Türkiye tarafından tek taraflı olarak tanınan tercihli rejim uygulamalarından yararlanacak eşyanın menşeinin tespitine ilişkin düzenlemeyi 1/9/2019 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlükten kaldıran 1549 sayılı Karar, ithalatçılar bakımından menşe ispatının hangi belgeyle yapılacağı sorusunu doğurur. Menşe, gümrük vergisi oranını belirlediği için bu soru doğrudan maliyeti etkiler.
Zaman Bakımından Uygulama
Yürürlükten kaldırma, belirtilen tarihten itibaren geçerlidir. Bu nedenle beyannamenin tescil tarihi belirleyicidir. Sevkiyatı daha önce başlamış ancak gümrük işlemleri sonraki döneme sarkan partilerde, hangi rejimin uygulanacağı tartışması sıkça gündeme gelir ve dosya bazında incelenmesi gerekir.
Menşe İspatının Yeni Zemini
Tercihli rejimin kalkması, menşe kavramının önemini azaltmaz. 4458 sayılı Gümrük Kanunu ve ilgili düzenlemeler çerçevesinde eşyanın menşei, tercihli olmayan menşe kuralları uyarınca belirlenmeye devam eder. Ticaret politikası önlemleri, kota ve ilave vergi uygulamalarında menşe hala belirleyicidir.
Sonradan Kontrol ve Ek Tahakkuk
- Menşe beyanını destekleyen üretim ve tedarik zinciri belgelerinin saklanması
- Üçüncü ülke üzerinden gelen sevkiyatlarda doğrudan nakliyat kaydının belgelenmesi
- Tedarikçi beyanlarının sözleşmeye eklenmesi ve güncel tutulması
- İşçilik ve katma değer kriterine ilişkin hesapların dosyalanması
İtiraz Süreci Nasıl İşler
Ek tahakkuk veya ceza kararıyla karşılaşan yükümlü için ilk aşama, işlemi yapan gümrük idaresinin bağlı bulunduğu makama itirazdır. Bu idari aşama tamamlanmadan doğrudan dava yoluna gidilmesi, dosyanın usulden reddine yol açabilir. İtiraz dilekçesinde iddiaların belgelerle birlikte ileri sürülmesi, sonraki aşamada da çerçeveyi belirler.
İthalatçı İçin Pratik Öneriler
- Menşe dosyanızı beyanname bazında ayrı ayrı oluşturun ve saklama süresi boyunca koruyun.
- Tedarikçiden alınan menşe bilgisinin sorumluluğunu sözleşmeyle düzenleyin.
- Tebliğ edilen her yazının tarihini ayrı bir takvimde takip edin.
Buradaki bilgiler genel niteliktedir; menşe uyuşmazlıkları eşyanın üretim sürecine ve sevkiyat zincirine göre farklı sonuç doğurduğundan, ek tahakkukla karşılaşan işletmelerin gümrük dosyasıyla birlikte hukuki görüş alması yerinde olur.