Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi E.2025/393 K.2025/422

Taraflar arasındaki alacak istemine ilişkin davanın yargılaması sonunda ilamda yazılı gerekçelerle davanın kabulüne yönelik olarak verilen hükme karşı davalı vekilince süresinde istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacı tarafından yapılan bir iş sonucunda ... Mermer Madencilik İnş. Mal. Nak. Gıda Temizlik İth. İhr.Şti. tarafından ... Demir İnş. Ltd. Şti adına keşide edilen 0012478 seri numaralı ve 92.500 TL bedelli çekin yapılan ödeme kapsamında davacı adına ciro edildiğini, ilgili çekin, davacı tarafından tahsilat amacı ile ... ...

Şubesi'ne (Ankara) ibraz edildiğini, şube yetkilileri tarafından çeke karşılıksız kaydı düşüldüğünü ve üzerine "... şubemizin bildirimi ile teslim alınmıştır" ifadesi yazılarak banka tarafından el konulduğunu, banka tarafından çeke el konmasından sonra borçlularla yaptığı görüşmeler neticesinde işbu çek bedelinin yalnızca 45.000,00 TL'lik kısmını borçludan tahsil edebildiğini, çekin karşılıksız çıkması nedeniyle 2.030 TL sorumluluk miktarı bankadan tahsil edildiğini ancak geri kalan ödemeyi ise alamadıklarını, davacının çekte yazılı alacak miktarını tahsil edemediği gibi,

davalı bankanın hiçbir hukuki dayanağı bulunmayan eylemi nedeniyle de karşılıksız çeke karşı başvurabileceği yollara da başvuramadığını, davacı çekten kaynaklanan haklarını bankanın hukuka aykırı eylemi nedeniyle kaybettiğini, buna göre davacı bankanın işbu hukuka aykırı eylemi nedeniyle açıkça maddi zarara uğradığını beyan ederek davacı tarafından tahsil edilemeyen çek bedeli olan 45.470,00 TL'nin 01/11/2019 tarihinden itibaren uygulanacak olan avans faizi ile birlikte davalıdan tahsilini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın dava dışı şirkete ihbar edilmesi gerektiğini, bankaya husumet yöneltilemeyeceğini, dava konusu çekin resmi mahkeme talebine istinaden mahkemeye sunulmuş olduğunu, banka uhdesinde bulunmadığını, bankanın hukuka uygun şekilde hareket ettiğini, dava konusu çek bedelinin tamamın tahsil edilememesi sebebiyle Bankaya bir kusur izafe edilemeyeceğini, Diyarbakır 6. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2019/255 esas sayılı dosyası ile görülmekte olan menfi tespit davasının bekletici mesele yapılması gerektiğini, dava dışı ...

Mer Madencilik şirketinin ... Demir İnş. Ltd. Şti emrine keşide ettiği 0012478 seri numaralı, 92.500 TL bedelli davalı banka kapanan Diyarbakır Şube çeki, davacı tarafından 21/10/2019 tarihinde takas bankası ... Bankası Balgat/ Ankara Şubesine ibraz edildiğini, takas bankası tarafından elektronik takas ortamında ibraz edilen çek karşılıksızdır işlemine tabi tutulduğunu, ilgili çek daha sonra davacı tarafından davalı banka ...

Şubesi'ne bankanın ödemekle yükümlü tutulduğu tutar için davacı tarafından ibraz edildiğini ve 30/10/2019 tarihinde çeke ilişkin 2.030 TL tutarında çek yasal yükümlülük tutarı davacıya ödendiğini, akabinde yine banka ...

