Yüksek bütçeli kamu tedarik projelerinde yabancı yükleniciden ülke ekonomisine karşılık üretmesinin beklenmesi, uygulamada offset başlığı altında ele alınır. Offset Uygulamalarına İlişkin Tebliğ (İhracat: 2007/6), bu karşılık üretme yükümlülüğünün idari çerçevesini çizen düzenlemelerden biridir. Bu rehber, yükümlülüğün hangi anda doğduğu ve nasıl belgelendirildiği sorusuna odaklanır; çünkü uygulamadaki uyuşmazlıkların önemli bölümü sözleşmenin imzalandığı aşamada değil, taahhüdün kayda geçirilmediği aşamada ortaya çıkar.
Yükümlülük Sözleşmeyle mi, İdari İşlemle mi Doğar?
Offset taahhüdü çoğu zaman iki katmanlıdır: bir yanda idare ile yüklenici arasındaki tedarik sözleşmesinin offset maddesi, diğer yanda ilgili mevzuatın öngördüğü idari onay ve kayıt işlemleri bulunur. Sözleşmede yer alan bir taahhüdün, idari kayıt tamamlanmadığı sürece mevzuat anlamında mahsup edilebilir sayılmaması mümkündür. Bu nedenle sözleşme metnindeki taahhüt oranı ile idari kayıtta görünen tutar arasındaki farkın, proje başında karşılaştırılması gerekir.
Mahsuba Konu Edilebilecek İşlemlerin Ayıklanması
Uygulamada her ticari faaliyet offset olarak sayılmaz. Yüklenicinin yerli firmadan yaptığı alım, teknoloji aktarımı, ortak üretim, yatırım veya ihracata katkı gibi işlemlerin her biri farklı kanıt gerektirir. Bu ayıklamayı proje sonunda değil, işlem gerçekleştiği anda yapmak gerekir:
- İşlemin offset kapsamına girip girmediğinin, gerçekleştiği dönemde yazılı olarak değerlendirilmesi
- Yerli katkı payının hangi belgeyle ölçüleceğinin baştan kararlaştırılması
- Alt yüklenici zincirinde katkının kime ait sayılacağının sözleşmeyle netleştirilmesi
Belgelendirme Dosyasının Kurulması
Offset dosyası, yıllar sonra bir denetim elemanının veya bilirkişinin okuyacağı varsayımıyla kurulmalıdır. Fatura, gümrük beyannamesi, ödeme dekontu ve sözleşme eklerinin aynı işleme ait olduğu izlenebilir olmalıdır. Belgeler arasındaki tutar, tarih ve taraf uyumsuzlukları, esasen gerçekleşmiş bir katkının dahi mahsup edilememesine yol açabilir.
Sık Karşılaşılan Uygulama Hataları
- Taahhüdün süresi ile projenin fiili takviminin ayrı ayrı izlenmemesi
- Yabancı para cinsinden gerçekleşen katkının hangi tarihe göre değerleneceğinin belirsiz bırakılması
- Grup şirketleri üzerinden yapılan alımların kime ait sayılacağının kayda geçirilmemesi
- İdareyle yapılan yazışmaların tek dosyada toplanmaması
Yukarıdaki açıklamalar genel nitelikte bilgilendirmedir. Offset yükümlülüğünün kapsamı projeden projeye ve yürürlükteki düzenlemenin güncel metnine göre değişebileceğinden, somut bir tedarik dosyasında adım atmadan önce güncel mevzuat metninin ve sözleşme hükümlerinin birlikte incelenmesi yerinde olur.