Ankara 1. Fikri ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi E.2022/493 K.2024/209

.... VEKİLİ : Av. ... DAVALI :.... VEKİLİ : Av. ...

DAVA

Endüstriyel Tasarım (Endüstriyel Tasarımın Hükümsüzlüğünden Kaynaklanan)

DAVA TARİHİ : 21/12/2022

KARAR TARİHİ : 21/05/2024

KARARIN

YAZILDIĞI TARİH : 29/07/2024

Mahkememizde görülmekte bulunan Endüstriyel Tasarım (Endüstriyel Tasarımın Hükümsüzlüğünden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılamasının sonunda,

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesiyle; davacının 1996 yılında kurulduğunu, jant, lastik otomotiv sektöründe faaliyet gösterdiğini, özgün jant tasarımlarını fason olarak ürettirip, kendi markalarıyla sattığını, bunun yanında üçüncü kişilerin tasarımlarına konu jantları da faturalı olarak alıp kendi mağazasında ve çeşitli e-ticaret platformlarında satışa arz ettiğini, davalının da davacı ile aynı sektörde faaliyet gösterdiğini, davalının davacıya ....

Noterliği aracılığıyla 14.11.2022 tarihli ve ... yevmiye numaralı ihtarname gönderdiğini, dava dışı üçüncü kişi ... San. ve Tic.

A.Ş. tarafından üretilen ve davacı tarafından satışa arz edilen jantların, dava konusu tasarımlara tecavüz oluşturduğunu iddia ettiğini, ihtarname tarihi itibarıyla belirtilen nitelikte satışın bulunmadığını, davalının ihtarname göndermekte kötü niyetli olduğunu, davalının hukuka aykırı tasarım tescili ile davacının ticari faaliyetini kısıtlamaya çalıştığını, bu nedenle dava konusu tasarımların hükümsüzlüğünün talep edildiğini, dava konusu jantlın, beş kollu jant tasarımının genel özelliklerini gösterdiğini, bu jantların yıllardır piyasada kullanıldığını, tasarımların yenilik ve ayırt edicilik unsurlarını sağlamadığını,

davalının dava konusu tasarımları 2018 yılından bu yana ...’den ithal ederek sattığını, bu tasarımların üretici firmanın kataloglarında da “...” markası ile yer aldığını, davalının 2019 yılında dava konusu jant tasarımına ilişkin davacı ile görüştüğünü, bu ürünleri davacıya sattığını, dava konusu tasarımın başvuru tarihi olan 15.02.2022’den yıllar önce tasarımın kamuya sunulduğunu, bu nedenle yenilik unsurunu sağlamadığını, dava konusu tasarımların aynılarının ve benzerlerinin davacı tarafından satışa sunulduğu yönündeki savunmanın gerçeği yansıtmadığını, bu savunmanın huzurda görülmekte olan dava bakımından da bir etkisinin olmadığını,

iddia ederek ... sayılı tasarımların hükümsüzlüğüne karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı şirket vekili cevap dilekçesiyle; davalının araç jantı, lastiği ve aküsü imal, ihraç, ithali işleriyle iştigal ettiğini, ithal ve yerli jant satışı gerçekleştirdiğini, dava konusu tasarımın, tescil için geçerli şartları sağladığından .... tarafından tescil edildiğini, tasarım tescilinin, başvuru ardından yenilik ve ayırt edicilik yönüyle araştırıldığını, yasal itiraz süreleri de geçtikten sonra itiraz bulunmaması halinde tescil edildiğini, davacının haksız ve kötü niyetli olarak üstelik önce reddetmelerine rağmen davalı adına tescilli ürünün benzerinin yaptırarak veya yapılanı satın alarak ticarete konu ettiğini,

dava konusu tasarım tescilli olduğundan davanın reddinin gerektiğini, dava konusu tasarımların, tasarım tescil tarihinden önce kamuya sunulmuş tasarımlarla benzer olmadığını, bu iddianın ispatlanması gerektiğini, davacının delillerinin teyide muhtaç olduğunu ve geçerli olmadığını belirterek; davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

YARGILAMA

Taraflar arasındaki uyuşmazlığın; davalı tarafından, .... locarno sınıflarında ... başvuru/tescil numaralı, 15.02.2022 tarihli, ...sıra numaralı tasarım tescillerinin yenilik ve ayırt edicilik özelliklerinin bulunmaması nedenleriyle hükümsüzlükleri koşullarının oluşup oluşmadığı noktalarında toplandığı anlaşılmıştır.