Şubesi tarafından çek arkasına 30/10/2019 tarihinde bankanın ödemekle yükümlü olduğu yasal yükümlülük bedelinin ödendiğine ilişkin şerh düşüldüğünü, çek aslının Diyarbakır 6. Asliye Hukuk Mahkemesine sunulduğunu , bankanın sorumlu olmadığını bildirerek davanın reddini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

Mahkemece; davalı bankanın çekin karşılıksız işlemi gördükten sonra ve banka kaynağı ile kısmi tahsilat yapıldıktan sonra kalan kısmının tahsili için Çek Kanunun 3. maddesinin 5. fıkrası gereğince çek aslının alacaklı olan davacıya teslimi gerektiği, Diyarbakır 6. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin davaya konu çek için 31/10/2019 tarihinde verdiği ödemeden men yasağı kararının davalı bankaya bildirim tarihinin dosya kapsamından net olarak tespit edilemediği, kaldı ki davalı bankanın çeki teslim alma nedeni olarak çekin arka yüzüne "...

Şubemizin bildirimi ile teslim alınmıştır” şeklinde belirttiği, mahkeme kararına istinaden teslim alma işlemi gerçekleştirilmiş ise bu hususun da çek üzerine yazılması gerektiği, ayrıca her ne kadar davalı banka çekin kalan ödemesi için 2 adet 22.750,00 TL'lik çekin davacıya verildiğini iddia etmiş ise de alınan çeklerin bir mal karşılığı mı yoksa dava konusu çekin kalan kısmı için mi verildiğini ispatlayamadığı anlaşıldığından bilirkişi tarafından hesaplanan 45.470,00 TL değer üzerinden davanın kabulü ile 01/11/2019 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte tahsiline karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; ilk derece mahkemesi kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu, davalı banka ile ihbar olunan ... Mer Madencilik İnşaat Malzemeleri Nakliyat Gıda Temizlik İthalat İhracay Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi arasında 03/01/2019 tarihinde Genel Kredi Sözleşmesi imzalanarak kredi ilişkisi başladığını ve akabinde ihbar olunan ... Mer Madencilik şirketinin davalı bankaya iletmiş olduğu çek defteri taleplerine istinaden de davalı banka kapanan Diyarbakır Şubesi tarafından ihbar olunan ... Mer Madencilik şirketine 05/03/2019 Tarihinde 12471'den 12480'e kadar seri numaralı çek yaprakları teslim edildiğini,

İhbar olunan ... Mer Madencilik şirketinin ... Demir İnş. Ltd. Şti emrine keşide ettiği 0012478 seri numaralı, 92.500,00 TL bedelli davalı banka kapanan Diyarbakır Şube çeki, davacı tarafından 21/10/2019 tarihinde takas bankası ... Bankası Balgat/ Ankara Şubesine ibraz edildiğini, takas bankası tarafından elektronik takas ortamında ibraz edilen çek karşılıksızdır işlemine tabi tutulduğunu, ilgili çek daha sonra davacı tarafından davalı banka ...

Şubesi'ne bankanın ödemekle yükümlü tutulduğu tutar için davacı tarafından ibraz edildiğini ve 30/10/2019 tarihinde çeke ilişkin 2.030,00 TL tutarında çek yasal yükümlülük tutarı davacıya ödendiğini, akabinde yine davalı banka ... Şubesi tarafından çek arkasına 30/10/2019 tarihinde bankanın ödemekle yükümlü olduğu yasal yükümlülük bedelinin ödendiğine ilişkin şerh düşüldüğünü,

Dava konusu çekin takas sistemi üzerinden karşılıksız yazılması üzeri davacı ile dava dışı ... Mer Madencilik aralarında anlaşmış ve yukarıda açıklandığı üzere çek bedeline istinaden 45.000,00 TL tutarlı ödeme ve iki adet çek davacıya verildiğini, akabinde de dava konusu çek, davacı ile dava dışı ... Mer Madencilik arasında yapılan anlaşma sebebiyle davacı cirosunun iptali için davacı tarafça kendi rızaları ile 01/11/2019 tarihinde davalı banka ...

