İstanbul 2. Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi E.2022/85 K.2024/231

Mahkememizde görülmekte bulunan Fikir ve Sanat Eseri (Maddi ve Manevi Tazminat İstemli) davasının yapılan açık yargılamasının sonunda;

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Davacı vekili, ...’nün, ...’da yürüttüğü ... isimli proje için projenin merkez binasına ait iç ve dış bütün şeklinde mimari ve mühendislik projeleri hazırlama işi için açtığı ihale sonucunda müvekkili şirket ile anlaşmaya vardığını, 16.11.2012 tarihinde sözleşme yapıldığını, yüklenilen işin müvekkili şirket tarafından zamanında tamamlanıp teslim edildiğini, 31.07.2013 tarihinde ... Rektörlüğü tarafından kabul edildiğini, daha sonra ...

Rektörlüğünün yürütmekte olduğu yine aynı ... isimli proje üzerinde müvekkili şirketin hazırladığı merkez binaya ait mimari ve mühendislik projelerinin tadili için müvekkili şirket ile 05.03.2014 tarihinde yeni bir anlaşmaya vardığını, yüklenilen işin de müvekkili şirket tarafından zamanında, istenilen şekilde tamamlanıp teslim edildiğini, 12.06.2014 tarihinde ...

Rektörlüğü tarafından kabul edildiğini, geçen zaman içerisinde müvekkili şirketin meydana getirdiği mimari projelerin uygulanmasına başlandığını ancak kendi mimari projeleri üzerinde başka bir şirket tarafından ayrı bir tadilat projesi hazırlanacağı bilgisini aldığını, müvekkili şirketin ...

Rektörlüğü’ne başvurarak kendi eseri olan mimari projeler üzerinde değişiklik yapma hakkının münhasıran kendisine ait olduğunu ve yapılması planlanan değişiklikler ve tadilatlar için kendisi ile muhatap olunması gerektiğini bildirdiğini, ... Rektörlüğünün ise verdiği cevapta söz konusu projeler üzerinde tadilat/değişiklik yapıldığını inkar etmediğini, bu değişikliklerin yapıldığını kabul ettiğini, müvekkili şirketin, müellifi olduğu mimari projelerin ...

Rektörlüğü tarafından bir bina tadilatına esas olmak üzere davalı ... Ticaret Limited Şirketi’ne (...) verildiğini, ...’in ise müvekkili şirketin hiçbir izni ve bilgisi olmadan bu mimari projeleri kendi eseri ve projesiymiş gibi hem kendi ismi ile tadil ettiği/değiştirdiği ve hem de tanıttığını tespit ettiğini, davalılara noterden bir ihtarname düzenleyerek gönderdiğini, bu ihtara davalı ...

Rektörlüğü tarafından cevap verilmediğini, davalı ... ise müvekkili şirketin FSEK'ten doğan haklarını göz ardı ederek proje üzerinde faaliyetlerine devam edeceğini bildirdiğini, müvekkili şirketin eseri üzerinde sahip olduğu belli mali ve manevi haklarının bulunduğunu, müvekkili şirketin eseri üzerinde herhangi bir şekilde değişiklik yapılabilmesine dair davalılara izin vermediğini, buna rağmen şirketin eseri üzerinde, eserin bütünlüğünü bozacak şekilde ekleme ve başka değiştirmeler yaptığının tespit edildiğini, şirketin yarattığı şekil ve esaslara bağlı kalınarak çoğaltma hakkının kullanımının da ...

Rektörlüğü'ne devredildiğini, ... Rektörlüğü'nün bu çoğaltma hakkını kullanım izni, müvekkilinin eserini şekil ve esaslarına uygun ve aynen bir bütün olarak uyguladığı takdirde geçerli olduğunu, projenin ...