Davanın açılmasını müteakip tarafların dilekçeleri karşılıklı tebliğ olunmuş, sundukları deliller alınmış, tescil ve başvuru dosyaları getirtilmiş, dava şartları incelenmiş, ön inceleme duruşması yapılmış, taraflar sulhe teşvik olunmuş, sonuç alınamaması üzerine uyuşmazlık konuları tespit edilmiş, tahkikat icra olunmasını müteakip taraf vekillerine tahkikat ve yargılamının geneliyle ilgili son sözleri de sorulmuş; sözlü iddia ve savunmada bulunma olanağı tanınmıştır.

Ön inceleme duruşmasında tespit edilen uyuşmazlık konusuyla ilgili iddia, savunmalar doğrultusunda rapor düzenlenmesi için AYRI AYRI seçilen 2 bilirkişiye tevdiine karar verilmiştir.

SMK Uzmanı vekili bilirkişi tarafından düzenlenen raporda özetle:

Dava konusu ...- .... sayılı tasarımların; 2019 yılında kamuya sunulduğu tespit edilen “...”, “...” ürün kodlu kullanımlar karşısında yenilik ve ayırt edicilik niteliklerini haiz olmadığı, hükümsüzlük koşullarının oluştuğu, takdirin mahkemeye ait olduğu, bildirilmiştir.

SMK Uzmanı, Makina Mühendisi bilirkişi tarafından düzenlenen raporda özetle:

Dava konusu ...sıra no.lu tasarımın yenilik ve ayırt edicilik özelliklerine sahip olmadığı ve bu nedenle SMK m.77/1 koşullarının oluştuğu, takdirin mahkemeye ait olduğu, bildirilmiştir.

Bilirkişiler tarafından sunulan EK RAPORDA:

Dava konusu ...-... sayılı tasarımların; 2019 yılında kamuya sunulduğu tespit edilen “...”, “...” ürün kodlu kullanımlar karşısında yenilik ve ayırt edicilik niteliklerini haiz olmadığı, ve hükümsüzlük koşullarının oluştuğu, takdirin mahkemeye ait olduğu bildirilmiştir.

GEREKÇE

Tescilli bir tasarımın sağladığı korumanın kapsamı ve sınırları 10.01.2017 tarihinde yürürlüğe giren 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) ile düzenlenmiştir.

“Yenilik ve ayırt edicilik” başlığı altında düzenlenen 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanununun 56. maddesi;

"Tasarım yeni ve ayırt edici niteliğe sahip olması şartıyla bu Kanunla sağlanan haklar kapsamında korunur.

Birleşik ürünün parçasının tasarımı, aşağıdaki şartları taşıyorsa yeni ve ayırt edici niteliğe sahip olduğu kabul edilir:

a) Parça birleşik ürüne takıldığında, birleşik ürünün normal kullanımında görünür durumda olmalıdır.

b) Parçanın görünür durumda olan özellikleri, yenilik ve ayırt edici nitelik şartlarını karşılamalıdır.

Bu maddede yer alan normal kullanım; bakım, servis veya onarım işleri hariç olmak üzere, son kullanıcı tarafından kullanımı ifade eder.

Bir tasarımın aynısı;

a) Tescilli tasarım için başvuru veya rüçhan tarihinden önce,

b) Tescilsiz tasarım için tasarımın kamuya ilk sunulduğu tarihten önce,

dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış ise o tasarım yeni kabul edilir. Tasarımlar sadece küçük ayrıntılarda farklılık gösteriyorsa aynı kabul edilir.

