Danıştay 9. Daire E.2023/7373 K.2024/6393

Dava konusu istem: Davacı tarafından, ortağı olduğu ...Nak. Tic. ve San. Ltd. Şti. - ...Turizm San. Tic. Ltd. Şti. Adi Ortaklığı'na ait vergi borçlarının tahsili amacıyla adi ortaklık adına düzenlenen ... tarih ve ... sayılı ödeme emrinin iptali istemine ilişkindir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... Vergi Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; olayda, ...Nak. Tic. ve San. Ltd. Şti.- ...Turizm San. Tic. Ltd. Şti. Adi Ortaklığı adına düzenlenen dava konusu ödeme emrinin davacı şirkete tebliği üzerine bakılmakta olan davanın açıldığının anlaşıldığı, ödeme emrinin mükellefin adı bölümünde ...Nak. Tic. ve San. Ltd. Şti. - ... Ltd.Şti.

Adi Ortaklığı yazılı olduğu, ödeme emrinin davacı adına düzenlenmediği halde, kendisine tebliğ edildiğinden bahisle davanın adına açıldığı ve dava dilekçesinde davacıyı ilgilendiren iddiaların ileri sürüldüğünün görüldüğü, bu durumda, şirket tüzel kişiliği adına yapılan ve bu aşamada davacının menfaatini ihlal ettiği de düşünülemeyecek olan, kendisini hiçbir şekilde ilzam etmeyen ödeme emrine karşı davacının kendi adına dava açma ehliyeti bulunmadığı gerekçesiyle davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu Vergi Mahkemesi Kararının hukuka ve usule uygun olduğu, kaldırılmasını gerektiren bir neden bulunmadığı belirtilerek davacının istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Ortağı olduğu adi ortaklığa ait vergi borçlarının tahsili amacıyla düzenlenen ve kendisine tebliğ edilen dava konusu ödeme emrinin iptali talebiyle açılan davada dava açma ehliyeti bulunduğu iddiasıyla kararın bozulması istenilmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dokuzuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı tarafından, ortağı olduğu ...Nak. Tic. ve San. Ltd. Şti.- ...Turizm San. Tic. Ltd. Şti. Adi Ortaklığı'na ait vergi borçlarının tahsili amacıyla adi ortaklık adına düzenlenen ... tarih ve ... sayılı ödeme emrinin iptali istenilmektedir.

İLGİLİ MEVZUAT

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı" başlıklı 2. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendinde, iptal davaları, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar olarak tanımlanmıştır.

Anılan Kanun'un "Dilekçeler üzerine ilk inceleme" başlıklı 14. maddesinin (3) numaralı fıkrasının (c) bendinde, dava dilekçelerinin ehliyet yönünden ilk incelemeye tabi tutulacağı; (6) numaralı fıkrasında, maddede sayılan hususların ilk incelemeden sonra tespit edilmesi halinde de davanın her safhasında 15. madde hükmünün uygulanacağı kuralına yer verilmiştir. Kanun'un 15. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinde ise 14. maddenin (3) numaralı fıkrasının (c) bendinde yazılı hususta kanuna aykırılık görülürse davanın reddedileceği düzenlenmiştir.

213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 377. maddesinin birinci fıkrasında, mükellefler ve kendilerine vergi cezası kesilenlerin, tarh edilen vergilere ve kesilen cezalara karşı vergi mahkemesinde dava açabilecekleri belirtilmiştir.

3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu'nun 8. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendinde, mal teslimi ve hizmet ifası hallerinde bu işleri yapanların katma değer vergisinin mükellefi olduğu; "Tarhiyatın muhatabı" başlıklı 44. maddesinin birinci fıkrasında, katma değer vergisinin, bu vergiyle mükellef gerçek veya tüzel kişiler adına tarh olunacağı; ikinci fıkrasında, şu kadar ki, adi ortaklıklarda, verginin ödenmesinden müteselsilen sorumlu olmak üzere ortaklardan herhangi birinin tarhiyata muhatap tutulacağı kuralına yer verilmiştir.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 620. maddesinin birinci fıkrasında, adi ortaklık sözleşmesinin, iki ya da daha fazla kişinin emeklerini ve mallarını ortak bir amaca erişmek üzere birleştirmeyi üstlendikleri sözleşme olduğu; ikinci fıkrasında, bir ortaklığın, kanunla düzenlenmiş ortaklıkların ayırt edici niteliklerini taşımıyorsa, bu bölüm hükümlerine tabi adi ortaklık sayılacağı düzenlenmiştir.

Aynı Kanun'un 625. maddesinin birinci fıkrasında, yönetimin, sözleşme veya kararla yalnızca bir veya birden çok ortağa ya da üçüncü bir kişiye bırakılmış olmadıkça, bütün ortakların ortaklığı yönetme hakkına sahip olduğu.