Rektörlüğü tarafından davalı ... ile paylaşılması üzerine davalı ... tarafından bu proje üzerinde değişiklikler yapıldığını beyan ederek FSEK kapsamında davalıların müvekkilinin eserine tecavüzünün menine ve önlenmesine, şimdilik 369.491,00 TL maddi tazminata hükmedilmesine ve 50.000,00 TL tutarındaki manevi zararının tahsiline karar verilmesini dava etmiştir.

Davalı ... vekili, ... ile ilgili çalışmaların ..., Kalkınma Bakanlığı, Orman ve Su İşleri Bakanlığı ile Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı yatırım bütçe kaleminde ve sermaye transferi bütçe kaleminde bütçelendirildiğini, Bakanlığın 26/08/2018 tarihli yazısı ile ... projesinin daha geniş paydaşlı bir proje haline getirilmesinin planlanması, Kalkınma Bakanlığı tarafından bütçe aktarımının bulunmaması ve ... protokolünün sona ermesi gerekçeleri ile binanın mevcut haliyle Üniversiteye devredilmesine,

gerekli fesih çalışmalarının yapılmasına ve protokole bağlı çalışmaların sona ermesine karar verildiğini, sonrasında Üniversitenin 17/02/2021 tarihinde ... Merkez binasının tasfiyesine karar verildiğini, binanın 2016 yılından itibaren inşaat vaziyette bulunması, ... projesinin sona ermesi, mevcut hali ile üniversiteye devredilen binanın, kamu yararı gözetilerek işletmeye alınması ve üniversiteye kazandırılması için binanın yeni kullanımına uygun hale getirilmesi

ihtiyacının doğduğunu, üniversite tarafından konu ihtiyaç dahilinde inşaat halindeki binanın iç mahallerinin, Bilgisayar ve Bilişim Fakültesi ihtiyaçlarına göre doğrudan temin usulü ile ...Tic. Ltd. Şti.’den eğitim öğretime en kısa sürede kazandırılması için ivedi olarak hizmet alımı yapıldığını, bina dış cephesinde görünümü değiştirecek hiçbir müdahale yapılmadığını, bina tamamlandığında davacı şirketçe yapılan projeden farklı olarak Üniversite öğrencilerine hizmet verecek bir fakülte ve derslik yapılacak olduğunu, ... Merkezi projesi kapsamında herhangi bir tecavüz söz konusu olmadığını, bu haliyle davacı talebinin sebepsiz zenginleşme kaynağı olacağını beyan ederek davanın reddini ve yargılama giderlerinin davacı yanda bırakılmasını talep etmektedir.

Davalı ... vekili, diğer davalı ... tarafından davacıya ihale edilen projenin, ... Projesi yani "..." isimli proje olduğunu, işbu proje kapsamında anılı projenin amaçlarına uygun olarak davacı yan tarafından mimari projeler çizilmiş olduğunu, davalı ... tarafından davacı yanın çizmiş olduğu projelerden yalnızca kaba inşaat projesinin 2016 yılı itibariyle hayata geçirildiğini, 28.12.2018 tarihinde anılı ... projesinin sonlandırıldığını ve yalnızca kaba inşaatı tamamlanan yapının davalı ...'ye devredildiğini, davalı ... tarafından 17.02.2021 tarihinde ... Merkez Binasının tasfiye edilmesine karar verildiğini, akabinde davalı .... tarafından 2016 yılından beri atıl kalan, kendisine devri yapılan anılı binanın kamu yararı ve üniversitenin

ihtiyaçları gözetilerek Bilgisayar ve Bilişim Fakültesine tahsis edildiğini, anılı tahsis işlemi ile birlikte; tahsis amacıyla bağlantılı olarak binanın iç mekanlarının yeniden dizayna ihtiyaç duyması ve binanın yıllardır atıl vaziyette beklemesi nedeniyle daha fazla kamu zararı doğmaması için doğrudan temin vasıtasıyla müvekkilinden ivedi bir şekilde binanın iç mekanlarının yeni tahsise uygun olarak dizayn edilmesi adına uygulama projesi hazırlamasının talep edildiğini, müvekkili tarafından hazırlanmaya başlayan projenin onay için belediyeye dahi sunulmadan rafa kalkmış, dolayısıyla kamuya sunulmamış ve hayata geçmemiş olduğunu,

huzurdaki davanın arabuluculuk ile çözüme kavuşturulması taleplerinin olduğunu belirterek davanın müvekkili yönünden reddine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davacı yan üzerine bırakılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

