Sınırlı Sorumlu Adapazarı Pancar Ekiciler Kooperatifi Başvurusu (B. No: 2016/15546)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, ortağı olduğu şirket adına verilen idari para

cezasının iptali istemiyle açılan davada lehe olan mevzuat hükümlerinin

uygulanmaması nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına

ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 2/9/2016 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar

özetle şöyledir:

8. Başvurucu Sınırlı Sorumlu Adapazarı Pancar Ekicileri

Kooperatifi (Kooperatif), T.C. Özelleştirme İdaresi Başkanlığında yapılan satış

ihalesine katılarak Adapazarı Şeker Fabrikası A.Ş.nin

(Şirket) %95,37 hissesini satın almış ve ilgili Şirket hisseleri 15/11/2005

tarihinde Kooperatife devredilmiştir.

9. Kooperatifin çoğunluk hissesine sahip olduğu Şirket adına,

Şeker Kurulu (Kurul) tarafından kendileri için belirlenen pancar ekim alanları

dışında üretim faaliyetinde bulunulduğundan bahisle idari para cezası işlemi

tesis edilmiştir. Şirket tarafından pancar ekim alanlarının belirlenmesine

ilişkin 25/12/2006 tarihli ve 136/1 sayılı Kurul kararı ile 4/4/2001 tarihli ve

4634 sayılı Şeker Kanunu'nun 11. maddesi uyarınca Şirkete idari para cezası

verilmesine ilişkin 28/1/2008 tarihli Kurul kararının iptali istemiyle Şeker

Kurumuna (Kurum) karşı ilk derece sıfatıyla Danıştayda

dava açılmıştır.

10. Danıştay Onüçüncü Dairesinde

(Daire) görülen davada Daire 25/1/2011 tarihli kararında; Anayasa'nın 45.

maddesi ile tarımsal üretim planlaması yapma görevinin devlete verildiğini, bu

görevin 4634 sayılı Kanun'dan kaynaklanan yetkiyle şeker rejimine yönelik

olarak davalı Kurum tarafından yerine getirileceğini, dolayısıyla şekerin ham

maddesi olan pancarın üretiminin ve kalitesinin artırılabilmesi amacıyla ekim

alanlarının belirlenmesi konusunda Kurulun yetkisinin bulunduğunu ve davacının

Kurulun 25/12/2006 tarihli, 136/1 sayılı kararına ilişkin itirazlarının yerinde

görülmediğini belirtmiştir. Daire tarafından davacı Şirkete idari para cezası

verilmesine yönelik 28/1/2008 tarihli ve 159 sayılı Kurul kararına yönelik

yapılan incelemede ise davacı Şirket tarafından 2007/2008 pazarlama yılında

kendi ekim alanları dışından 31/12/2007 tarihine kadar 14 bin tonun üzerinde

(C) pancarı satın aldığının sabit olması karşısında davacıya Kanun'un 11.

maddesi uyarınca idari para cezası verilmesinde hukuka aykırılık bulunmadığı

ifade edilmiştir. Yine 28/1/2008 tarihli ve 159 sayılı Kurul kararının davacı

Şirkete 4634 sayılı Kanun'un 11. maddesinin altıncı fıkrası uyarınca idari para

cezası verilmesine ilişkin kısmının ise yedi günlük ihtar süresine karşın bu

sürede bilgilerin verilmemesi ve/veya inceleme imkânının sağlanmaması

davranışlarının dava konusu olayda bulunmadığı ve Kanun'un 11. maddesinin

altıncı fıkrası uyarınca davacıya verilen söz konusu idari para cezasında

hukuka uyarlık bulunmadığı belirtilerek dava konusu işlemlerin kısmen iptaline,

davanın kısmen reddine karar verilmiştir.

