği anlaşılmaktadır.

11. ÖKK'da astsubay olarak görev yapmakta olan başvurucu, Ankara

Cumhuriyet Başsavcılığınca anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs etme

suçu hakkında yürütülen bir soruşturma kapsamında 27/7/2016 tarihinde gözaltına

alınmıştır.

12. Başvurucunun ifadesi 3/8/2016 tarihinde Gölbaşı Cumhuriyet

Başsavcılığında alınmıştır.

13. Başvurucunun sorgusu Gölbaşı Sulh Ceza Hâkimliğince 3/8/2016

tarihinde yapılmıştır.

14. Başvurucu Gölbaşı Sulh Ceza Hâkimliğince yapılan sorgusunun

ardından 3/8/2016 tarihinde anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs etme

suçundan tutuklanmıştır.

15. Başvurucu tutuklama kararına itiraz etmiş, itirazı inceleyen

Ankara 4. Sulh Ceza Hâkimliği tutuklama kararının yerinde olduğu gerekçesiyle

itirazı 18/8/2016 tarihinde reddetmiştir.

16. Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı 15/12/2016 tarihli

iddianamesi ile başvurucunun anayasal

düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs etme suçunu işlediğinden bahisle

cezalandırılması istemiyle Ankara 14. Ağır Ceza Mahkemesinde (Mahkeme) kamu

davası açmıştır.

17. Başvurucu devam eden süreçte tahliye talebinde bulunmuş,

Ankara 14. Ağır Ceza Mahkemesi 23/5/2017 tarihli karar ile talebi reddetmiştir.

18. Başvurucu, anılan karara karşı Ankara 15. Ağır Ceza

Mahkemesine itiraz etmesine rağmen itirazdan herhangi bir sonuç alamadığını

belirterek 8/6/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

19. Mahkeme yargılamanın 28/10/2017 tarihli duruşmasında

başvurucunun tahliyesine karar vermiştir.

20. Mahkeme 8/4/2019 tarihinde yaptığı duruşmada başvurucunun

üzerine atılı suçu işlediğine dair mahkûmiyetine yeter, her türlü şüpheden

uzak, kesin ve inandırıcı delil bulunmadığı, yüklenen suçun başvurucu

tarafından işlendiği sabit olmadığından bahisle anayasayı ihlal, yasama

organına karşı suç, Hükûmete karşı suç ve silahlı terör örgütüne üye olma

suçlarından beraatine karar vermiştir.

21. Başvurucu suçu işlemediğinin sabit olduğu yönünde karar

verilmesi gerektiği gerekçesiyle istinaf talebinde bulunmuştur.

22. Dava, bireysel başvurunun incelendiği tarih itibarıyla

istinaf aşamasında derdesttir.

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

23. Mahkemenin 12/2/2020 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Adli Yardım Talebi Yönünden

24. Başvurucu, bireysel başvuru harç ve masraflarını

karşılayacak geliri olmadığını beyan ederek adli yardım talebinde bulunmuştur.

25. Anayasa Mahkemesinin Mehmet

Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) kararında belirtilen ilkeler

dikkate alınarak geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin yargılama

giderlerini ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan başvurucunun açıkça

dayanaktan yoksun olmayan adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesi

gerekir.

B. Tutuklamanın Hukuki

Olmadığına İlişkin İddia

1. Başvurucunun İddiaları

ve Bakanlık Görüşü

26. Başvurucu, isminin darbe teşebbüsüne katılan bir albaydan el

geçirilen listede çıkmasının iradesi dışında olduğunu ve darbe teşebbüsüyle

hiçbir ilgisi olmadığını belirterek hakkında kuvvetli suç şüphesi olmadan

tutuklanmasının kişi hürriyeti ve güvenliği hakkını ihlal ettiğini iddia

etmiştir.

27. Bakanlık görüşünde; başvurucu hakkında verilen tutuklama

nedenlerinin olgusal temellerinin bulunduğu, bu sonuca varmasının keyfî ve

temelsiz olmadığı değerlendirilmiştir. Ayrıca başvurucu hakkında Ankara

Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından hazırlanan iddianamede başvurucu ile ilgili

değerlendirmelere de detaylı yer verildiği, bu nedenle tutuklamanın hukuki

olduğu belirtilmiştir.

