Dış ticarette standardizasyon tebliğleri, ithalat veya ihracata konu ürünlerin belirli standartlara uygunluğunun gümrük aşamasında denetlenmesini düzenler. 2007/1 sayılı tebliğ de bu denetimin hangi ürünlerde, hangi belgelerle ve hangi kurum tarafından yapılacağını belirleyen metinlerden biridir. Firma açısından bu düzenlemenin somut karşılığı, malın gümrükten çekilip çekilemeyeceğidir.
Denetim süreci nasıl işler
Beyan edilen ürün, denetime tabi listede yer alıyorsa yetkili kuruluşun incelemesine yönlendirilir. İnceleme belge üzerinden yapılabileceği gibi fiziki muayene ve numune alma yoluyla da yürütülebilir. Sonuç uygunluk yazısı veya uygunsuzluk kararı olarak ortaya çıkar. Uygunsuzluk kararı, malın ithaline izin verilmemesi anlamına gelir ve firmayı hızlı karar vermeye zorlar.
Uygunsuzluk kararının ticari sonuçları
- Malın mahrecine iadesi veya üçüncü ülkeye transit sevki gündeme gelir
- Antrepo ve ardiye ücretleri her geçen gün artar
- Akreditif ve vade koşulları ihlal edilerek banka nezdinde sorun doğabilir
- Yurt içindeki alıcıya karşı teslim yükümlülüğü yerine getirilemez
- Bozulabilir ürünlerde bekleme, malın tümüyle değersizleşmesine yol açar
Zaman baskısını yönetmek
Uygunsuzluk kararı alındığında en pahalı seçenek beklemektir. Karara itiraz edilecekse bunun derhal ve gerekçeli biçimde yapılması, aynı anda malın hukuki ve fiziki durumuna ilişkin alternatif planın hazırlanması gerekir. İtirazın yalnızca sonucu değiştirme ihtimali değil, sürecin ne kadar süreceği de hesaba katılmalıdır; itiraz kazanılsa bile geçen sürede oluşan maliyet firmada kalabilir.
İtiraz dilekçesini güçlendiren unsurlar
- Numunenin alınma ve muhafaza koşullarına ilişkin usul eksikliklerinin gösterilmesi
- Akredite laboratuvardan alınmış bağımsız analiz raporunun sunulması
- Ürünün denetime tabi liste kapsamında olmadığının tarife pozisyonu üzerinden ortaya konulması
- Aynı üretici ve aynı parti için daha önce verilmiş uygunluk yazılarının ibrazı
- Etiket veya belge eksikliği gibi giderilebilir nitelikteki aykırılıkların tamamlanarak yeniden başvuru yapılması
Sözleşmede önceden düzenlenmesi gerekenler
Uygunsuzluk riskinin taraflar arasında nasıl paylaşılacağı, satım sözleşmesinde açıkça yazılmadığı sürece tartışmaya açıktır. Standartlara uygun üretim taahhüdü, gerekli belgelerin yüklemeden önce ibrazı, uygunsuzluk hâlinde iade ve masrafların kime ait olacağı ile teslim şeklinin belirlenmesi ihtilafı büyük ölçüde önler.
Yukarıdakiler genel bilgi niteliğindedir; ürün grubuna göre uygulanacak denetim rejimi ve başvuru mercii değişebileceğinden, gümrükte bekleyen bir yük söz konusuysa vakit kaybetmeden hukuki ve teknik destek alınması önerilir.