Bir tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenim;

a) Tescilli tasarım için başvuru veya rüçhan tarihinden önce,

b) Tescilsiz tasarım için tasarımın kamuya ilk sunulduğu tarihten önce,

kamuya sunulmuş herhangi bir tasarımın aynı kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenimden farklı ise bu tasarımın ayırt edici niteliğe sahip olduğu kabul edilir.

Ayırt edici niteliğin değerlendirilmesinde, tasarımcının tasarımı geliştirmede sahip olduğu seçenek özgürlüğünün derecesi dikkate alınır." şeklindedir.

Aynı Kanun'un "Kamuya sunma" başlıklı 57. maddesi ise;

"Kamuya sunma; sergileme, satış gibi yollarla piyasaya sürme, kullanma, tarif, yayım, tanıtım veya benzer amaçlı faaliyetleri kapsar. Tasarımın gizlilik şartıyla üçüncü bir kişiye açıklanması kamuya sunma sayılmaz.

Koruma talep edilen bir tasarım, başvuru tarihinden veya rüçhan talebi varsa rüçhan tarihinden önceki on iki ay içinde tasarımcı veya halefi ya da bu kişilerin izni ile üçüncü bir kişi tarafından veya tasarımcı ya da halefleri ile olan ilişkinin kötüye kullanımı sonucu kamuya sunulması hâlinde bu açıklama tasarımın yeniliğini ve ayırt edici niteliğini etkilemez." şeklindedir.

6769 sayılı SMK'nın 58. maddesine göre tasarım sahibi, kendi tasarımına kıyasla ayırt edici niteliğe sahip olmayan tasarımlara karşı bu kanundan doğan haklarını kullanabilir. Koruma kapsamının değerlendirilmesinde, tasarımcının tasarımı geliştirmede sahip olduğu seçenek özgürlüğünün derecesi dikkate alınır.

Bir tasarımın yeni olabilmesi için, onun aynısının, tescil tarihinden evvel dünyanın her hangi bir yerinde kamuya sunulmamış olması gerekmektedir. Tasarımların aynı olup olmadığının tespiti için yapılacak benzerlik testinde; aynı izlenimi uyandırma, aynı etkiyi yapma, karıştırılma tehlikesi veya olasılığı incelenemez. Bunlar ikinci aşamaya yani ayırt edicilik tetkikine aittir.

Tasarımın yeniliği yoktur diyebilmek için, hükümsüzlüğü istenilen tasarımın, önceden kamuya sunulan (faydalı model, marka ve) tasarım belgelerindeki tasarımlar ile aynı olması şarttır. Terkini talep edilen tasarım öncekinden sadece küçük ayrıntılarda farklılık gösteriyorsa aynı kabul edilecektir. Yenilik önceki tasarıma göre belirlenecektir. Aynı kabul edilmeye engel olamayan küçük ayrıntılarda farklılık hâkimin takdirine göre belirlenecektir.

Burada şu ölçü verilebilir; fark, aynı olmayı ortadan kaldırmıyor, mevcut önceki tasarım görünümünü sürdürüyor, fark sadece mevcut görünüme, yani mevcut tasarıma ek, onda bir değişiklik, ondan bir sapma niteliği taşıyorsa, yani farklılık o (mevcut tasarım) esas alınarak ondan hareketle yapılmışsa küçüktür. Bunun dışında kalan farklar ise büyüktür. Yenilik ne özgünlük, ne eşsizlik, ne estetiğe sahip bulunma, ne de estetiğin ve kalitenin basamağıdır.

Başvurusu yapılan bir tasarım yenilik testini geçebilirse ikinci olarak ayırt edicilik incelemesine tâbî tutulur. Bu test bir kıyaslama incelemesidir. Bir tasarımın ayırt ediciliğe sahip bulunması demek, bu tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenim ile kıyaslanan tasarımın böyle bir kullanıcıda yarattığı genel izlenim arasında belirgin bir farklılık bulunması demektir.