2. Değerlendirme

28. Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, iddia edilen hak

ihlallerinin derece mahkemelerince düzeltilmemesi hâlinde başvurulabilecek

ikincil nitelikte bir kanun yoludur. Bireysel başvuru yolunun ikincillik

niteliği gereği Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmek için öncelikle

olağan kanun yollarının tüketilmesi zorunludur (Ayşe Zıraman ve Cennet Yeşilyurt, B. No: 2012/403,

26/3/2013, §§ 16, 17).

29. Somut olayda Mahkemenin başvurucu tarafından başvuru formuna

ek olarak sunulan ve bu itibarla ihlal iddiasına dayanak olarak gösterilen

23/5/2017 tarihli ara kararı ile dosya üzerinden yapılan inceleme sonucunda

başvurucunun tutukluluk hâlinin devamına karar verilmiştir. Anılan karara karşı

itiraz yolu açık olup bu husus, kararda açıklanmış ve karara karşı tebliğ

tarihinden itibaren yedi gün içinde Ankara 15. Ağır Ceza Mahkemesine itiraz

yoluna başvurulabileceği belirtilmiştir.

30. Başvurucu, anılan tutukluluğun devamı kararına itiraz

ettiğini fakat itirazının sonuçsuz kaldığını ileri sürmüştür.

31. Tüketilmesi gereken başvuru yollarının ulaşılabilir olması

yanında telafi kabiliyetini haiz olması ve tüketildiğinde başvurucunun

şikâyetlerini gidermede makul başarı şansı tanıması gerekir. Dolayısıyla

mevzuatta bu yollara yer verilmesi tek başına yeterli olmayıp uygulamada da etkili

olduğunun gösterilmesi ya da en azından etkili olmadığının kanıtlanmamış olması

gerekir (Ramazan Aras, B. No:

2012/239, 2/7/2013, § 29). Özellikle daha önce birçok kez tutukluluğun devamı

kararlarına itiraz edilmiş ve sonuç alınamamışsa somut olayın koşulları

gözetilerek en son verilen tutukluluğun devamı kararına itiraz edilmediği,

dolayısıyla başvuru yollarının tüketilmediği gerekçesiyle başvurunun

reddedilmemesi de mümkündür (Serdar Ziriğ

[GK], B. No: 2013/7766, 2/7/2015, § 27).

32. Başvuru konusu olay dikkate alındığında yargılamayı yapan

Mahkemece hakkında verilen tutukluluğun devamı kararlarından hiçbirine karşı

-bireysel başvuruda bulununcaya kadar- itiraz yoluna gittiği tespit edilmeyen

başvurucu yönünden başvuru yollarının tüketilmesi kuralına istisna tanınmasını

gerektiren bir durumun olmadığı görülmektedir.

33. Başvurucunun iddiasında belirttiği gibi tutukluluğun devamı

kararına itiraz etmesi fakat ilgili yargı mercilerince itirazı hakkında bir

karar verilmemesi söz konusu ise başvuru yollarının tüketildiğinin kabul

edilmesi gerekir. Ancak bu durumda başvurucu -en azından- hakkında verilen

tutukluluğun devamı kararına itiraz ettiğine ilişkin belgeleri Anayasa

mahkemesine sunmalıdır. Başvurucunun söz konusu karara itiraz ettiği ve bu

itirazının karara bağlanmadığı yönündeki iddiası yönünden denetime elverişli

hiçbir bilgi ve belge sunmaması durumunda başvurunun başvuru yollarını tüketmek

veya bunlardan sonuç alamadığını ortaya koymak yükümlülüğünü yerine getirdiği

kabul edilemez. Somut olayda başvurucu, hakkında verilen 23/5/2017 tarihli

tutukluluğunun devamı kararına itiraz ettiğine dair hiçbir bilgi ve belge

sunmamıştır. Bu kapsamda itiraz dilekçesinin bir örneği, ceza infaz kurumunun

dilekçeyi gönderme üst yazısı gibi bir belgenin olduğu dahi belirtilmemiştir.