Şubesi'ne teslim edildiğini, davalı banka ... Şube müşterisi olan ihbar olunan ... Mer Madencilik'in keşide ettiği çek aslı da işlemlerin tamamlanması ve gelen ödeme yasağına istinaden, davalı banka ... Şube tarafından müşteri şubesi olan ... Şube'ye gönderilmek üzere 01/11/2019 tarihinde kargoya verildiğini, dava konusu çek davacı tarafından; ihbar olunan ...

Mer Madenclik ile aralarında yaptıkları anlaşmaya istinaden davalı banka Balgat Şubeye kendi rızaları ile verilmiş olmasına rağmen davacı bu işlemden sonra 01/11/2019 tarihli yazı ile yine Balgat Şubeye başvurarak çekin taraflarına iadesini talep ettiğini, davacı tarafa, durum şifahen izah edilerek çek aslının davalı Banka ... Şube'ye gönderildiğini, bu sebeple iade edilemeyeceği bildirildiğini, iddia edildiği gibi bir el koymanın söz konusu olmadığını,

Dava konusu çekin Diyarbakır 6. Asliye Hukuk Mahkemesi (Asliye Ticaret Mahkemesi Sıfatıyla) 2019/255 Esas sayılı dosyası kapsamında mahkeme kasasında olduğu, ancak dosya kapsamında taraflarınca kesinlikle anlaşılamayan sebeplerle bu somut durum göz ardı edilerek bir takım hatalı değerlendirmeler yapıldığını ve kendisine husumet yöneltilmesi baştan beri haksız ve hukuka aykırı nitelikte olmasına rağmen davalı banka aleyhine hüküm kurulduğunu, davalı banka, hukuka uygun şekilde hareket etmiş olup dava konusu huzurdaki uyuşmazlık kapsamında davacının kendi ticari ilişkileri sebebiyle hamili bulunduğu çekin, tamamını tahsil edilememesi sebepleriyle davalı bankaya bir kusur izafe edilemeyeceğini,

İhbar olunan tarafından davacı tarafa çek bedeline ilişkin olarak ödediği 45.000,00 TL haricinde kalan tutar için de ihbar olunan ... Mer Madencilik tarafından ... Bankası A.Ş.’nin 05/12/2019 ve 20/12/2019 keşide tarihli (2) adet 22.750,00 TL lik çek davacıya verildiğini, taraflarınca bu çeklerin akıbetinin sorulması için ... Bankası A.Ş.'ye müzekkere yazılması talep edildiğini, ... Bankası A.Ş.'nin vermiş olduğu 07/07/2022 tarihli müzekkere cevabında.

15779 ve 15780 nolu çeklerle ilgli yapılan araştırma neticesinde: çeklerin hesabı ihbar olunan ... Mer Madencilik İnşaat Malzemeleri Nakliyat Gıda Temizlik İthalat İhracat Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi olduğu, söz konusu çeklerin davacı ... Mühendislik Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi tarafından ibraz edildiği ve imza uyuşmazlığından işlem yapılmadığının belirtildiğini, dava konusu çek aslı davacı tarafından dava dışı ...

Mer Madencilik ile anlaşmaya varılarak kendileri tarafından davalı bankaya teslim edildiğini ve çek aslı da resmi mahkeme talebine istinaden Diyarbakır 6. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2019/255 Esas sayılı dosyasına sunulduğunu, bu nedenlerle ilk derece mahkemesi kararının kaldırılarak talepleri doğrultusunda karar verilmesini istemiştir.

HUKUKİ NİTELENDİRME, DELİLLERİN VE İSTİNAF SEBEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Dava; dava dışı keşideci şirket tarafından keşide edilen çekin yetkili hamil konumundaki davacıya ciro edilmesinden sonra davalı banka tarafından çekin üzerine karşılıksız şerhi yazılarak çeke haksız yere el konulduğundan bahisle uğranıldığı ileri sürülen maddi zararın tazmini istemine ilişkindir.