Taraflarca bildirilen tüm deliller toplanmış, sözleşmeler ve projeler dosya kapsamına dahil edilmiş, özel ve teknik bilgi gerektirmesi nedeniyle bilirkişi raporu aldırılmıştır.

Mahkememizce aldırılan 03/04/2023 tarihli bilirkişi raporunda.

"Davacı tarafından hazırlanan ... projesi, belli bir aşamada yarım kalmış, yapı tamamlanmamış halde bir müddet beklemiş ve ... projesi de iptal edilmiş olmakla, yapının kullanım amacı değiştirilmiş ve yapı, Bilgisayar ve Bilişim Fakültesine tahsis edilmiş olduğundan, davacı tarafından hazırlanan proje ile davalı ... tarafından hazırlanan projenin ortak ve farklı yanlarının tespiti için iki ayrı mimari proje takımı ve ozalit nüshası şeklinde; kat planları, kesitler ve cephe görünüşlerinin incelenmesine ihtiyaç bulunduğu, sözü edilen belgelerin dosyaya celbi halinde;

yukarıda ayrıntılı bir şekilde belirtilen hususlarla ilgili değerlendirme yapılabileceği, bu konudaki takdirin Sayın Mahkemeye ait bulunduğu, ayrıca yapının tamamlanıp tamamlandığı, ... projesinin iptal edildiği belirtilen 28.12.2018 tarihindeki haliyle mi olduğu, inşasına devam edilip edilmediği, edilmişse imalat seviyesinin ne olduğu, eğer yapı inşasına devam edilip tamamlanmışsa, binada eğitime başlanıp başlanmadığı bilinmediği..." yönünde görüş ve kanaate ulaştıklarını belirtmişlerdir.

Mahkememizce aldırılan 23/11/2023 tarihli bilirkişi raporunda; Dava Konusu Projenin Eser Niteliği Olup Olmadığı Konusu: Yukarıya metni sunulan FSEK mevzuat hükümleri uyarınca dava konusu projenin ‘’Eser’’ niteliğinde olduğu anlaşılmaktadır. Davacının eser sahipliği hususları irdelenerek, kullanımların zaruri değişiklik niteliğinde olup olmadığı konusu: İşbu raporun 3. Maddesinde detaylı olarak irdelendiği üzere; az yukarıya sunulan mevzuat hükümleri ve dava konusu tesisin geçmişi ve mevcut durumu birlikte göz önüne alındığında; ... projesinin Bakanlıkça iptal edilmesi ve tesislerin ... devredilmesi sonrasında dava konusu tesise yapılacak binanın, fonksiyonu (İşlevi) değişmiş olduğundan

yeni duruma uygun tadilat projelerinin yaptırılması kullanımının, zaruri değişiklik niteliğinde olduğu değerlendirilmektedir. Yapılan uygulama kullanımın, izne tabi kullanım olup olmadığının değerlendirilerek eser sahipliğine tecavüzün oluşup oluşmadığı konusu: Konuyla ilgili yukarıya sunulan mevzuat hükümlerinin, hukuki açıdan değerlendirilmesi takdiri Sayın Mahkemeye ait olmak üzere, mimari proje yönünden (teknik açıdan) bakıldığında; davacı şirket tarafından üretilen mimari projenin (eserin), tamamlanarak projeyi işleyen, umuma arz eden, çoğaltan ve yayımlayan pozisyonundaki ... Rektörlüğüne kabul tutanağı ile teslim edilmiş olması sonrasında, Bakanlıkça projenin iptal edilmesi neticesinde yapılacak

