İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi E.2022/363 K.2025/680

Taraflar arasındaki alacak davasının ilk derece mahkemesince yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerle davanın kabulüne dair verilen karara karşı, davalı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine Dairemize gönderilmiş olan dava dosyası incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ Davacı vekili, dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin, davalı şirkete iki parça halinde gönderdiği 72.200,00 TL karşılığı herhangi bir mal ya da hizmet verilmediğini, müvekkilince gönderilen Balıkesir ... Noterliğinin 04.09.2014 tarihli ihtarına rağmen paranın iade edilmediğini, davalı tarafından gönderilen Beyoğlu ...

Noterliğinin 19.09.2014 tarihli ihtarda yapılan ödemeler karşılığı döviz alındığı ve tarafların döviz alım satımı hususunda anlaştıkları, davacıya toplam 39.269 USD ödeme yapıldığının iddia edildiğini, cevabi ihtarla paranın alındığının ikrar edilerek gerekçe sunduğunu, müvekkilin döviz almadığını, davalının döviz satarak teslim ettiğini kanıtlaması gerektiğini, arabuluculuk başvurusundan sonuç alınmadığını ileri sürerek,

39.269,00 USD'nin faiziyle birlikte tahsiline, bu talebin kabul edilmemesi halinde davalıya gönderilen 72.200,00 TL'nin temerrüt tarihinden itibaren avans faiziyle birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir. Davalı, davaya cevap vermemiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılama sonucunda; bilirkişi raporu dosya içeriğine toplanan delillere uygun ve karar vermeye elverişli bulunduğundan, davanın kabulüne karar verilmiştir. Bu karara karşı, davalı vekilince istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ Davalı vekili, istinaf başvuru dilekçesinde özetle.

Mahkemenin gerekçeli kararının kendilerine tebliğ edilmediğini, icra takibinin de usulsüz şekilde tebliğ edildiğini, ön inceleme duruşması ve dava dilekçesinin ilk olarak şirketin eski adresine gönderildiğini, ticaret sicil kayıtlarındaki adresin farklı olduğunu, şirketin yıllardır faaliyet gösterdiğini, adresinin belli olduğunu, dava öncesinde arabulucunun şirkete ulaştığını, davalı vekilinin toplantıya katıldığını, Tebligat Kanun'unun 35.maddesine göre tebligat yapılması halinde dava dilekçesinin de tebliği gerektiğini, ancak 11.02.2021 tarihinde hazırlanan 35. madde tebligatı zarfında sadece öninceleme zaptının bulunduğunu,

dava dilekçesinin usule aykırı olarak tebligata eklenmediğini, adres yetersizliği nedeniyle tebligatın yapılamadığının belgelerden anlaşıldığını, adres yetersizliği halinde çevreden araştırma yapılması gerektiğini, şirketlere yapılacak tebligatlarda yetkili temsilcinin belirlenmesi ve bulunmaması halinde bunun sebebinin belirlenerek tebligat yapılmasının 7201 sayılı Kanun'un 12. maddesinde belirlendiğini, Arabuluculuk tutanağında başvurucu olan ...'ın davada yer almamasının değerlendirilmesi gerektiğini, bu kişinin de alacaklı olup olmadığının araştırılmadığını,

davacı ile anılan kişinin birlikte alacaklı olup olmadığının değerlendirilmediğini, Alacağın ticari alacak olup olmadığı belirlenerek ticaret mahkemesinin görevli olup olmadığının değerlendirilmesi gerektiğini, ticari dava bulunmaması halinde asliye hukuk mahkemesinin görevli olacağını, işletilen faiz ve faizin türünün hatalı olduğunu, dava konusu ödemelerin 2012 yılında yapıldığını, döviz alım satımının sadece dekontlarla ispatlanamayacağını, Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı kararın değerlendirilmesi gerektiğini, aradan 6 yıl geçtikten sonra dava konusu alacağın istenmesinin kötü niyetli olduğunu,

davacının aynı konu ile ilgili farklı tarafla açtığı davaların reddedilerek istinaf aşamasından geçerek kesinleştiğini,Davalıya tebligat yapılarak yargılama yapılmasının AİHS, Anayasa ve diğer hukuki düzenlemeler gereğince zorunlu olduğunu, aksi halde adil yargılanma ve savunma hakkının zarar göreceğini, davalının dinlenmeden karar verilmesinin davanın sonucuna önemli ölçüde etki ettiğini,Bu nedenlerle ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek, kararın kaldırılmasına ve davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

İNCELEME VE GEREKÇE Dava, davacı tarafından davalıya gönderilen paranın karşılığında mal veya hizmet verilmemesi nedeniyle iadesi istemiyle açılmış bir alacak davasıdır.

İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonucunda davanın kabulüne karar verilmiş; bu karara karşı, davacı vekilince, yasal süresi içinde istinaf başvurusunda bulunulmuştur.İstinaf incelemesi, HMK'nın 355.maddesi uyarınca, ileri sürülmüş olan istinaf nedenleriyle ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır.

Davacının, çeşitli tarihlerde davalıya 72.000,00 TL para gönderdiği ve havale edilen bu miktarlar karşılığı mal veya hizmet verilmediği ileri sürülerek yapılan ödemelerin veya davalının cevabi ihtarda sözünü ettiği döviz karşılığının tahsili istenmiştir. Davalı vekili istinaf başvurusunda ve davalı şirketin gönderdiği Beyoğlu ... Noterliğinin 19.09.2014 tarihli ihtarında, gönderilen havale karşılığında davacıya döviz satıldığı savunulmuştur.

Ancak uyuşmazlığın esasının incelenmesinden önce davalının usulüne uygun şekilde davadan haberdar edilip edilmediği, gönderilen tebligatların usulüne uygun olup olmadığı, davalıya hukuki dinlenilme hakkı sağlanıp sağlanmadığının öncelikle değerlendirilmesi gerekmektedir.Hükmi şahıslara ne şekilde tebligat yapılacağı 7201 sayılı Tebligat Kanunu'nun 12 ve 13. maddelerinde belirlenmiştir.

Borçlu şirketin tebligat adresinin, ticaret sicilinde kayıtlı adresi olması ve tevziat saatlerinde kapalı bulunması veya tebligatın alınmasından imtina edilmesi hâlinde, bu adrese 7201 Sayılı Tebligat Kanunu'nun 21/1. ya da 35/4. maddelerine göre tebligatın yapılması gerekir.

Tüzel kişiler adına ticaret sicilindeki adreslerine gönderilen tebligatın, Tebligat Kanunu'nun 21/1. maddesine göre yapılmış olması hâlinde tebliğ memurunun, Tebligat Yönetmeliği'nin 30 ve 31. maddelerindeki koşulları araştırmasına gerek yoktur.

Zira, muhatabın adreste bulunmaması hâlinde, bunun nedeninin araştırılması ve tevziat saatinden sonra adrese dönüp dönmeyeceğinin tespit edilmesi gerçek kişiler yönünden zorunlu olup, hükmi şahısların sıfatı ve niteliği itibari ile böyle bir araştırmanın yapılmamış olması, tebligatın usulsüzlüğü sonucunu doğurmaz.

Ancak, Kanunun 21/1.maddesine göre tebligat yapılması hâlinde, tebliğ memuru, tebliğ evrakını tesellüm edenin adresini ihtiva eden ihbarnameyi gösterilen adresteki binanın kapısına yapıştırmakla beraber, adreste bulunmama hâlinde, tebliğ olunacak şahsa keyfiyetin haber verilmesini de mümkün oldukça en yakın komşularından birine, varsa yönetici veya kapıcıya da bildirir.

Öte yandan TK'nun 32. maddesi gereğince, tebliğ usulüne aykırı yapılmış olsa bile muhatabı tebliğe muttali olmuş ise muteber sayılır. Muhatabın beyan ettiği tarih tebliğ tarihi olarak kabul edilir. Somut olayda davalı şirketin Şişli ... Caddesi No:... adresine gönderilen ilk tebligat 25.12.20 tarihinde muhatabın tanınmaması nedeniyle iade edildiği anlaşılmaktadır. Bundan sonra mahkemece davalı şirketin ... Mahallesi ... Sokak ... Sitesi ... No:...

Bahçelievler adresine tebligat gönderilmiş olup, bu tebligatın da adres yetersizliği nedeniyle iade edildiği anlaşılmıştır. Dosyada bulunan 29.01.2021 tarih ve 10256 sayılı Ticaret Sicili Gazetesi suretinden, tebligat gönderilen son adresin şirketin muamele merkezi olduğu mahkemece belirlenerek, bu adrese 7201 sayılı Tebligat Kanun'unun 35. maddesine göre tebligat gönderilmiş ve bu tebligatın 03.03.2021 tarihinde tebliğ edildiği anlaşılmıştır.