6100 Sayılı HMK'nın 355.maddesi gereğince, istinaf incelemesinin istinafa gelen tarafın sıfatı ile istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak kamu düzenine aykırılık bulunup bulunmadığı hususu gözetilerek ilk derece mahkemesinin taraflar arasındaki ihtilafta görevli mahkeme oluşu ve eldeki davada kesin yetki kuralına da aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla işin esasına girilerek yapılan incelemede;

Dosya kapsamında bir örneği yer alan davaya konu çek incelendiğinde; dava konusu 0012478 numaralı, 21/10/2019 keşide tarihli, 92.500,00 TL tutarlı ve ... Demir İnş. Ltd. Şti. firmasına emrine keşide edilen, muhatabı davalı ... A.Ş. Diyarbakır Şubesi'nin 19539453 numaralı keşidecisi ... Mer. Mad. İnş. Mal. Nak. Gıda Tem. İth. İhr. firması olan çekin, hamil ... Dem. İnş. Ltd. Şti. tarafından davacı ... Müh. San ve Tic. Ltd.

Şti' ne cirolandığı, bahse konu çekin davacı Netisan Müh. San. ve Tic. Ltd. Şti. firması tarafından keşide tarihi olan 21/10/2019 tarihinde ... Bankası A.Ş. ... Şubesinden takas sistemi üzerinden ibraz edildiği ve yetersiz bakiye nedeniyle “karşılıksız” işlemi gördüğü, davacı ... Müh. San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından 30/10/2019 tarihinde davalı ...

A.Ş. ... şubesine ibraz edilen çeke ait banka sorumluluk tutarının tahsil edildiği, çekin arkasına "Çek aslı 01/11/2019 tarihinde ... Şubemizin bildirimi ile teslim alınmıştır" ibaresi yazıldığı görülmüştür.

Diyarbakır 6. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2019/255 Esas sayılı dosyası incelendiğinde; davaya konu çek hakkında keşideci ... Mer Mad. Ltd Şti tarafından çek lehtarı olan davalı ... Dem. İnş. Gıda. Sos. Ltd Şti aleyhine menfi tespit davası açıldığı, 31/10/2019 tarihinde aynı çek ile ilgili ödeme yasağı kararı verildiği, sonrasında tarafların davayı takipsiz bırakmaları nedeniyle davanın açılmamış sayılmasına karar verildiği, tarafların kararı tebliğe çıkarmamaları nedeniyle kararın kesinleşmediği anlaşılmıştır.

Davalı bankaca cevap lahiyası ekinde sunulan 01/11/2019 tarihli dekont incelendiğinde; davaya konu ... banka 12478 seri nolu çeke karşılık n ... tarafından davacıya 45.000,00 TL ödeme yapıldığı görülmüştür.

Yine dava konusu çekin kalan 45.000,00 TL 'lik ödemesi karşılığı davacıya verildiği iddia olunan 15779 ve 15780 numaralı çekler ve bu çeklere ilişkin ... Bankası A.Ş.'nin vermiş olduğu 07/07/2022 tarihli müzekkere cevabı incelendiğinde ;çeklerin hesabının ihbar olunan ... Mer Madencilik İnşaat Malzemeleri Nakliyat Gıda Temizlik İthalat İhracat Sanayi ve Ticaret Limited şirketi olduğu, söz konusu çeklerin davacı şirket tarafından ibraz edildiği ve imza uyuşmazlığından işlem yapılmadığı belirtilmiştir.

Dosya kapsamında yer alan 02/06/2022 tarihli bilirkişi raporunda özetle; 5941 Sayılı Kanun'un 3/6. maddesi “Muhatap bankanın üçüncü fıkraya göre ödemekle yükümlü olduğu tutar dahil kısmi ödeme hâlinde, çekin ön ve arka yüzünün onaylı fotokopisi ücretsiz olarak hamile verilir.” hükmünü haiz olup, muhatap bankanın davaya konu çeki ya da onaylı fotokopisini alacaklı hamile verdiğini ispat edemediğinin kabulü halinde 49.724,92 TL zararı ödemesi gerektiği kanaatine varıldığı görülmüştür.