11. Şirketin ve Kurumun karşılıklı temyiz ettiği karar Danıştay

İdari Dava Daireleri Kurulunun (İDDK) 25/12/2013 tarihli kararıyla ve

oyçokluğuyla onanmıştır. Karşıoyda; davacı Şirkete

isnat edilen pancar ekim alanı dışında alım

yapma fiili karşılığında 4634 sayılı Kanun'un 11. maddesinde bir

ceza öngörülmediğinden ekim alanı dışından elde edilen şekerin (C) şekeri

varsayılmak suretiyle verilen idari para cezasında hukuka uyarlık bulunmadığı

ifade edilmiştir.

12. Taraflarca yine karşılıklı olarak yapılan karar düzeltme

istemi İDDK'nın 2/12/2015 tarihli kararıyla ve

oyçokluğuyla reddedilmiştir.

13. Yargılama devam ederken başvurucu Kooperatif tarafından

24/9/2012 tarihli Hisse Devri ve Kredi Borcu Tasfiye Sözleşmesi ile Adapazarı

Şeker Fabrikası A.Ş.deki

hisselerinin tamamı Asya Katılım Bankası A.Ş.ye satılmış ve devredilmiştir. Söz

konusu Sözleşme'nin 5.1., 5.2. ve 5.3. maddelerinde; Şirketin idari para

cezalarının iptali amacıyla Danıştay nezdinde Kurum aleyhine açtığı davalarda

aleyhe sonuç çıkması hâlinde toplam idari para cezası, bu cezanın faizi, vekâlet

ücretleri ve yargılama giderinin devredenin yani Kooperatifin üstlendiği hüküm

altına alınmıştır.

14. Başvurucu Kooperatif davada taraf olmadığı için nihai karar

başvurucuya tebliğ edilmemiş; başvurucu, kararın kesinleştiğini 16/8/2016

tarihinde Asya Katılım Bankası A.Ş.den (Banka)

öğrendiğini beyan etmiştir.

15. Başvurucu 2/9/2016 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK

16. 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun

365. maddesi şöyledir:

"Anonim şirket, yönetim kurulu tarafından

yönetilir ve temsil olunur. Kanundaki istisnai hükümler saklıdır."

17. 6102 sayılı Kanun'un 367. maddesinin ilgili kısımları

şöyledir:

"(1) Yönetim kurulu esas sözleşmeye

konulacak bir hükümle, düzenleyeceği bir iç yönergeye göre, yönetimi, kısmen

veya tamamen bir veya birkaç yönetim kurulu üyesine veya üçüncü kişiye

devretmeye yetkili kılınabilir...

(2)

Yönetim, devredilmediği takdirde, yönetim kurulunun tüm üyelerine aittir."

V. İNCELEME VE GEREKÇE

18. Mahkemenin 7/11/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

ve Bakanlık Görüşü

19. Başvurucu Kooperatif; bireysel başvuruya dayanak davada

verilen hükmün doğrudan kendileri hakkında sonuç doğurduğunu ancak aleyhlerine

sonuç doğuran kararın davada taraf olmadıkları için taraflarına tebliğ

edilmeden kesinleştiğini, söz konusu kararın kesinleştiğini 16/8/2016 tarihinde

Asya Katılım Bankası A.Ş.den öğrendiklerini ve Şirket

adına kesilen yüksek miktardaki para cezasını ödemek zorunda bırakılması

durumunda Şirketin kapanma tehlikesiyle karşı karşıya kalacağını

belirtmektedir. Ayrıca 4634 sayılı Kanun'un 5. maddesine eklenen fıkra ile

idari para cezasına mesnet alınan eylemin suç olmaktan çıkarıldığını ve aynı

eylemin yasa ile legal hâle geldiğini, bu hususun yargı kararında

değerlendirilmediğini, Kurum tarafından Kanun'da düzenlenmeyen bir hususta

düzenleyici işlemle yükümlülüklerin artırıldığını belirterek Anayasa'nın 2.,

36. ve 38. maddelerinde güvence altına alınan haklarının ihlal edildiğini ileri

sürmektedir.