Gönderilen önceki iki tebligat zarfında dava dilekçesi ve eklerinin bulunduğu yazılmasına rağmen, son gönderilen tebligat zarfında, tebligatın içeriği hakkında bir bilgi bulunmadığı görülmüştür. İncelenen tebligatın içinde bir belge bulunmadığı ve tebligatın sadece ön inceleme duruşmasına çağrı için gönderildiği anlaşılmaktadır. Mahkemece bu tebligat esas alınarak yargılama yapılmış ve bilirkişi raporu alınmıştır.

Bilirkişi raporu davalının aynı adresine TK'nın 35. maddesine göre tebliğ için gönderilmiştir. Ancak tebligat zarfındaki 23.09.2021 tarihli açıklamadan, tebligatın adres yetersizliği nedeniyle yapılamadığı belirtilmiştir. Tebligat zarfının üzerine yapıştırılan el yazılı notta ise duruşma günün yakın olması nedeniyle tebliğ edilmediğinin yazıldığı anlaşılmıştır. Tebligat, davanın görülmesi için gerekli ve zorunlu şartlardandır.

Usulüne uygun bir tebligat ile davalı, hakkında dava açıldığından ve davanın sebebi ile delilerden haberdar olabilir. Bu işlemle tarafların hukuki dinlenilme hakkı sağlanabilir. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 6. maddesi ve Anayasa'nın 36. maddesine göre herkes, yasal yollardan faydalanarak yargı yerleri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir.

HMK’nın 27. maddesine göre, tarafların yargılama ile ilgili bilgi sahibi olması, bilgi sahibi olduğu konuda açıklama ve ispat hakkını kullanabilmesi, mahkemenin tüm iddia ve delilleri dikkate alarak kararını gerekçeli olarak vermesi gerekir.

Hukuki dinlenilme hakkına aykırılık, kanun yolu incelemesinde re’sen dikkat alınır ve Yargıtay nezdinde mutlak bozma sebebidir.Yukarıda yapılan açıklamalara göre, dava dilekçesi ve eklerinin usulüne uygun şekilde davalıya tebliğ edilerek hukuki dinlenilme hakkının ve savunma hakkının sağlandığından söz edilemeyeceğinden, ilk derece mahkemesi kararının öncelikle bu yönden kaldırılması gerekmektedir.

Diğer yandan Anayasa'nın 141/3. maddesi ''Bütün mahkemelerin her türlü kararları gerekçeli olarak yazılır'' hükmünü içermektedir.

HMK'nun 297/c, 27/c maddelerinde ise mahkeme kararlarında her iki tarafın iddia ve savunmalarının özeti, anlaştıkları ve anlaşamadıkları hususlar, çekişmeli konular hakkında toplanan deliller, delillerin tartışılması, ret ve üstün tutma nedenleri, sabit görülen vakıalarla bunlardan çıkarılan sonucu ve hukuki sebeplerin açıkça gösterilmesinin zorunlu olduğu hükme bağlanmıştır.

Gerekçe, kararın denetiminin yapılabilmesi ve tarafların kararın doğruluğu veya yanlışlığı konusunda fikir sahibi olmasını sağlayarak kanun yollarına başvurma konusundaki tutumlarının belirlenebilmesi açısından önemli bir işlev görür. Anayasa Mahkemesinin 01/02/2017 tarihli, 2014/12158 başvuru numaralı kararında gerekçesiz karar verilmesinin adil yargılanma hakkını ihlal ettiği Anayasa Mahkemesince ortaya konulmuştur.

Gerekçe, kararın denetiminin yapılabilmesi ve tarafların kararın doğruluğu veya yanlışlığı konusunda fikir sahibi olmasını sağlayarak kanun yollarına başvurma konusundaki tutumlarının belirlenebilmesi açısından önemli bir işlev görür. Somut olayda, ilk derece mahkemesince yapılan yargılama sonunda alınan bilirkişi raporu ve taraf beyanları yazılmış, bundan sonrada bilirkişi raporu ile dosya içeriğine göre davanın kabul edildiği yazılmıştır.

Mahkeme kararında yukarıda belirtilen şekilde bir gerekçe bulunmadığından, kararın hukuki denetiminin de yapılması mümkün olmadığından, esasa ilişkin istinaf başvuru nedenleri incelenmeden, yukarıda belirtilen iki gerekçe ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılması gerekmiştir.

Açıklanan bu gerekçelerle, HMK'nın 353/1.a.6 maddesi uyarınca dosya üzerinden yapılan istinaf incelemesi sonucunda, esasa dair istinaf nedenleri incelenmeksizin, ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının kaldırılmasına ve davanın yukarıdaki açıklamalar ışığında yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren ilk derece mahkemesine gönderilmesine dair aşağıdaki karar verilmiştir.