Taraflar arasında, davacının hamili bulunduğu 92.500,00 TL bedelli çekin tahsil için davalı bankaya ibraz edildiği, yetersiz bakiye nedeniyle “karşılıksız” işlemi gördüğü, davacı ... Müh. San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından 30/10/2019 tarihinde davalı ... A.Ş. ... şubesine ibraz edilen çeke ait banka sorumluluk tutarının tahsil edildiği, çekin arkasına "Çek aslı 01/11/2019 tarihinde ... Şubemizin bildirimi ile teslim alınmıştır" ibaresi yazıldığı, davacı ... Müh. San. ve Tic, Ltd. Şti.'ne dava konusu çeke mahsuben 01/11/2019 tarihinde 45.000,00 TL ödeme yapıldığı yine aynı tarihte dava dışı ... Mer.

Mad. İnş. Mal. Nak. Gıda Tem. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından keşide edilmiş ... Bankası A.Ş.'nin 05/12/2019 ve 20/12/2019 keşide tarihli (2) adet 22.750,00 TL lik çekinin ... tarafından teslim alındığı, çeklerin hamiline yazılı olduğu, ayrıca dava konusu çek ile ilgili olarak Diyarbakır 6. Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından ... A.Ş. ... Şubesine hitaben yazılan 31/10/2019 tarih ve 2019/255 Esas sayılı yazı ile 0012478 seri numaralı çekin ... Demir İnş. Gıda Sos. Hiz. Oto. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti'ne ödenmemesi yönünde ödeme yasağı konulduğu hususları uyuşmazlık konusu değildir. Uyuşmazlık, davacının tahsil edemediği bakiye çek bedelini davalıdan tahsil edip edemeyeceği noktasında toplanmaktadır.

Vekil konumunda olan davalı Banka'nın karşılıksız şerhi verdiği çek aslını davacıya teslim etmemesi ve cirosunun iptal edilmesi nedeniyle sorumlu olması için, hamilin çek aslının banka tarafından alınması ve cirosunun iptal edilmesi nedeniyle alacağını ispatlayamamasından dolayı mal varlığı olduğu halde gerek çek borçlusu ve gerekse diğer müracaat borçlularından alacağını tahsil edememesi gerekir. (Emsal Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 20/09/2018 tarih, 2016/14281 E, 2018/5538 K, 20/10/2014 tarih, 2014/8604 E, 2014/15953 K, 17/04/2014 tarih, 2013/18254 E, 2014/7640 K sayılı ilamları)

Somut olayda, davacı çek borçlularına başvurmaksızın davalı Banka'dan çekin kalan bedelini tahsil talebiyle eldeki davayı açtığı , Mahkemece, davalının eylemi nedeniyle bir zarar meydana gelip gelmediği incelenmeksizin davalının sorumluluğuna hükmedilmiştir. Oysa ki davacı tarafça gerek çek borçlusu ve gerekse diğer müracaat borçlularından alacağın tahsil edilemediğinin iddia ve ispat olunmadığı, hal böyle olunca mahkemece davacı tarafça gerek çek borçlusu ve gerekse diğer müracaat borçlularından alacağın adı geçen aleyhine hukuki yollara başvurulduğu halde tahsil edilemediğinin ispat olunamadığı da dikkate alınarak davacının davasının reddine karar verilmesi gerekirken , yukarıda yazılı olduğu şekilde hüküm tesisinde isabet görülmemiştir.

Tüm bu nedenlerle davalı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına ve davacının davasının reddine karar vermek gerekmiş ve takdiren aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

Başkan- Üye - Üye - Zabıt Katibi