20. Bakanlık görüşünde; başvurucu Kooperatifin 24/9/2012

tarihinde yapılan hisse satış işlemine kadar idari para cezasına ilişkin

yargısal süreçte her türlü iddiada bulunma, itirazlarını ileri sürme ve savunma

yapma imkânına sahip olduğu, nitekim davanın 2008 yılında ilk derece mahkemesi

olarak Danıştayda açıldığı ve 25/1/2011 tarihinde

karara bağlandığı belirtilmiştir. Bununla birlikte başvurucu Kooperatifin 2012

yılına değin %95,37 hissesine sahip olduğu Şirket hakkında tesis edilen idari

para cezasına ilişkin 2008 yılında başlayan yargısal süreçten bilgi sahibi

olmadığı ve ihtilaf konusundaki argümanlarını ortaya koyma imkânından yoksun

bırakıldığından bahsedilemeyeceği de ifade edilmiştir.

21. Bakanlık görüşüne karşı verilen cevapta başvuru dilekçesinde

yer alan hususlar tekrar edilmiştir.

B. Değerlendirme

22. Anayasa’nın 148. maddesinin üçüncü fıkrasının birinci

cümlesi şöyledir:

"Herkes, Anayasada

güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları

Sözleşmesi kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından, ihlal edildiği

iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir."

23. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un "Bireysel başvuru hakkı" kenar

başlıklı 45. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:

"Herkes, Anayasada

güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları

Sözleşmesi ve buna ek Türkiye’nin taraf olduğu protokoller kapsamındaki

herhangi birinin kamu gücü tarafından, ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa

Mahkemesine başvurabilir."

24. Anılan Kanun’un "Bireysel

başvuru hakkına sahip olanlar" kenar başlıklı 46. maddesinin

ilgili kısımları şöyledir:

"(1) Bireysel başvuru

ancak ihlale yol açtığı ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal nedeniyle güncel

ve kişisel bir hakkı doğrudan etkilenenler tarafından yapılabilir.

(2) (…) Özel hukuk tüzel kişileri sadece tüzel

kişiliğe ait haklarının ihlal edildiği gerekçesiyle bireysel başvuruda

bulunabilir."

25. Usul hukukunda düzenlenen ve derece mahkemelerindeki

yargılamalarda dava açma yönünden gerekli ve yeterli görülen ehliyet

kurallarının bireysel başvuru ehliyeti yönünden önemi olmakla birlikte bireysel

başvuru sistemindeki başvuru ehliyeti dava açma ehliyetinden daha farklı ve

özerk bir kavramdır.

26. 6216 sayılı Kanun’un 46. maddesinin (1) numaralı fıkrasına

göre bir kişinin Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunma hakkına sahip

olabilmesi için üç temel koşulun birlikte gerçekleşmesi gerekmektedir. Bu

koşullar şikâyet konusu edilen ve ihlale yol açtığı ileri sürülen kamu gücünün

işlemi, eylemi ya da ihmalinden dolayı başvurucunun güncel bir hakkının ihlal edilmesi, bu ihlalden başvurucunun

kişisel olarak ve doğrudan etkilenmiş olmasıdır (benzer

yöndeki karar için bkz. Onur Doğanay,

B. No: 2013/1977, 9/1/2014, § 42). Bu koşulların birlikte gerçekleşmesi

durumunda Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin ortak koruma alanı

kapsamındaki bir hakkının ihlali iddiasında bulunan gerçek kişilerin ya da özel

hukuk tüzel kişilerinin mağdur sıfatını haiz olduğu, dolayısıyla bireysel

başvuru ehliyetinin bulunduğu kabul edilmektedir.

27. Öte yandan bir başvurunun kabul edilebilmesi için

başvurucunun sadece mağdur olduğunu ileri sürmesi yeterli olmayıp ihlalden

doğrudan etkilendiğini yani mağdur olduğunu göstermesi veya mağdur olduğu

konusunda Anayasa Mahkemesini ikna etmesi gerekir. Bu itibarla mağdur olduğu

zannı veya şüphesi de mağdurluk statüsünün varlığı için yeterli değildir (Onur Doğanay, § 45).