UYAP üzerinden yapılan incelemede de başvurucunun söz konusu karara yönelik

olarak itirazda bulunduğuna dair bir kayda rastlanmamıştır. Bu durumda başvuru

yollarının tüketilmesi bağlamında özen yükümlülüklerini yerine getirdiği

söylenemez.

34. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle

kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

C. Gözaltında Kötü

Muameleye Maruz Kalındığına İlişkin İddia

1. Başvurucunun İddiaları

35. Başvurucu gözaltına alındıktan tutuklanıncaya kadar geçen

zamanda kendisine yapılan bazı uygulamalar nedeniyle kötü muamele yasağının

ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

2. Değerlendirme

36. Bireysel başvuru yolunun ikincil niteliği gereği Anayasa

Mahkemesine başvuruda bulunabilmek için öncelikle olağan kanun yollarının

tüketilmesi zorunludur. Başvurucunun bireysel başvuru konusu şikâyetini

öncelikle ve süresinde yetkili idari ve yargısal mercilere usulüne uygun olarak

iletmesi, bu konuda sahip olduğu bilgi ve delilleri zamanında bu makamlara

sunması, bu süreçte dava ve başvurusunu takip etmek için gerekli özeni

göstermiş olması gerekir (İsmail Buğra İşlek,

B. No: 2013/1177, 26/3/2013, § 17).

37. Bireyin bir devlet görevlisi tarafından hukuka aykırı ve

Anayasa'nın 17. maddesini ihlal eder biçimde bir muameleye tabi tutulduğuna

ilişkin savunulabilir bir iddiasının bulunması hâlinde etkili bir soruşturma

yapılması gerekmektedir. Bu soruşturma, sorumluların belirlenmesini ve

cezalandırılmasını sağlamaya da elverişli olmalıdır (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 25).

38. Devletin sahip olduğu etkili soruşturma yükümlülüğü

kapsamında, işkence veya kötü muameleyi gösteren yeterli kesin belirtiler

mevcut olduğunda -kişilere müdahale üçüncü kişilerden gelmiş olsa dahi- şikâyet

ya da ihbarda bulunulmadığında bile resen soruşturma açılmasının sağlanması

gerektiği açıktır (Tahir Canan, §

25).

39. Başvuruya konu olayda başvurucu, genel olarak insani olmayan

gözaltı koşullarında kasti bir şekilde tutulduğunu ve gözaltı süresince kamu

görevlileri tarafından kötü muameleye maruz bırakıldığını ileri sürmektedir.

İddialar bir bütün olarak değerlendirildiğinde başvurucunun yakalandığı andan

itibaren kamu görevlilerinin kendisine kötü muamelede bulunduğundan şikâyetçi

olduğu görülmektedir. Bu kapsamda başvurucu, gözaltında tutma koşullarının

yetersizliğinden bahsetmişse de maruz kaldığını ileri sürdüğü kötü muamelenin

kamu görevlilerinin kasıt ve/veya ihmalinden mi yoksa salt tutulma

koşullarından mı kaynaklandığını açıkça belirtmemiştir. Dolayısıyla söz konusu

iddiaların Anayasa Mahkemesince doğrudan incelenebilmesi için yeterli bilgi ve

belge bulunmadığı anlaşılmıştır. Bu bağlamda somut olayın koşullarının

başvurucunun anılan iddialarının kamu görevlilerinin kasıt ve/veya ihmalinden

kaynaklanıp kaynaklanmadığına dair adli ve/veya idari bir soruşturmayla ortaya

konması gerekmektedir. Başvurucunun anılan iddialarını herhangi bir adli

ve/veya idari bir merciye ilettiğine dair bilgi veya belge sunmadığı da

gözetildiğinde hukuk sisteminde mevcut yargısal yolları tüketmeksizin bireysel

başvuruda bulunduğu anlaşılmaktadır (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. Alparslan Altan [GK], B. No: 2016/15586,

11/1/2018, § 183).

40. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle

kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

C. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri

Kanunu'nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca tahsil edilmesi

mağduriyetine neden olacağından başvurucunun yargılama giderlerini ödemekten

TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 12/2/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTEŞ Raportör : Murat GÜVEN Başvurucu : Osman YALÇIN