Bilgilenmiş kullanıcı ise, tasarımı kullanarak bilgi sahibi olmuş, tasarımı tanıyan, deneyim sahibi kullanıcı demektir. Bilgilenmiş kullanıcı ara veya nihaî tüketicidir. Ancak asla bir uzman değildir. Mahkememiz de bilgilenmiş kullanıcı konumunda bulunan ilgililerin katılımıyla oluşturulmuş bilirkişi heyetinden mütalâa almıştır.

Kıyaslama, tescili istenen tasarım ile kıyaslanan tasarımların tam karşılaştırılması ve değerlendirilmesidir. Ayırt edici niteliğin incelenme ve değerlendirilmesinde, birbirleri ile kıyaslanan tasarımların ilke olarak farklılıklarından çok ortak özelliklerinin değerlendirilmesine ağırlık verilmesini ve tasarımcının tasarımı geliştirme açısından ne kadar seçenek özgürlüğüne sahip olduğunun göz önüne alınmasını emredici bir ifadeyle istemiştir. Bilgilenmiş kullanıcının fark edebileceği değişiklikler ise daima göz önünde tutulmalıdır.

Seçenek özgürlüğü ibaresiyle kastedilen, tasarımcıya tasarımına ayırt edicilik vermesi için bir serbest hareket alanının bulunmasıdır. Bunun değerlendirilmesi nesnel olup kişiden kişiye değişmez. Bu nesnel değerlendirmede tekdüze özellik ve nitelikler göz önünde tutulur. Bazı biçimler (=görünümler) nesnenin işlevine sıkı surette bağımlıdırlar. Böyle tasarımlarda tasarımcının hareket alanı pek dardır. Meselâ, bir otomobilin, ütünün ve şişenin şekli gibi.

Her otomobil, ütü ve şişe birbirine benzer. Ayırt edicilik için tasarımcının muhakkak nesnenin işlevine ters düşen tasarımlar geliştirmesi beklenemez. Dolayısıyla işlevin yerine getirilebilmesi için zorunlu olan alan dışında yapılabilecek olan tasarımların korunması mümkün olabilecektir. Seçenek özgürlüğünün hiç bulunmadığı hâllerde ise tasarım zaten korunamaz.

Bu açıklamalar ışığında somut olay incelendiğinde;

Hükümsüzlüğü Talep Edilen Davalı Tasarımı ... nolu tasarım (5.1 nolu tasarım) (5.2 nolu tasarım) Tescil Tarihi : 15.02.2022

Somut uyuşmazlığa konu tasarımlar jantlara ilişkin olduğu, uyuşmazlık konusu bu ürünler bakımından jant satışı ile uğraşan oto lastikçilerinde çalışan kişilerin bilgilenmiş kullanıcı olduğu; seçenek özgürlüğü bakımından aracın lastiğinin uyacağı şekilde bir geometrinin, bijon deliklerinin, supap deliğinin varlığı teknik anlamda zorunluluk teşkil eden unsurlar olup, jantın nihai kullanıcı tarafından görünen kısmında değişiklik yapılmasının mümkün olduğu, bu anlamda tasarımcının geniş seçenek özgürlüğüne sahip olduğu anlaşılmıştır.

Benimsenen bilirkişi raporlarında da ifade olunduğu üzere.

15.05.2022 başvuru tarihli dava konusu tasarımın koruması devam eden geçerli bir belge olduğu, davacı tarafından muhtelif deliller sunulmuş olmakla beraber, söz konusu delillerden dava konusu tasarım başvuru tarihi olan 15.05.2022 tarihinden önce kamuya sunumunun gerçekleştiği konusunda tereddüt olmayanlar dava konusu tasarımın yenilik ve ayırt edicilik değerlendirmesinde dikkate alınarak yapılan incelemede; ... ., Ltd. isimli dava dışı yurt dışı firmasının .... adresindeki web sitesi ve davalı şirketin .... adresindeki web sitesi ile whatsapp yazışmalarının delil olarak sunulduğu,