28. Bireysel başvuruya konu olayda Adapazarı Şeker Fabrikaları

A.Ş. adına idari para cezası tesis edilmesi işlemi ile şeker pancarı ekim

alanlarının belirlenmesine ilişkin Kurul kararının iptali istemiyle açılmış bir

idari dava söz konusudur. Başvurucu Kooperatif, sonucundan doğrudan etkilendiği

bir idari davada müdahil sıfatı bulunmadığı için kararın tarafına tebliğ

edilmediğini, kararın kesinleştiğini ve mağdur olduğunu ileri sürmüştür.

29. Somut başvuruda bireysel başvuruya konu davanın 2008 yılında

açıldığı ve davanın açıldığı tarihte başvurucu Kooperatifin davacı Şirketin

ortağı ve hisselerinin %95,37'sinin sahibi olduğu, yargılama temyiz

aşamasındayken başvurucu Kooperatif tarafından 24/9/2012 tarihli Hisse Devri ve

Kredi Borcu Tasfiye Sözleşmesi ile Adapazarı Şeker Fabrikası A.Ş.de sahip

olduğu hisselerin tamamının Asya Katılım Bankası A.Ş.ye satıldığı ve hisselerin

devredildiği görülmüştür. Başvurucu, bahsi geçen Sözleşme'nin 5.1., 5.2. ve

5.3. maddelerinde; Şirketin idari para cezalarının iptali amacıyla Danıştay

nezdinde Şeker Kurumu aleyhine açtığı davalarda aleyhe sonuç çıkması hâlinde

toplam idari para cezası, bu cezanın faizi, vekâlet ücretleri ve yargılama

giderinin tarafından üstlenildiğini ve bu nedenle uyuşmazlığın sonucundan doğrudan

etkilendiğini belirtmiştir.

30. Yukarıda anılan mevzuat uyarınca anonim şirketlerin yönetim

kurulu tarafından yönetileceği ve temsil olunacağı, yapılacak düzenleme ile bu

yetkinin kısmen veya tamamen bir veya birkaç yönetim kurulu üyesine veya üçüncü

kişiye devredilebileceği açıktır (bkz. §§ 16, 17). Bu nedenle şirket

ortaklarının şirket adına yapılan bir işlemden dolayı bireysel başvuruda

bulunabilmesi veya dava açabilmesi ancak şirketin yönetimsiz kalması veya

tasfiye edilmesi gibi çok istisnai hâllerde mümkün olabilmektedir.

31. Bakılan uyuşmazlıkta ise idari para cezası işlemlerinin ayrı

bir tüzel kişiliği bulunan Şirket adına uygulandığı, davanın Şirket adına

açıldığı ve başvurucu Kooperatifin davada taraf olmadığı görülmüş, söz konusu

işlem nedeniyle Şirket ortaklarının değil Şirketin mağdur olduğu

değerlendirilmiştir. Öte yandan aynı dava sürecine yönelik olarak Şirket

tarafından da 2016/10921 başvuru numarası ile bireysel başvuruda bulunulmuş ve

13/12/2016 tarihli karar ile başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olması

nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmiştir.

32. Sonuç olarak Şirket adına uygulanan idari para cezası

sebebiyle bu Şirketin (eski) ortağı olan başvurucu Kooperatifin bireysel

başvuruda bulunamayacağı, Şirketin başvuru yapmasına engel bir durum

bulunmadığı -hatta aynı uyuşmazlığa yönelik bireysel başvuruda bulunulduğu-

gözetildiğinde Kooperatif ile Banka arasında yapılan sözleşmenin de Kooperatife

başvuru hakkı vermeyeceği sonucuna varılmıştır.

33. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun mağdur sıfatı taşımadığı

anlaşıldığından başvurunun diğer kabul edilebilirlik şartları yönünden

incelenmeksizin kişi bakımından yetkisizlik

nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

A. Başvurunun kişi bakımından

yetkisizlik nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA

7/11/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTEŞ Raportör : Selçuk KILIÇ Başvurucu : Sınırlı Sorumlu Adapazarı Pancar Ekiciler Kooperatifi Vekili : Av. Gülay ÖZŞAHİN DAVUT