637. maddesinin üçüncü fıkrasında, kendisine yönetim görevi verilen ortağın, ortaklığı veya bütün ortakları üçüncü kişilere karşı temsil etme yetkisinin var sayılacağı, ancak temsil yetkisine sahip yönetici ortağın yapacağı önemli tasarruf işlemlerine ilişkin yetkinin, bütün ortakların oybirliğiyle verilmiş olması ve yetki belgesinde bu hususun açıkça belirtilmiş olmasının şart olduğu.

638. maddesinin üçüncü fıkrasında ise ortakların, birlikte veya bir temsilci aracılığı ile bir üçüncü kişiye karşı, ortaklık ilişkisi çerçevesinde üstlendikleri borçlardan, aksi kararlaştırılmamışsa müteselsilen sorumlu olacakları kurallarına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

...Turizm Sanayi Ticaret Limited Şirketi ile ...Nakliyat Ticaret ve Sanayi Limited Şirketi arasında ihale sonucu uhdelerinde kalan yol yapım işi için 21/05/2010 tarihinde adi ortaklık sözleşmesi imzalanmıştır. Adi ortaklık sözleşmesi ile ihaleye konu işin tamamlanması halinde adi ortaklığın son bulacağı kararlaştırılmıştır. İhaleye konu işin bitirilmesiyle birlikte 31/12/2010 tarihinde adi ortaklık sona erdirilmiştir.

Adi ortaklık sona erdirdikten sonra adi ortaklık adına düzenlenen ihbarnamelerle, defter ve belgelerin incelemeye ibraz edilmemesi nedeniyle 2010 yılının Temmuz ila Kasım ödemeleri için katma değer vergisi tarh edilmiş ve vergilerin üç katı tutarında vergi ziyaı cezası ile 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun mükerrer 355. maddesinin birinci fıkrası uyarınca 2015 yılı için özel usulsüzlük cezası kesilmiştir. Vadesinde ödeme yapılmaması üzerine sözü edilen vergi ve cezalar ile tarh edilen vergiler üzerinden hesaplanan gecikme faizinin tahsili amacıyla adi ortaklık adına ... tarih ve ... sayılı ödeme emri düzenlenmiştir. Anılan ödeme emrinin ilan yoluyla tebliği üzerine iptali istemiyle işbu dava açılmıştır.

Dava, ...Nakliyat Ticaret ve Sanayi Limited Şirketinin kanuni temsilcisinin şirket adına verdiği vekaletnameye istinaden vekil tayin edilen avukat tarafından ...Nakliyat Ticaret ve Sanayi Limited Şirketi adına açılmıştır. Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden, iptal davası açılabilmesi için objektif dava ehliyetinin yanında iptali istenilen idari işlemle istemde bulunanın menfaatinin ihlal edilmiş olması şartının da varlığı gerektiği anlaşılmaktadır.

İdari yargıda sübjektif dava ehliyeti olarak adlandırılan "menfaat ihlali" şartındaki "menfaat" kavramının gerek öğretide gerekse içtihatlarda, iptal davasını açan davacı ile dava konusu ettiği idari işlem arasında kurulabilecek ilgiyi ifade ettiği ve bu ilginin kişisel, meşru ve güncel nitelik arz etmesi gerektiği kabul edilmektedir.Menfaatin kişisel olması, ihlal edilen menfaatin davacıya ait olmasını; meşru olması, menfaatin hukuk tarafından korunmaya layık olmasını; güncel olması ise iptal davasına konu edilmek istenen idari işlemin ihlal etmiş olduğu menfaatin, davanın açıldığı anda mevcut olmasını ifade etmektedir.

Borçlar Kanunu hükümlerine göre, adi ortaklıkların tüzel kişilikleri bulunmamakta olup, ortaklar arasında müteselsil sorumluluk esası geçerlidir.Yine, Katma Değer Vergisi Kanunu'nun 44. maddesinde ortaklar katma değer vergisinin ödenmesinden müteselsilen sorumlu tutulmaktadırlar.Dolayısıyla, adi ortaklık adına düzenlenen ödeme emri adi ortaklığı oluşturan gerçek ve tüzel kişilerin her birinin menfaatini ihlal etmekte olup,uyuşmazlıkta,davacı şirketin de ortağı olduğu adi ortaklık adına düzenlenen ve kendisine tebliğ edilen ödeme emrinin iptalinde menfaati olduğu açık olup dava açma ehliyeti bulunduğunun da kabulü gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Bu durumda, uyuşmazlıkta, adi ortaklık adına düzenlenen ödeme emrinin iptali istemiyle, ortaklığı oluşturan şirketlerden ... Nakliyat Tic. ve San. Ltd. Şti'nin dava açma ehliyeti bulunduğu anlaşıldığından, uyuşmazlığın esası incelenerek bir karar verilmesi gerekirken Vergi Mahkemesince " adi ortaklık adına yapılan ve bu aşamada davacının menfaatini ihlal ettiği de düşünülemeyecek olan, kendisini hiçbir şekilde ilzam etmeyen ödeme emrine karşı davacının kendi adına dava açma ehliyeti bulunmadığı gerekçesiyle" verilen davanın ehliyet yönünden reddine dair karara karşı davacı tarafından yapılan istinaf başvurusunu reddeden Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuka uyarlık bulunmamaktadır.