.... sitesi içeriğinin ne zaman kamuya açıklandığı archive.org üzerinden tespit edilemediği, bu nedenle anılan site içeriğinin değerlendirmede dikkate alınmadığı, davalıya ait .... içeriğinin ise archive.org üzerinden en azından 22.01.2018 tarihinde kamuya açıklandığı, anılan tarihin başvuru tarihinden yaklaşık 4 yıl öncesine ait olduğu;

ilgili mevzuat hükümleri kapsamında tasarım sahibinin kendi açıklamalarının dahi başvuru tarihinden geriye dönük 12 aylık süreden daha eski olması halinde yenilik ve ayırt ediciliği zedeleyebileceğini belirtilmiş olup, bu nedenle başvuru sahibinin kendi web sitesindeki başvuru tarihinden 4 yıl öncesine ait sunumunun hükümsüzlük değerlendirmesinde dikkate alınabileceği anlaşılarak ... kodlu ürüne ilişkin anılan delil hükümsüzlük değerlendirmesinde kullanılabileceği; söz konusu ... kodlu ürünün 2019 tarihli whatsapp yazışmalarına da konu edildiği,

archive.org üzerinden web sitesini içeriğinin en azından 22.01.2018 tarihinde kamuya sunumunun gerçekleştiği tespit edildiğinden ... kodlu ürünün hükümsüzlük değerlendirmesinde kullanılabilir nitelikte olduğu anlaşılmıştır.

Hükümsüzlüğü talep edilen ...sıra nolu tasarım ile ... sayılı delil tasarım görseli karşılaştırıldığında her iki tasarımda da yer alan jantların iç taraflarında bulunan ve delinmiş tasarım içerisinde en büyük deliklerin form yapısı ve sayıları; daha iç kısımda bulunan küçük deliklerin form yapıları ve sayıları, büyük - küçük deliklerin dizilimi, en dış kısmında yer alan deliklerin konum ve dizilimi tasarımlar arasında ortak görünüm özelliklerinin ortak olduğu,

tasarımlar arasında tek farkın delil tasarımda göbekte kapak bulunması olup, mevcut farklılığın bilgilenmiş kullanıcı gözünden tasarıma yenilik ve ayırt edicilik kazandıracak nitelikte bir fark olarak değerlendirilemeyeceği, tasarımların ayniyet derecesinde benzer olduğu; bu nedenle dava konusu ...sıra numaralı tasarımın yenilik ve ayırt edicilik özelliklerine sahip olmadığı; benzer şekilde 05.11.2019 tarihli WhatsApp yazışmalarında yer alan ve katalog olarak

kamuya arz edildiği anlaşılan kullanımlardan “...” kodlu ürünün ise jantın göbek

kısmındaki kapak dışında, dava konusu tasarımla bire bir olduğu, söz konusu kapağın,

bilgilenmiş kullanıcı nezdinde yenilik ve ayırt ediciliği sağlayacak ölçüde farklılık

yaratmadığı, bu anlamda dava konusu tasarımların, tasarım tecil başvurusunun yapıldığı tarih

olan 15.02.2022 tarihinden yaklaşık iki buçuk yıl önce satış yoluyla kamuya arz edildiği tespit

edilen, “...” kodlu ürün karşısında yeni ve ayırt edici olmadığı anlaşılmıştır.

Tüm dosya kapsamına göre,

dava konusu ...-

.... sayılı tasarımların; 2019 yılında kamuya sunulduğu tespit edilen “...”,

“...” ürün kodlu kullanımlar karşısında yenilik ve ayırt edicilik niteliklerini haiz

olmaması nedeniyle hükümsüzlük koşullarının oluştuğu kabul edilmiş ve aşağıdaki gibi hüküm kurulmuştur.

MASRAF DÖKÜMÜ

İLK MASRAF : 172,90-TL

GİDER AVANSI :7.183,50-TL

TOPLAM :7.356,40-TL