binanın fonksiyonun değişik olması, dolayısı ile yeni ihtiyaç programı için eski projenin hükümsüz kalması nedeniyle mal sahibi tarafından yeni oluşan fonksiyon değişikliği ve ihtiyaç programı doğrultusunda binaya tadilat projesi yaptırılmasının: FSEK Md. 16/ f.2 kapsamına göre eser sahibinin izni ile çoğaltan kişi pozisyonundaki ...Rektörlüğü tarafından tadilat projesi yaptırılmasının; izne tabi olmadığı ve mimari projenin (eserin) korunmasına yönelik hususla ilgili zarar verilmediği,

tadilat projesinin, yapının statik ve mimari özelliğini bozmayacak ve bina dış cephesine dokunulmayacak şekilde yapılmış olması ile yapılan davaya konu tadilat projesinin. FSEK Md. 16/f.3’te yer alan: "şeref ve itibarını zedeleyen veya eserin mahiyet ve hususiyetlerini bozan..." nitelikte olmadığı değerlendirilmektedir.

Rayiçler dikkate alındığında davacının talep edebileceği tazminatın ne olabileceği, dosyaya davaya konu tadilat proje sözleşmesi ve keşif özeti sunulmamış olduğundan yapılan tadilat projesinin hangi bedel üzerinden ihale edildiği bilinmemektedir. Ancak dosya kaynaklarına göre davacı yanca. 07/04/2022 tarihli yazı ile ...

Şubesine başvurularak ‘’En az bedel tarifesi’’ uyarınca dava konusu parselde ‘’Yeni Mimari proje bedeli hesabı’’ yaptırıldığı ve adı geçen şube marifeti ile bedelin: 369.491,00 TL olarak hesaplandığı anlaşılmaktadır.

Telif Hakları Yönünden İnceleme: Dosya kapsamına göre davacı şirketin; taraflarınca ... projesi kapsamında hazırlanan projenin, telif hakları yönünden kayıt altına alınması için 20/11/2014 tarihli yazı ile ...Şubesine başvuruda bulunduğu görülmekte olup ancak davacı tarafından dosyaya, devamında telif hakkının alındığına dair herhangi bir belge sunulmamıştır. Davaya konu edilen davalı ... İnş. Mim.

Firmasınca yapılan tadilat projelerinin, belediyeye sunulmamış, uygulanmamış ve kamuya sunulmamış olması nedeniyle; davacıya ait eserin korunması yönünden etkili olup olmayacağının ve/veya konu projenin, yok hükmünde sayılıp sayılmayacağı hususunda takdirin mahkemeye ait olduğu..." yönünde görüş ve kanaate ulaştıklarını belirtmişlerdir.

Mahkememizce aldırılan 22/05/2024 tarihli ek bilirkişi raporunda; "Kök Rapor; konuya ilişkin mevzuat hükümleri çerçevesinde, taraflar arasında hakkaniyet esasları gözetilerek düzenlenmiştir. Taraf itiraz ve beyanları üzerinden tüm dosya kapsamı detaylı olarak tekrar incelenmiş; Kök Rapor görüşlerimizden dönmemizi gerektirecek yeni bir husus saptanmamıştır..." yönünde görüş ve kanaate ulaştıklarını belirtmişlerdir.

Dava; eser sahipliğine tecavüzün tespiti, durdurulması, önlenmesi, ortadan kaldırılması, maddi ve manevi tazminat istemlerine ilişkindir.

Davacı vekili 30.12.2022 havale tarihli dilekçesi ile davalılardan ... yönünden davadan feragat ettiğini bildirmiş, yapılan incelemede davacı vekilinin vekaletnamesinde feragat yetkisinin bulunduğu anlaşılmakla anılan davalı yönünden açılan davanın feragat nedeniyle reddine karar verilmiş, 29/12/2022 tarihli 1 nolu celsedeki beyanlar doğrultusunda yargılama giderleri hususunda karar verilmiştir.

Davalı ... ... Ltd. Şti. yapılan değerlendirmede ise, uyuşmazlık, davacı tarafından yapılan mimari projeye ilişkin davalı tarafça hazırlanan tadilat projesi sonucu oluştuğu iddia olunan tecavüzün önlenmesi, maddi ve manevi tazminat istemine ilişkindir.

Dosya kayıtlarına göre dava konusu taşınmaza; ... (...) projesi kapsamında ihtiyaç programı doğrultusunda gerekli tesislerin yapılması amacı ile projelerinin hazırlanması için davacı şirkete ihale edildiği, ihale kapsamında düzenlenen projelerin teslim alınması ve inşaatına başlanarak kaba inşaat ve cephe kaplamasının tamamlanması akabinde Bakanlıkça söz konusu projenin iptal edildiği ve tesisin ... kampüsüne devredildiği, kaba inşaat ve cephe imalatı tamamlanan tesisin, Şubat 2016 tarihinden, ...'ye devredildiği 2021 yılı Şubat ayına kadar atıl durumda kaldığı ve tesisin; ...

Rektörlüğünce, 690 kişi kapasiteli derslikler, 20 adet laboratuvar ve S0 akademik personel odası kapasiteli Bilgisayar ve Bilişim Fakültesine dönüştürülmesine karar verilerek dönüşüm için gerekli tadilat projelerinin hazırlanması amacı ile davalı ... İnş. Mim. Firmasına ihale edildiği anlaşılmaktadır.

Davacı ve davalı ... arasında 16/11/2012 tarihli uygulama ve 05/03/2014 tarihli tadilat proje hizmetine ilişkin sözleşme akdedildiği,davacı tarafından sözleşme gereği hazırlanıp davalı ...'ye verilen mimari proje vasfındaki eserin, bir kez uygulanmak suretiyle çoğaltılması hakkının davalı ...'de olduğu, eser ile ilgili mali hakka geçerli bir sözleşme sonucu devren sahip olan davalı ...'nün, anılan haktan istifade için gerçekleştirilmesi zorunlu ve gerekli değişiklikleri yapma yetkisinin 5846 sayılı Kanun'un 16 ncı maddesinin ikinci fıkrası gereği olduğu,

yukarıda açıklandığı üzere Bakanlıkça iptal edilen proje neticesinde yeni ihtiyaç programı uygulanacak olması sebebiyle, ilk hazırlanan ve uygulanması bakımından davalı ...'nün yetkili bulunduğu mimari projede değişiklik yapılmasında artık zorunluluk bulunduğu, bir mimari tadilat projesinin hazırlanması için, önceki mimari proje vasfındaki eserin mutlaka göz önünde bulundurulmasının, teknik gereği zorunlu olduğu, bunun için ilk projenin müellifinden izin alınması veya ikinci projenin, ilk projenin müellifine yaptırılması gibi bir zorunluluğun ise bulunmadığı, bilirkişi raporları ile; teknik olarak,

hayatın olağan akışına uygun şekilde, mimari projeden faydalanarak proje üzerinde değişiklik yapılmaksızın zorunlu değişiklikler kapsamında ve bununla sınırlı olmak üzere tadilat projesinin hazırlandığının tespit olunduğu, tadilat projesi ile FSEK 16/2 kapsamında davacı projesinde zorunlu değişiklik sınırlarının aşılmadığı, yapılan tadilat projesiyle davacının mimari projesinin bütünlüğüne zarar verilmediği, tüm açıklanan hususlar birlikte değerlendirildiğinde davacının FSEK'ten doğan haklarının ihlal edilmediği anlaşılmakla davanın tümden reddine dair aşağıdaki şekilde hüküm tesis olunmuştur.

Katip ... · ¸e-imzalıdır Hakim ... · ¸e-imzalıdır